มีสัตว์อะไรบ้างที่จำศีลได้

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

พออากาศเริ่มหนาว สัตว์บางชนิดก็หายเข้าโพรงหรือถ้ำไปนานหลายเดือน ระหว่างนั้นข้างนอกมีทั้งหิมะและอาหารที่หาได้ยาก ชวนให้สงสัยว่าพวกมันอยู่กันอย่างไรโดยไม่ออกมากินข้าวทุกวัน

คำว่า จำศีล ในที่นี้ หมายถึงการลดการทำงานของร่างกายเพื่อประหยัดพลังงาน อัตราการเต้นของหัวใจและการเผาผลาญลดลง โดยสัตว์จำศีลหลายชนิดมีอุณหภูมิร่างกายลดลงมากด้วย แต่ไม่ได้แปลว่าหลับสนิทโดยไม่ตื่นเลยตลอดฤดู

สัตว์ที่จำศีลได้มีหลายชนิด เช่น กระรอกดิน มาร์มอต และค้างคาวบางชนิด ส่วนหมีดำก็พักตัวในฤดูหนาวและลดการใช้พลังงานได้เช่นกัน เพียงแต่ร่างกายของมันเปลี่ยนแปลงต่างจากสัตว์ตัวเล็กเหล่านั้น

กระรอกดินอาร์กติก

กระรอกดินชนิดนี้อาศัยอยู่ในพื้นที่หนาวจัด ก่อนฤดูหนาวมันจะกินอาหารและสะสมไขมันไว้ เมื่อถึงเวลาจำศีลก็หลบอยู่ในโพรงใต้ดิน กรมอุทยานแห่งชาติสหรัฐฯ ระบุว่ามันใช้เวลาจำศีลราว 7–8 เดือนต่อปี

ระหว่างนั้นอุณหภูมิร่างกายของมันลดลงได้มากเป็นพิเศษ แต่ก็มีช่วงที่ตื่นขึ้นมาและทำให้ร่างกายอุ่นขึ้น ก่อนจะกลับเข้าสู่ภาวะจำศีลอีกครั้ง

มาร์มอต

มาร์มอตเป็นสัตว์ฟันแทะรูปร่างอ้วนกลมที่ขุดโพรงอยู่ตามทุ่งหญ้าและภูเขา บางชนิดใช้ชีวิตช่วงฤดูหนาวอยู่ในโพรง โดยอัตราการหายใจและการเต้นของหัวใจลดลงมาก อุณหภูมิร่างกายก็ลดลงตามไปด้วย

ก่อนอากาศเย็นจัด มันต้องกินและสะสมไขมันให้เพียงพอ เพราะไขมันที่เก็บไว้จะช่วยเป็นแหล่งพลังงานระหว่างที่อาหารภายนอกหายาก

ค้างคาวบางชนิด

ค้างคาวที่กินแมลงในพื้นที่หนาวต้องรับมือกับช่วงที่แมลงมีน้อย บางชนิดจึงเลือกเกาะพักตามถ้ำ เหมืองร้าง หรือที่หลบภัยอื่น แล้วลดอุณหภูมิร่างกาย อัตราการเต้นของหัวใจ และการใช้พลังงานลง

ค้างคาวสีน้ำตาลเล็กบางตัวอาจจำศีลนานกว่าหกเดือน โดยมีช่วงตื่นสั้น ๆ คั่นอยู่เป็นระยะ ขณะที่ค้างคาวบางชนิดใช้วิธีอพยพไปยังพื้นที่อุ่นกว่า จึงไม่ใช่ค้างคาวทุกตัวที่จะจำศีลเหมือนกัน

แล้วหมีจำศีลไหม?

หมีดำเป็นตัวอย่างที่คนคุ้นเคย มันสะสมไขมันก่อนเข้าที่พักฤดูหนาว แล้วลดการใช้พลังงานลงอย่างมาก ระหว่างอยู่ในโพรง หมีดำโดยทั่วไปไม่กิน ไม่ดื่ม และไม่ขับถ่ายเป็นเวลานาน ทั้งนี้ระยะเวลาต่างกันตามพื้นที่และสภาพแวดล้อม

อุณหภูมิร่างกายของหมีลดลงไม่มากเท่ากระรอกดินหรือมาร์มอต และมันอาจตื่นหรือออกจากโพรงชั่วคราวเมื่อถูกรบกวนหรืออากาศอุ่นขึ้น แหล่งข้อมูลบางแห่งจึงเรียกภาวะของหมีว่าเป็นการพักตัวแบบตื้น ขณะที่บางแห่งก็ใช้คำว่าจำศีลสำหรับหมีด้วย

กบกับงูล่ะ นับด้วยไหม?

กบและงูบางชนิดก็หลบหนาวและเคลื่อนไหวน้อยลง กบบางชนิดอยู่ในแหล่งน้ำที่ไม่แข็งตัว บางชนิดหลบในโพรง ส่วนงูและสัตว์เลื้อยคลานมีภาวะพักตัวช่วงอากาศเย็นที่เรียกว่า brumation ซึ่งสัมพันธ์กับอุณหภูมิสิ่งแวดล้อม จึงไม่เหมือนการจำศีลของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมเสียทีเดียว

ถ้าไปพบสัตว์ป่ากำลังพักตัว ควรดูอยู่ห่าง ๆ และไม่ปลุกหรือจับเล่น โดยเฉพาะค้างคาว เพราะการตื่นบ่อยเกินไปทำให้มันใช้ไขมันที่สะสมไว้เร็วขึ้น ไขมันก้อนเล็ก ๆ นั้นอาจจำเป็นต่อการอยู่รอดจนกว่าอาหารจะกลับมา