ทำไมวันวานถึงทำร้ายเรา

ทำไมวันวานถึงทำร้ายเรา

เคยไหมที่จู่ ๆ เพลงเพลงหนึ่ง หรือกลิ่นบางอย่างที่เผลอได้กลิ่น กลับพาเราหวนนึกถึงช่วงเวลาที่ผ่านไปแล้ว ความรู้สึกเช่นนี้เรียกว่า “Nostalgia” หรือความโหยหาอดีต ซึ่งมักทำให้เรานึกถึงช่วงเวลาที่มีความสุข และรู้สึกดีที่ครั้งหนึ่งเคยได้เป็นส่วนหนึ่งของช่วงเวลาเหล่านั้น

Cambridge Dictionary ได้ให้ความหมายของคำว่า Nostalgia ไว้ว่า “a feeling of pleasure and also slight sadness when you think about things that happened in the past.” หมายถึง ความรู้สึกสุขใจปนเศร้าเล็กน้อยเมื่อนึกถึงเรื่องราวที่เคยเกิดขึ้นในอดีต

คำว่า Nostalgia ถูกบัญญัติขึ้นครั้งแรกในปี ค.ศ. 1688 โดยโยฮันเนส โฮเฟอร์ (Johannes Hofer) นายแพทย์ชาวสวิส ซึ่งนำคำภาษากรีกสองคำมาประกอบกัน ได้แก่ Nostos ที่หมายถึง “การหวนกลับบ้าน” และ Algos ที่หมายถึง“ความเจ็บปวด” เมื่อนำมารวมกันจึงสื่อถึงความเจ็บปวดจากการโหยหาบ้านหรือสถานที่ที่จากมา น่าสนใจว่าเดิมทีคำนี้ไม่ได้มีความหมายเพียงการระลึกถึงช่วงเวลาอันแสนสุขอย่างที่เราคุ้นเคยในปัจจุบัน แต่ยังแฝงไว้ด้วยความรู้สึกเจ็บปวดจากการปรารถนาจะกลับไปหาสิ่งที่ไม่อาจหวนคืนได้ และบางทีนี่อาจเป็นเหตุผลว่าทำไมความทรงจำที่แสนอบอุ่นจึงสามารถทำให้เรารู้สึกเศร้าได้ในเวลาเดียวกัน

อย่างไรก็ตาม นักจิตวิทยาชี้ให้เห็นว่า แม้ความคิดถึงอดีตจะเป็นความรู้สึกที่ให้ความอบอุ่นใจ แต่หากเราจมอยู่กับมันมากเกินไป ก็อาจส่งผลเสียต่อสุขภาพจิตใจ ตลอดจนสุขภาพร่างกายได้เช่นกัน โดยความคิดถึงอดีตอาจกลายเป็นกรงที่กักขังเราไว้กับช่วงเวลาที่ผ่านพ้นไปแล้ว เมื่อเราเอาแต่เปรียบเทียบชีวิตในปัจจุบันกับภาพความทรงจำที่ถูกปรุงแต่งให้สวยงาม เราอาจเริ่มรู้สึกผิดหวังกับความเป็นจริง เพราะไม่ว่าจะมองอย่างไร อดีตก็ดูเหมือนจะดีกว่าปลอดภัยกว่า และมีความสุขมากกว่าชีวิตในตอนนี้ ทั้งที่ความทรงจำของมนุษย์ไม่ได้บันทึกทุกสิ่งไว้อย่างสมบูรณ์แบบ บ่อยครั้งเรามักหลงเหลือไว้เพียงเรื่องราวดี ๆ ขณะที่ความน่าเบื่อหน่ายหรือความเจ็บปวดในวันนั้นค่อย ๆ เลือนหายไปตามกาลเวลา และเราอาจลืมไปว่าเวลาปัจจุบันที่เราใช้มันไปกับการนึกถึงอดีตก็จะกลายเป็นอดีตที่เราหวนนึกถึงในวันข้างหน้าเช่นกัน

ท้ายที่สุดแล้ว สิ่งสำคัญอาจไม่ใช่การพยายามลืมอดีตหรือปฏิเสธความรู้สึกคิดถึง แต่เป็นการเรียนรู้ที่จะอยู่กับความทรงจำเหล่านั้นอย่างพอดี เราสามารถหันกลับไปมองวันวานได้โดยไม่จำเป็นต้องย้อนกลับไปใช้ชีวิตอยู่ในนั้น เพราะอดีตมีไว้ให้จดจำและเรียนรู้ ไม่ใช่เพื่อใช้หลีกหนีจากปัจจุบันที่เรายังคงมีโอกาสสร้างเรื่องราวใหม่ ๆ ให้กับตัวเอง

ก่อนจะจบบทความนี้ เราอยากชวนทุกคนมาลองฟังเสียงและบทเพลง 4 เพลงที่ทำให้เรานึกถึงวันวาน แม้บางเพลง บางเสียงจะไม่ได้ผูกพันกับความทรงจำในช่วงเวลาใดเวลาหนึ่งโดยตรง แต่กลับให้ความรู้สึกคล้ายกับการได้ย้อนกลับไปยังสถานที่หรือช่วงเวลาที่คุ้นเคย ซึ่งเป็นความรู้สึกส่วนตัวที่เราอยากนำมาแบ่งปัน

1. School Rooftop (Bird Sounds) – Hisohkah, WMD

2. green to blue – Daniel.mp3

3. Great Mother In The Sky – Lionmilk

4. Gentle Wind Chimes – Wind Sounds

แล้วสำหรับทุกคนล่ะ มีเสียงหรือบทเพลงไหนบ้างที่เพียงแค่ได้ยิน ก็ทำให้เผลอคิดถึงวันวานขึ้นมา?