ริดสีดวงทวารเกิดจากอะไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บางคนเริ่มสงสัยว่าตัวเองเป็นริดสีดวงหลังจากเห็นเลือดสีแดงสดติดกระดาษชำระ ขณะที่บางคนรู้สึกคันหรือคลำเจอก้อนบริเวณทวารหนัก อาการเหล่านี้ทำให้หลายคนกังวล แต่ก็ไม่กล้าไปพบแพทย์

รอบทวารหนักและปลายลำไส้ตรงมีเนื้อเยื่อที่มีหลอดเลือดอยู่ตามธรรมชาติ เมื่อเนื้อเยื่อบริเวณนี้บวม ขยาย หรือเคลื่อนลงมา จนเกิดอาการ จึงเรียกว่าริดสีดวงทวาร โดยอาจเกิดได้ทั้งภายในและภายนอกทวารหนัก

ปัจจัยที่เกี่ยวข้องบ่อยคือการเบ่งถ่ายและนั่งบนโถส้วมนาน โดยเฉพาะเมื่อมีอาการท้องผูกหรืออุจจาระแข็ง ส่วนสาเหตุที่แน่ชัดในแต่ละคนอาจระบุไม่ได้เพียงอย่างเดียว

อะไรเพิ่มโอกาสเป็นริดสีดวง?

สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ ระบุปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ การเบ่งขณะขับถ่าย การนั่งบนโถส้วมนาน ท้องผูกหรือท้องเสียเรื้อรัง การกินอาหารที่มีกากใยน้อย การตั้งครรภ์ และการยกของหนักเป็นประจำ นอกจากนี้ เมื่ออายุมากขึ้น เนื้อเยื่อที่ช่วยพยุงบริเวณทวารหนักอาจอ่อนแอลงได้

ท้องผูกทำให้อุจจาระแข็งและถ่ายยาก จึงอาจต้องออกแรงเบ่งมากขึ้น ส่วนการนั่งเล่นโทรศัพท์บนโถส้วมนาน ๆ ก็ทำให้ใช้เวลาอยู่ในท่านั้นนานเกินจำเป็น อย่างไรก็ตาม การมีปัจจัยเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะเป็นริดสีดวงเสมอไป

อาการภายในและภายนอกต่างกันอย่างไร

ริดสีดวงภายในอาจทำให้มีเลือดสีแดงสดติดอุจจาระ กระดาษชำระ หรือเห็นในโถหลังถ่าย บางครั้งมีก้อนยื่นออกมาจากทวารหนัก โดยชนิดที่ยังอยู่ภายในมักไม่เจ็บ

ริดสีดวงภายนอกอาจทำให้คัน เจ็บ หรือคลำได้ก้อนแข็งและกดเจ็บใกล้ทวารหนัก โดยเฉพาะเวลานั่ง การเบ่งหรือเช็ดถูแรงอาจทำให้อาการระคายเคืองมากขึ้น

เลือดออกทางทวารหนักไม่ควรสรุปเองว่าเป็นริดสีดวง เพราะอาจเกิดจากสาเหตุอื่น เช่น แผลปริที่ขอบทวารหนัก โรคลำไส้อักเสบ หรือมะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรงได้ ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ แม้เลือดจะออกเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีอาการเจ็บก็ตาม

ดูแลตัวเองอย่างไร

เป้าหมายสำคัญคือทำให้อุจจาระนุ่มและถ่ายได้โดยไม่ต้องเบ่งมาก เริ่มจากเพิ่มอาหารที่มีกากใย เช่น ผัก ผลไม้ ถั่ว และธัญพืช พร้อมดื่มน้ำให้เพียงพอ หากมีโรคที่ต้องจำกัดน้ำ ควรทำตามคำแนะนำของแพทย์

เมื่อปวดถ่ายควรเข้าห้องน้ำ ไม่กลั้นอุจจาระ และไม่ใช้เวลานั่งบนโถนานเกินจำเป็น การแช่ก้นในน้ำอุ่นอาจช่วยบรรเทาอาการเจ็บหรือคันได้ ส่วนยาทาหรือยาเหน็บอาจช่วยลดอาการบางอย่าง ควรปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ก่อนใช้ โดยเฉพาะผู้ตั้งครรภ์

ถ้าดูแลตัวเองแล้วอาการไม่ดีขึ้นภายในหนึ่งสัปดาห์ อาการแย่ลง หรือกลับมาเป็นซ้ำ ควรไปพบแพทย์ การรักษาไม่ได้ลงเอยที่การผ่าตัดเสมอไป แพทย์อาจพิจารณาวิธีอื่น เช่น การใช้ยางรัดริดสีดวงภายใน ตามชนิดและความรุนแรงของอาการ

หากเลือดออกมาก ไหลไม่หยุด มีลิ่มเลือดขนาดใหญ่ หรือปวดรุนแรง ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที และหากมีไข้ หนาวสั่น หรือมีหนองร่วมด้วย ควรรีบพบแพทย์ เพราะจำเป็นต้องตรวจหาสาเหตุและรักษาให้เหมาะสม