ร่างกายสร้างเม็ดเลือดแดงใหม่ได้เร็วแค่ไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เลือดที่ไหลเวียนอยู่ในตัวเราไม่ได้ประกอบด้วยเม็ดเลือดชุดเดิมตลอดชีวิต เม็ดเลือดแดงแต่ละเซลล์มีอายุจำกัด พอเซลล์เก่าเสื่อมสภาพ ร่างกายก็ต้องสร้างเซลล์ใหม่เข้ามาทดแทนอยู่เรื่อย ๆ

งานนี้เกิดขึ้นทั้งตอนเดิน เดินทาง นั่งทำงาน และนอนหลับ แม้เราจะมองไม่เห็น แต่ทุกวินาทีมีเม็ดเลือดแดงจำนวนมหาศาลถูกส่งเข้าสู่กระแสเลือด

หน่วยงานบริการโลหิตของอังกฤษระบุว่า ร่างกายสร้างเม็ดเลือดแดงใหม่ประมาณ 2 ล้านเซลล์ต่อวินาที เพื่อทดแทนเซลล์ที่หมดอายุหรือสูญเสียไป ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณในภาวะทั่วไป ไม่ใช่อัตราคงที่ของทุกคนตลอดเวลา

ทำไมต้องสร้างมากขนาดนั้น

เม็ดเลือดแดงมีหน้าที่สำคัญในการขนส่งออกซิเจน ภายในเซลล์มีฮีโมโกลบินซึ่งเป็นโปรตีนที่จับออกซิเจนจากปอด แล้วช่วยนำไปส่งให้เนื้อเยื่อต่าง ๆ ของร่างกาย

เม็ดเลือดแดงของคนเรามีอายุเฉลี่ยราว 120 วัน เมื่อเก่าหรือเสียหาย เซลล์เหล่านี้จะถูกนำออกจากกระแสเลือด โดยมีเซลล์กำจัดสิ่งแปลกปลอมในม้ามและตับช่วยจัดการ ร่างกายจึงต้องสร้างเซลล์ใหม่เข้ามาทดแทนอย่างต่อเนื่อง

หากคิดจากอัตราประมาณ 2 ล้านเซลล์ต่อวินาที ภายในหนึ่งวันจะเท่ากับประมาณ 173,000 ล้านเซลล์ ตัวเลขนี้เป็นผลคำนวณจากอัตราเฉลี่ย ไม่ได้หมายความว่าร่างกายผลิตได้จำนวนเท่ากันทุกวินาที

โรงงานผลิตอยู่ในไขกระดูก

ในผู้ใหญ่ เม็ดเลือดแดงสร้างขึ้นหลัก ๆ ในไขกระดูก ซึ่งเป็นเนื้อเยื่ออยู่ภายในกระดูก เซลล์ต้นกำเนิดจะค่อย ๆ พัฒนาและเปลี่ยนรูปร่าง ก่อนปล่อยเซลล์เม็ดเลือดแดงอายุน้อยเข้าสู่กระแสเลือด

ไตช่วยควบคุมกระบวนการนี้ด้วย เมื่อไตรับรู้ว่าออกซิเจนที่ไปเลี้ยงลดลง ไตจะหลั่งฮอร์โมนชื่ออีริโทรโพอิติน หรือ EPO ส่งสัญญาณไปกระตุ้นไขกระดูกให้เพิ่มการสร้างเม็ดเลือดแดง

การผลิตยังต้องใช้วัตถุดิบ โดยเฉพาะธาตุเหล็กสำหรับสร้างฮีโมโกลบิน รวมถึงสารอาหารอย่างวิตามินบี 12 และโฟเลต หากขาดสารอาหารบางชนิด หรือมีโรคที่รบกวนการทำงานของไตและไขกระดูก การสร้างเม็ดเลือดแดงอาจลดลงได้

หลังเสียเลือด ร่างกายปรับตัวอย่างไร

หลังบริจาคโลหิต ร่างกายจะเริ่มสร้างเม็ดเลือดแดงเพิ่มเพื่อทดแทนส่วนที่เสียไป แต่การฟื้นตัวไม่ได้เสร็จในทันที แม้จะมีการผลิตเซลล์ใหม่ตลอดเวลา เพราะปริมาณที่สูญเสียมีมาก และร่างกายยังต้องนำธาตุเหล็กมาใช้สร้างฮีโมโกลบินด้วย

หน่วยงานบริการโลหิตของอังกฤษอธิบายว่า การทดแทนเม็ดเลือดแดงหลังบริจาคต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์ จึงมีการกำหนดระยะห่างระหว่างการบริจาคตามเกณฑ์ของแต่ละพื้นที่ ผู้บริจาคในไทยควรปฏิบัติตามคำแนะนำของหน่วยรับบริจาคในพื้นที่

ตัวเลขหลักล้านต่อวินาทีจึงเป็นอัตราการหมุนเวียนตามปกติของระบบเลือด เซลล์เก่าทยอยถูกกำจัด ส่วนไขกระดูกก็ทยอยส่งเซลล์ใหม่เข้ามารับหน้าที่ขนส่งออกซิเจนต่อไป