ทำไมเพลงโปรด พอฟังซ้ำบ่อยๆ ถึงเบื่อ?

เมื่อเราบังเอิญไปเจอเพลงโปรดเพลงใหม่ที่ถูกจริตเข้าอย่างจัง ไม่ว่าจะเป็นท่วงทำนองที่ติดหูหรือเนื้อร้องที่โดนใจ เรามักจะกดวนฟังซ้ำๆ เดิมๆ เป็นสิบๆ รอบติดต่อกันตลอดทั้งวันด้วยความหลงใหล ราวกับว่าเพลงนี้คือสิ่งเดียวในโลกที่อยากฟัง แต่ปรากฏการณ์ความคลั่งไคล้นี้มักจะมีอายุสั้นเสมอ เพราะหลังจากผ่านไปแค่ไม่กี่วัน ความรู้สึกฟินระดับสิบจะค่อยๆ ลดระดับลง จนกลายเป็นความเฉยชา และในท้ายที่สุด เพลงที่เคยโปรดปรานที่สุดกลับกลายเป็นเพลงที่เราไม่อยากแม้แต่จะกดฟังซ้ำอีก ปรากฏการณ์ที่ความชอบสามารถแปรเปลี่ยนเป็นความเบื่อหน่ายได้อย่างรวดเร็วนี้ มีคำอธิบายทางจิตวิทยาและประสาทวิทยาที่น่าสนใจมาก

เบื้องหลังพฤติกรรมเบื่อเพลงโปรดเมื่อฟังซ้ำบ่อยเกินไป เกี่ยวข้องโดยตรงกับการทำงานของระบบรางวัลในสมอง (Reward System) และสารสื่อประสาทประเภทโดปามีน (Dopamine) ในครั้งแรกๆ ที่เราได้ยินเพลงนั้น สมองจะประหลาดใจและตื่นเต้นกับโน้ตดนตรีใหม่ๆ จนเกิดการหลั่งสารโดปามีนออกมาสร้างความสุขและความเพลิดเพลิน แต่เมื่อเราฟังซ้ำบ่อยครั้งจนสมองเริ่มคาดเดาท่วงทำนองและเนื้อร้องได้ล่วงหน้า ความประหลาดใจจะหายไป สมองจึงมองว่าข้อมูลชุดนี้เป็นเรื่องเดิมๆ ที่คุ้นชินแล้ว และลดปริมาณการหลั่งโดปามีนลงจนเกิดภาวะ "ชาชิน" (Habituation)

ในทางจิตวิทยา ปรากฏการณ์นี้สอดคล้องกับหลักการที่เรียกว่า "การเสื่อมถอยของอรรถประโยชน์ส่วนเพิ่ม" (Diminishing Marginal Utility) ยิ่งเสพสิ่งเดิมซ้ำๆ ความสุขที่ได้รับต่อหน่วยจะลดลงเรื่อยๆ จนถึงจุดอิ่มตัว นอกจากนี้ การฟังเพลงซ้ำบ่อยเกินไปในเวลาอันสั้นยังทำให้สมองเกิดอาการล้าทางความรู้สึก (Sensory Fatigue) อีกด้วย

การเว้นระยะห่างและให้เวลากับความเงียบ จึงเป็นเคล็ดลับสำคัญที่ช่วยรักษาความรู้สึกพิเศษของเพลงโปรด ให้กลับมาฟังทีไรก็ยังรู้สึกอินและไพเราะเหมือนครั้งแรกที่ได้ยินครับ