กดเลื่อนนาฬิกาปลุกแล้วนอนต่อ ทำไมยิ่งตื่นมายิ่งง่วง?

กดเลื่อนนาฬิกาปลุกแล้วนอนต่อ ทำไมยิ่งตื่นมายิ่งง่วง?

เชื่อว่าหลายคนคงคุ้นเคยกับพฤติกรรมในยามเช้า เมื่อเสียงนาฬิกาปลุกดังขึ้นในเวลาที่ต้องตื่น สิ่งแรกที่มือมักทำโดยอัตโนมัติคือเอื้อมไปกดปุ่มเลื่อนปลุก หรือ Snooze เพื่อขอเวลานอนต่ออีกสัก 5-10 นาที แม้จะรู้ดีว่าถึงเวลาต้องลุกจากเตียงแล้วก็ตาม แต่ช่วงเวลาสั้น ๆ ที่คิดว่าจะช่วยให้ร่างกายได้พักเพิ่มขึ้นนั้น อาจกลับทำให้เรารู้สึกงัวเงียและไม่สดชื่นกว่าเดิมเมื่อต้องตื่นขึ้นมาอีกครั้ง

ปรากฏการณ์นี้เกี่ยวข้องกับสิ่งที่เรียกว่า Sleep Inertia หรือภาวะงัวเงียหลังตื่นนอน ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่สมองและร่างกายยังปรับตัวจากสภาวะหลับเข้าสู่สภาวะตื่นได้ไม่สมบูรณ์ แม้ดวงตาจะลืมขึ้นและร่างกายเริ่มเคลื่อนไหวแล้ว แต่กระบวนการทำงานของสมองบางส่วนยังคงอยู่ในช่วงเปลี่ยนผ่าน ส่งผลให้รู้สึกมึนงง สมาธิลดลง และต้องใช้เวลาสักพักกว่าจะกลับมาตื่นตัวเต็มที่

โดยปกติแล้ว การนอนหลับของมนุษย์ไม่ได้เป็นสภาวะเดียวที่ดำเนินไปตลอดทั้งคืน แต่ประกอบด้วยวงจรการนอนหลับหลายระยะ ได้แก่ ระยะหลับตื้น ระยะหลับลึก และระยะหลับฝัน หรือ REM Sleep ซึ่งจะหมุนเวียนสลับกันไปตลอดคืน แต่ละระยะมีหน้าที่แตกต่างกัน ทั้งการฟื้นฟูร่างกาย การจัดระเบียบความทรงจำ และการทำงานของสมอง

เมื่อเสียงนาฬิกาปลุกดังขึ้น สมองจะถูกกระตุ้นให้ตื่นจากวงจรการนอนหลับ แต่หากกดเลื่อนปลุกแล้วกลับไปนอนต่อ ร่างกายก็อาจเริ่มเข้าสู่การหลับอีกครั้ง แม้จะเป็นช่วงเวลาสั้น ๆ ก็ตาม ทว่าการนอนต่อเพียงไม่กี่นาทีมักไม่เพียงพอสำหรับการพักผ่อนอย่างต่อเนื่อง และอาจถูกขัดจังหวะด้วยเสียงนาฬิกาปลุกครั้งถัดไป

การตื่นและกลับไปหลับซ้ำ ๆ จึงทำให้ช่วงท้ายของการนอนมีลักษณะไม่ต่อเนื่อง บางคนอาจรู้สึกเหมือนเพิ่งเริ่มเคลิ้มหลับได้ไม่นาน ก็ต้องสะดุ้งตื่นขึ้นมาอีกครั้ง ส่งผลให้เกิดความรู้สึกอ่อนเพลียและไม่พร้อมเริ่มต้นวันใหม่

อย่างไรก็ตาม มีข้อควรทำความเข้าใจว่า การกดเลื่อนปลุกไม่ได้หมายความว่าสมองจะเริ่มวงจรการนอนหลับใหม่ตั้งแต่ต้นทุกครั้ง หรือจำเป็นต้องเข้าสู่ระยะหลับลึกเสมอไป เพราะการเปลี่ยนผ่านระหว่างระยะการนอนหลับมีความซับซ้อน และขึ้นอยู่กับสภาพร่างกายของแต่ละคนด้วย สิ่งที่พบได้ชัดเจนกว่าคือการถูกปลุกซ้ำ ๆ อาจทำให้การนอนหลับในช่วงท้ายถูกรบกวน และเพิ่มความรู้สึกง่วงงุนในบางคน

ที่น่าสนใจคือ มีงานวิจัยเกี่ยวกับพฤติกรรมการกดเลื่อนนาฬิกาปลุก ซึ่งพบว่าผลกระทบไม่ได้เหมือนกันในทุกคน งานวิจัยบางชิ้นพบว่าการเลื่อนปลุกอาจไม่ได้ทำให้ทุกคนรู้สึกแย่ลงเสมอไป โดยเฉพาะผู้ที่มีพฤติกรรมใช้ปุ่ม Snooze เป็นประจำ แต่การนอนหลับไม่เพียงพอหรือการมีเวลานอนที่ไม่สม่ำเสมอ ยังคงเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ตื่นยากและรู้สึกเหนื่อยล้าในตอนเช้า

หากต้องการตื่นนอนอย่างสดชื่นมากขึ้น วิธีที่ช่วยได้คือการกำหนดเวลานอนและเวลาตื่นให้สม่ำเสมอ พยายามนอนหลับให้เพียงพอตามวัย ลดการใช้โทรศัพท์มือถือก่อนเข้านอน และจัดห้องนอนให้เหมาะสมกับการพักผ่อน เมื่อถึงเวลาตื่น ควรพยายามลุกจากเตียงแทนการเลื่อนปลุกซ้ำหลายครั้ง พร้อมเปิดรับแสงธรรมชาติในช่วงเช้าเพื่อช่วยให้ร่างกายปรับตัวเข้าสู่ช่วงเวลาตื่นตัว

ดังนั้น ปุ่ม Snooze ที่ดูเหมือนเป็นเพื่อนคู่ใจของคนรักการนอน อาจไม่ได้ช่วยให้เราได้พักผ่อนเพิ่มขึ้นอย่างมีคุณภาพเสมอไป เพราะบางครั้งการนอนต่ออีกเพียงไม่กี่นาที อาจกลายเป็นการขัดจังหวะการเปลี่ยนผ่านจากการหลับสู่การตื่นโดยไม่รู้ตัว การพักผ่อนให้เพียงพอตั้งแต่กลางคืน และตื่นตามเวลาที่กำหนดอย่างสม่ำเสมอ จึงเป็นวิธีที่ดีกว่าในการเริ่มต้นเช้าวันใหม่อย่างสดใสและมีพลัง