คนไทยพูดได้กี่ภาษา และในประเทศไทยมีภาษาอะไรบ้าง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาอยู่บ้าน บางคนคุยกับพ่อแม่ด้วยคำเมือง พอไปทำงานก็พูดภาษาไทยกลาง หรือบางครอบครัวพูดภาษามลายูปาตานีกับคนในบ้านและใช้ภาษาไทยเมื่อติดต่อราชการ พอมีคนถามว่า “คนไทยพูดได้กี่ภาษา” คำถามนี้เลยตอบได้มากกว่าหนึ่งแบบ

ถ้าถามว่าคนไทยหนึ่งคนพูดได้กี่ภาษา ยังไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ตอบแทนทุกคน บางคนใช้ภาษาเดียว บางคนใช้สองภาษาหรือมากกว่านั้น และความสามารถก็อาจต่างกัน เช่น ฟังรู้เรื่องแต่พูดไม่คล่อง หรือพูดได้แต่เขียนไม่ได้

แต่ถ้าถามว่า ในประเทศไทยมีภาษาที่ผู้คนใช้พูดอยู่กี่ภาษา ยูเนสโกเคยระบุไว้ว่า มีมากกว่า 70 ภาษา ตัวเลขนี้นับความหลากหลายของภาษาที่ใช้ในประเทศไทย ไม่ได้หมายความว่าคนไทยแต่ละคนพูดได้ 70 ภาษา และไม่ได้จำกัดเฉพาะผู้มีสัญชาติไทย

ภาษาในประเทศไทยมีอะไรบ้าง

ภาษาไทยกลางเป็นภาษาที่ใช้แพร่หลายในโรงเรียน สื่อ และการติดต่อราชการ ขณะเดียวกัน หลายพื้นที่ก็มีภาษาและรูปแบบการพูดที่ใช้กันในครอบครัวหรือชุมชน เช่น คำเมือง ภาษาอีสาน ภาษาไทยถิ่นใต้ ภาษามลายูปาตานี ภาษากะเหรี่ยง ภาษาม้ง และภาษาเขมรถิ่นไทย

บางชื่อที่เราคุ้นหูว่าเป็น “ภาษาถิ่น” อาจถูกจัดต่างกันไปตามเกณฑ์ทางภาษาศาสตร์และมุมมองของผู้พูด การจะบอกจำนวนภาษาให้ตรงกันทุกแหล่งจึงไม่ง่ายนัก เพราะต้องตกลงกันก่อนว่าจะนับรูปแบบการพูดใดแยกเป็นภาษา และจะนับกลุ่มประชากรใดบ้าง

นอกจากนี้ยังมีภาษาต่างประเทศที่คนไทยบางส่วนเรียนหรือใช้ทำงาน เช่น ภาษาอังกฤษ ภาษาจีน และภาษาญี่ปุ่น แต่การเคยเรียนภาษาใดภาษาหนึ่งไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะใช้สื่อสารได้ในระดับเดียวกัน

พูดภาษาที่บ้านต่างจากที่โรงเรียนได้ไหม

ได้ และเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นในหลายครอบครัว เด็กคนหนึ่งอาจเติบโตมากับภาษาของครอบครัว ก่อนเรียนภาษาไทยเพิ่มเติมเมื่อเข้าโรงเรียน การรู้หลายภาษาจึงไม่ได้เริ่มจากห้องเรียนภาษาอังกฤษเสมอไป แต่อาจเริ่มจากบทสนทนาในบ้านตั้งแต่ยังเล็ก

ยูเนสโกอธิบายว่า เด็กที่ยังไม่เข้าใจภาษาหลักที่ใช้สอนอาจเจออุปสรรคในการเรียน ตัวอย่างหนึ่งคือโครงการการศึกษาสองภาษาไทย–มลายูปาตานี ซึ่งใช้ภาษามลายูปาตานีช่วยปูพื้นฐานในช่วงแรก แล้วเชื่อมไปสู่การเรียนภาษาไทยด้วย

การใช้ภาษาที่เด็กคุ้นเคยช่วยให้ครูอธิบายเรื่องใหม่และตรวจสอบความเข้าใจได้ ขณะเดียวกันเด็กก็มีโอกาสค่อย ๆ พัฒนาภาษาไทยสำหรับการเรียนและการใช้ชีวิตนอกชุมชน

ภาษาจะอยู่ต่อได้ เมื่อมีคนใช้และส่งต่อ

บางครอบครัวพบว่าปู่ย่าตายายพูดภาษาของชุมชนได้คล่อง แต่ลูกหลานฟังออกเพียงบางคำ เมื่อคนต่างวัยมีโอกาสพูดคุยกันน้อยลง คำศัพท์ เรื่องเล่า และวิธีเรียกสิ่งต่าง ๆ ที่เคยใช้ในบ้านก็อาจค่อย ๆ หายไปจากชีวิตประจำวัน

การชวนกันเล่าเรื่องครอบครัว สอนคำเรียกอาหาร หรือคุยกับลูกหลานด้วยภาษาที่ถนัด จึงเป็นวิธีหนึ่งที่ช่วยให้ภาษาเหล่านั้นยังมีที่ใช้ในชีวิตจริง ส่วนใครที่พูดได้ภาษาเดียวก็ไม่จำเป็นต้องรู้สึกว่าตัวเองผิดปกติ เพราะจำนวนภาษาที่แต่ละคนใช้ได้ขึ้นอยู่กับโอกาสและประสบการณ์ของแต่ละคน

ดังนั้น คำตอบที่ชัดที่สุดคือ ยังบอกจำนวนภาษาที่คนไทยแต่ละคนพูดได้เป็นตัวเลขเดียวไม่ได้ แต่หากมองทั้งประเทศ งานของยูเนสโกระบุว่ามีภาษาพูดมากกว่า 70 ภาษา ซึ่งสะท้อนว่าภาษาที่ได้ยินในบ้านและชุมชนไทยมีหลากหลายกว่าที่หลายคนอาจคุ้นเคย