ปลาน้ำจืดชนิดใดใหญ่ที่สุดที่พบในแม่น้ำไทย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

มองผิวน้ำในแม่น้ำสายใหญ่ บางวันก็เห็นเพียงเรือหาปลากับระลอกคลื่น แต่ใต้ผิวน้ำขุ่นนั้นเคยมีปลาบางตัวที่น้ำหนักเกือบเท่ามอเตอร์ไซค์หลายคันรวมกัน คำถามคือ ปลาแบบไหนกันแน่ที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่พบในแม่น้ำบ้านเรา?

เรื่องนี้ต้องแยกก่อนว่าเรากำลังพูดถึง ขนาดของปลาตัวที่มีการชั่งวัด หรือขนาดสูงสุดที่ปลาแต่ละชนิดอาจเติบโตได้ เพราะตัวเลขจากการพบเห็นกับสถิติที่ตรวจสอบได้ไม่ได้เป็นเรื่องเดียวกันเสมอไป

คำตอบที่มีหลักฐานรองรับชัดที่สุดมีอยู่สองชนิด คือ ปลากระเบนราหูน้ำจืด และ ปลาบึก ซึ่งต่างพบในแม่น้ำของไทยและเติบโตได้มหึมา กินเนสส์ เวิลด์ เรคคอร์ดส์จัดให้ทั้งคู่ครองสถิติร่วมกันในระดับชนิดพันธุ์ เพราะยังใกล้เคียงกันเกินกว่าจะชี้ขาดว่าชนิดใดใหญ่กว่า

ส่วนสถิติปลาน้ำจืดรายตัวที่ชั่งวัดได้อย่างน่าเชื่อถือ เป็นของกระเบนราหูน้ำจืดหนัก 300 กิโลกรัม ซึ่งพบในแม่น้ำโขงฝั่งกัมพูชา ไม่ใช่ในเขตประเทศไทย

กระเบนราหูน้ำจืด ยักษ์แผ่นแบนใต้ท้องน้ำ

ปลากระเบนราหูน้ำจืดมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Urogymnus polylepis ลำตัวแผ่กว้างคล้ายจานและมีหางเรียวยาว มักอยู่ใกล้พื้นท้องน้ำ รูปร่างจึงต่างจากภาพปลาตัวใหญ่ที่หลายคนนึกถึง และไม่ควรสับสนกับกระเบนแมนตาซึ่งเป็นสัตว์ทะเล

ในไทยเคยมีรายงานพบกระเบนราหูขนาดใหญ่ในแม่น้ำเจ้าพระยา จังหวัดนครสวรรค์ โดยไทยพีบีเอสรายงานเมื่อปี 2556 ว่าตัวปลากว้างประมาณเกือบ 3 เมตร และมีน้ำหนักเกือบ 300 กิโลกรัม ตัวเลขนี้เป็นข้อมูลที่รายงานในข่าว จึงไม่ควรนำไปเทียบเป็นสถิติโลกที่ผ่านการรับรองโดยตรง

สำหรับตัวที่ได้รับการบันทึกโดยกินเนสส์ พบเมื่อปี 2565 ในแม่น้ำโขง จังหวัดสตึงแตรง ประเทศกัมพูชา ทีมวิจัยชั่งได้ประมาณ 300 กิโลกรัม กว้าง 2.2 เมตร และยาว 3.98 เมตรเมื่อรวมหาง ก่อนปล่อยกลับลงแม่น้ำ ความยาวเกือบ 4 เมตรจึงไม่ได้หมายความว่าแผ่นลำตัวกว้างเท่านั้น

ปลาบึก ยักษ์แห่งลำน้ำโขง

อีกชนิดที่มีหลักฐานการชั่งน้ำหนักโดดเด่นในไทยคือปลาบึก Pangasianodon gigas ปี 2548 มีการจับปลาบึกในแม่น้ำโขงเขตประเทศไทยได้ตัวหนึ่ง หนัก 293 กิโลกรัม ยาว 2.7 เมตร ข้อมูลของ WWF และกินเนสส์ตรงกันว่าปลาตัวนี้เคยเป็นเจ้าของสถิติปลาน้ำจืดรายตัว ก่อนที่กระเบนในกัมพูชาจะทำสถิติใหม่

ปลาบึกโตเต็มวัยมีหัวกว้าง ตาอยู่ค่อนมาทางด้านล่าง และแทบไม่มีหนวดให้เห็น WWF อธิบายว่ามันกินพืชและสาหร่ายเป็นหลัก ทั้งยังเป็นปลาที่อพยพในลุ่มน้ำโขง จึงต้องอาศัยเส้นทางน้ำและถิ่นอาศัยที่เชื่อมต่อกัน

หากจำเฉพาะตัวเลขที่มีหลักฐานชัด ก็จะได้ภาพง่าย ๆ ว่า ปลาบึกที่พบในไทยหนัก 293 กิโลกรัม ส่วนกระเบนเจ้าของสถิติรายตัวหนัก 300 กิโลกรัมนั้นพบในกัมพูชา ตัวเลขทั้งสองช่วยบอกขนาดของปลาที่เคยชั่งได้ แต่ยังไม่พอจะตัดสินว่าปลาทุกตัวของชนิดหนึ่งต้องใหญ่กว่าอีกชนิดหนึ่ง

ปลาใหญ่ต้องมีแม่น้ำที่เหมาะจะอยู่

ทั้งปลาใหญ่และปลาขนาดเล็กต่างพึ่งพาแม่น้ำเป็นแหล่งอาหารและที่อยู่อาศัย การจับปลาเกินขนาด มลพิษ และการเปลี่ยนแปลงถิ่นอาศัยล้วนเป็นเรื่องที่ต้องใส่ใจ โดยเฉพาะปลาบึกที่ต้องเดินทางตามลำน้ำ การรักษาคุณภาพน้ำและพื้นที่ธรรมชาติจึงเกี่ยวข้องกับโอกาสที่ปลาเหล่านี้จะอยู่ต่อได้

ถ้ามีโอกาสพบปลากระเบนขนาดใหญ่ ควรเว้นระยะและแจ้งเจ้าหน้าที่ประมงในพื้นที่ แทนการเข้าไปจับเอง เพราะบริเวณหางอาจมีเงี่ยงที่ทำให้บาดเจ็บได้ การได้เห็นปลายักษ์สักครั้งเป็นเรื่องน่าจดจำ แต่การรักษาแม่น้ำให้เป็นบ้านของมันต่อไปก็น่าจดจำไม่แพ้กัน