ออสเตรเลียมีงูพิษร้ายแรงติดอันดับโลกมากแค่ไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ตามสื่อและเรื่องเล่าท่องเที่ยว มักมีประโยคหนึ่งโผล่มาคู่กับภาพงูในพุ่มไม้ของออสเตรเลีย นั่นคือ ประเทศนี้เป็นบ้านของงู 21 ชนิดจาก 25 ชนิดที่มีพิษร้ายแรงที่สุดในโลก ตัวเลขฟังดูชัดเจน แต่พอจะตรวจสอบกลับต้องถามก่อนว่า ใช้เกณฑ์อะไรจัดอันดับ และเปรียบเทียบงูจากพื้นที่ไหนบ้าง

ข้อมูลที่ตรวจสอบได้ยังยืนยันตัวเลข 21 จาก 25 ชนิดในฐานะอันดับมาตรฐานทั่วโลกไม่ได้ สิ่งที่มีหลักฐานรองรับคือ ออสเตรเลียมีงูหลายชนิดที่พิษมีความเป็นพิษสูงมากในการทดลองกับหนู โดยเฉพาะงูไทปันโพ้นทะเลทราย ส่วนจำนวนที่ติดอันดับขึ้นอยู่กับรายชื่องูและวิธีทดสอบที่นำมาเปรียบเทียบ

องค์การวิจัยวิทยาศาสตร์และอุตสาหกรรมแห่งเครือรัฐออสเตรเลีย หรือ CSIRO อธิบายว่า ภาพจำเรื่องงูออสเตรเลียมีที่มาส่วนหนึ่งจากงานเปรียบเทียบพิษในอดีต ซึ่งใช้ตัวอย่างงูออสเตรเลียเป็นส่วนใหญ่ จึงไม่ควรนำผลชุดนั้นไปเหมารวมเป็นรายชื่อที่ครอบคลุมงูทั้งโลก

งูตัวไหนมีพิษแรงมากในการทดลอง

Australian Museum ระบุว่า งูไทปันโพ้นทะเลทราย หรือ Inland taipan พบในพื้นที่ห่างไกลทางตอนในของออสเตรเลีย และพิษของมันได้รับการจัดว่ามีความเป็นพิษสูงที่สุดในการทดสอบค่า LD50 กับหนู พิษของมันอาจทำให้ผู้ถูกกัดมีอาการรุนแรงถึงชีวิตได้ แม้โอกาสพบคนจะต่ำเพราะถิ่นอาศัยอยู่ห่างไกล

ตัวเลข LD50 ที่มักปรากฏในตารางจัดอันดับ หมายถึงปริมาณสารต่อน้ำหนักตัวที่ทำให้สัตว์ทดลองตายครึ่งหนึ่งภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด ค่ายิ่งต่ำ พิษยิ่งมีความเป็นพิษสูงในการทดสอบนั้น แต่ผลอาจเปลี่ยนตามวิธีฉีด การเตรียมตัวอย่าง และเงื่อนไขของห้องทดลอง จึงต้องระวังการหยิบตัวเลขจากคนละงานมาจัดเรียงเป็นตารางเดียว

อีกเรื่องที่ทำให้จำนวนในแต่ละรายชื่อไม่ตรงกันคือ ขอบเขตของการนับ บางรายชื่ออาจนับเฉพาะงูบก บางรายชื่อรวมงูทะเล หรือใช้การจำแนกชนิดและชนิดย่อยต่างกัน หากไม่ระบุรายชื่อและเกณฑ์ให้ตรวจสอบ ตัวเลข 21 จาก 25 ก็ยังใช้บอกสัดส่วนของงูทั่วโลกอย่างแน่ชัดไม่ได้

พิษแรงกับความเสี่ยงต่อคนวัดคนละเรื่อง

งูที่มีพิษเข้มข้นมากในห้องทดลองไม่ได้หมายความว่าจะทำให้คนเสียชีวิตมากที่สุดเสมอไป โอกาสที่คนจะพบงู ปริมาณพิษที่เข้าสู่ร่างกาย ตำแหน่งที่ถูกกัด และความรวดเร็วในการรักษาล้วนมีผลต่ออันตราย Australian Museum จึงแยกความเป็นพิษของไทปันโพ้นทะเลทรายออกจากความเสี่ยงที่เกิดขึ้นจริงกับคน

ส่วนงูสีน้ำตาลตะวันออกเป็นตัวอย่างของงูพิษออสเตรเลียที่อาจพบใกล้พื้นที่ซึ่งคนใช้งาน ความเสี่ยงจึงเกี่ยวข้องกับการพบเจอด้วย ไม่ได้ดูจากอันดับในตารางเพียงอย่างเดียว CSIRO ชี้ว่าเมื่อมองผลกระทบจากงูกัดต่อผู้คน หลายพื้นที่ในเอเชียและแอฟริกาเผชิญปัญหารุนแรงกว่าออสเตรเลีย

ถ้าพบงู ควรถอยห่างและปล่อยทางให้งูไป อย่าพยายามจับหรือทำร้ายมัน หากถูกกัดหรือสงสัยว่าถูกกัด ให้ลดการเคลื่อนไหวและขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ฉุกเฉินทันที เพราะแม้ยังไม่มีอาการชัดเจนก็อาจต้องได้รับการประเมินและรักษา

ดังนั้น ข้อเท็จจริงที่พูดได้ชัดคือ ออสเตรเลียเป็นถิ่นอาศัยของงูที่พิษมีความเป็นพิษสูงมากหลายชนิด แต่ประโยคว่า 21 จาก 25 ชนิดของโลกยังต้องมีรายชื่อและวิธีจัดอันดับที่ตรวจสอบได้รองรับก่อนนำมาใช้เป็นข้อสรุป