ทำไมจังหวัดได้คะแนนความอยู่ดีมีสุขอันดับ 1 ของไทย ทั้งที่ยังมีด้านที่ต้องพัฒนา

เมื่อพูดถึงจังหวัดที่ผู้คนมีความสุข หลายคนอาจนึกถึงเมืองท่องเที่ยว เมืองที่มีธรรมชาติสวยงาม หรือจังหวัดที่มีเศรษฐกิจเติบโตดี แต่ผลประเมินความอยู่ดีมีสุขของประเทศไทย ปี 2569 กลับมีข้อมูลที่น่าสนใจมากกว่านั้น เพราะจังหวัดตรังสามารถคว้าอันดับ 1 ของประเทศ ด้วยคะแนน 80.61 จากคะแนนเต็ม 100

ผลดังกล่าวมาจากดัชนีความอยู่ดีมีสุขของประชากรและสังคมไทย หรือ Thailand Well-Being Index (TWBI) ซึ่งประเมินข้อมูลระดับจังหวัดทั้ง 77 จังหวัด โดยไม่ได้พิจารณาเพียงรายได้หรือความเจริญทางเศรษฐกิจ แต่ยังรวมถึงสุขภาพ สภาพแวดล้อม การศึกษา และการมีส่วนร่วมของประชาชนด้วย

สิ่งที่น่าสนใจคือ แม้จังหวัดตรังจะได้คะแนนรวมสูงที่สุด แต่เมื่อแยกดูรายละเอียดกลับพบว่าบางด้านยังมีคะแนนต่ำมาก สะท้อนให้เห็นว่าคุณภาพชีวิตที่ดีไม่ได้เกิดจากปัจจัยเพียงอย่างเดียว

จังหวัดตรังคว้าอันดับ 1 ด้วยคะแนน 80.61

รายงานดัชนีความอยู่ดีมีสุขของประชากรและสังคมไทย ปี 2569 ที่จัดทำโดยสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ หรือ สช. เผยให้เห็นความแตกต่างของคุณภาพชีวิตในแต่ละพื้นที่ของประเทศไทย

จังหวัดตรังได้คะแนนรวม 80.61 คะแนน จาก 100 คะแนน เป็นจังหวัดที่มีคะแนนสูงสุดจากการประเมิน 77 จังหวัด ขณะที่ค่าเฉลี่ยรวมของประเทศอยู่ที่ 64.44 คะแนน

ผลประเมินดังกล่าวแสดงให้เห็นว่าจังหวัดตรังมีจุดแข็งหลายด้าน โดยเฉพาะสิ่งแวดล้อมและโครงสร้างพื้นฐาน รวมถึงการมีส่วนร่วมของประชาชน

อย่างไรก็ตาม คะแนนที่สูงไม่ได้หมายความว่าทุกด้านของจังหวัดจะอยู่ในระดับดีทั้งหมด เพราะดัชนีนี้นำตัวชี้วัดหลายประเภทมาประเมินร่วมกัน ทำให้จังหวัดที่มีคะแนนรวมสูงยังสามารถมีจุดอ่อนในบางด้านได้

5 มิติที่ใช้วัดความอยู่ดีมีสุขของคนไทย

การประเมิน TWBI ไม่ได้ใช้ความรู้สึกส่วนบุคคลเพียงอย่างเดียว แต่พิจารณาข้อมูลจาก 5 มิติหลัก ซึ่งครอบคลุมปัจจัยสำคัญในการดำรงชีวิต

1. สุขภาพ

พิจารณาสุขภาพกายและสุขภาพจิตของประชาชน รวมถึงอายุคาดเฉลี่ย การเสียชีวิตจากโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง กิจกรรมทางกาย และความชุกของโรคซึมเศร้า

2. สังคมและเศรษฐกิจ

พิจารณารายได้ครัวเรือน ความยากจน การว่างงาน ความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน รวมถึงความเหลื่อมล้ำทางรายได้

3. สิ่งแวดล้อมและโครงสร้างพื้นฐาน

ครอบคลุมคุณภาพอากาศ คุณภาพน้ำ พื้นที่สีเขียว และการเข้าถึงอินเทอร์เน็ต

4. การศึกษาและทรัพยากรมนุษย์

พิจารณาคุณภาพการศึกษา การรู้หนังสือ การมีงานทำของผู้สูงอายุ และชั่วโมงการทำงานเฉลี่ย

5. การมีส่วนร่วมของประชาชน

พิจารณาการใช้สิทธิเลือกตั้ง การเป็นสมาชิกองค์กรชุมชน และสัดส่วนโครงการที่ประชาชนมีส่วนร่วม

ทั้ง 5 มิตินี้ประกอบด้วยตัวชี้วัดรวม 22 รายการ โดยนำข้อมูลจากหน่วยงานภาครัฐมาปรับให้อยู่ในมาตรฐานเดียวกัน ก่อนคำนวณเป็นคะแนนเพื่อสะท้อนภาพรวมความอยู่ดีมีสุขของแต่ละจังหวัด

จุดแข็งของตรังอยู่ที่สิ่งแวดล้อมและการมีส่วนร่วม

เมื่อพิจารณารายละเอียดของจังหวัดตรัง พบว่ามิติสิ่งแวดล้อมและโครงสร้างพื้นฐานได้ 97.90 คะแนน อยู่ในอันดับ 1 ของประเทศ ขณะที่มิติการมีส่วนร่วมของประชาชนได้ 100 คะแนน ครองอันดับ 1 ร่วมกับจังหวัดอื่น

ตัวชี้วัดที่น่าสนใจ ได้แก่ ค่าเฉลี่ยฝุ่น PM2.5 อยู่ที่ 12.00 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร และสัดส่วนโครงการภาคประชาชนอยู่ที่ร้อยละ 71.54 ซึ่งเป็นข้อมูลที่สะท้อนจุดแข็งด้านสิ่งแวดล้อมและการมีส่วนร่วมของพื้นที่

ส่วนมิติการศึกษาและทรัพยากรมนุษย์ได้ 88.84 คะแนน อยู่ในอันดับ 5 ของประเทศ

ตัวเลขเหล่านี้ช่วยอธิบายได้ว่าทำไมจังหวัดตรังจึงมีคะแนนรวมสูง โดยเฉพาะด้านสิ่งแวดล้อมและการมีส่วนร่วมของประชาชน

แม้ได้อันดับ 1 แต่ด้านเศรษฐกิจยังเป็นโจทย์ใหญ่

ประเด็นที่น่าสนใจที่สุดของผลประเมินครั้งนี้ คือคะแนนด้านสังคมและเศรษฐกิจของจังหวัดตรังอยู่ที่ 44.93 คะแนน หรืออันดับ 72 ของประเทศ

ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าการมีสภาพแวดล้อมที่ดีและประชาชนมีส่วนร่วมในชุมชน ไม่ได้หมายความว่าประชาชนทุกคนจะมีความมั่นคงทางเศรษฐกิจไปพร้อมกัน

ข้อมูลรายตัวชี้วัดที่มีการเผยแพร่ยังระบุถึงความท้าทายด้านความยากจน การว่างงาน และความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน ซึ่งเป็นประเด็นที่ต้องพิจารณาควบคู่กับคะแนนภาพรวม

นี่จึงเป็นจุดที่ทำให้ผลประเมินของจังหวัดตรังน่าสนใจเป็นพิเศษ เพราะจังหวัดที่ได้อันดับ 1 ยังมีปัญหาที่ต้องแก้ไขอีกหลายด้าน

ความสุขของคนในจังหวัด ไม่ได้วัดจากคะแนนเดียว

สิ่งที่ควรทำความเข้าใจคือ คำว่าความสุขกับความอยู่ดีมีสุขมีความหมายใกล้เคียงกัน แต่ไม่ได้เป็นสิ่งเดียวกันทั้งหมด

หากพิจารณาผลสำรวจสุขภาพจิตของประชาชนโดยตรง จะพบว่าประเทศไทยเคยมีงานวิจัยระดับชาติที่ศึกษาความสุขรายจังหวัดในปี 2561 โดยใช้แบบประเมินสุขภาพจิตคนไทยฉบับสั้น 15 ข้อ

งานวิจัยดังกล่าวพบว่า จังหวัดบุรีรัมย์และพังงาเป็นจังหวัดที่มีคะแนนความสุขสูงเป็นอันดับ 1 และ 2 ตามลำดับ ซึ่งเป็นผลจากการสำรวจคนละปีและใช้เครื่องมือคนละประเภทกับ TWBI

ข้อมูลนี้แสดงให้เห็นว่าหากต้องการตอบว่าคนจังหวัดไหนมีความสุขที่สุดจริง ๆ จำเป็นต้องระบุให้ชัดว่ากำลังวัดความสุขทางจิตใจหรือวัดความอยู่ดีมีสุขจากคุณภาพชีวิตโดยรวม

บทสรุป จังหวัดที่น่าอยู่ไม่จำเป็นต้องสมบูรณ์แบบทุกด้าน

ผลประเมิน TWBI ปี 2569 ทำให้จังหวัดตรังกลายเป็นจังหวัดที่มีคะแนนความอยู่ดีมีสุขสูงสุดของประเทศไทย ด้วยคะแนน 80.61 คะแนน

แต่สิ่งที่น่าจดจำมากกว่าตัวเลขอันดับ 1 คือการที่จังหวัดแห่งนี้มีจุดแข็งด้านสิ่งแวดล้อมและการมีส่วนร่วมของประชาชน ขณะเดียวกันก็ยังมีโจทย์สำคัญด้านเศรษฐกิจและสังคมที่ต้องพัฒนาต่อไป

เรื่องนี้สะท้อนว่าคุณภาพชีวิตที่ดีไม่ได้ขึ้นอยู่กับความร่ำรวยหรือความเจริญของเมืองเพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัยองค์ประกอบหลายด้านที่ส่งเสริมกัน

ท้ายที่สุดแล้ว จังหวัดที่น่าอยู่สำหรับคนคนหนึ่ง อาจไม่ใช่จังหวัดที่มีคะแนนสูงที่สุดเสมอไป เพราะความสุขของแต่ละคนยังขึ้นอยู่กับครอบครัว อาชีพ รายได้ สุขภาพ และสภาพแวดล้อมในการใช้ชีวิตด้วย