จังหวัดไหนมีผู้ป่วยมะเร็งมากที่สุด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาเห็นข่าวผู้ป่วยมะเร็งเพิ่มขึ้น หลายคนอาจสงสัยว่าคนจังหวัดไหนป่วยมากที่สุด แต่ก่อนดูชื่อจังหวัด ต้องแยกกันก่อนว่าเรากำลังนับจำนวนคนป่วย หรือเปรียบเทียบอัตราการเกิดโรคเมื่อเทียบกับจำนวนประชากร เพราะสองวิธีนี้อาจให้คำตอบไม่เหมือนกัน

ถ้าดู อัตราผู้ป่วยมะเร็งรายใหม่ที่ปรับตามอายุ งานวิจัยที่ใช้ข้อมูลทะเบียนมะเร็งไทยช่วงปี 2562–2564 พบว่า เชียงใหม่มีอัตราสูงที่สุดทั้งในเพศชายและเพศหญิง เมื่อเทียบกับจังหวัดที่มีข้อมูลทะเบียนมะเร็งในการศึกษา แต่ข้อมูลนี้ไม่ได้ยืนยันว่าเชียงใหม่สูงที่สุดเมื่อเปรียบเทียบครบทุกจังหวัดในประเทศไทย

คำว่า “ผู้ป่วยรายใหม่” หมายถึงคนที่ได้รับการวินิจฉัยในช่วงเวลาที่ศึกษา ไม่ใช่จำนวนผู้ป่วยมะเร็งทั้งหมดที่ยังมีชีวิตอยู่ และไม่ใช่จำนวนผู้เสียชีวิตจากมะเร็ง ส่วนการปรับตามอายุเป็นวิธีช่วยให้เปรียบเทียบพื้นที่ที่มีสัดส่วนคนสูงอายุต่างกันได้เหมาะสมขึ้น

สำหรับภาพของเชียงใหม่เอง รายงานวิจัยของโรงพยาบาลมะเร็งลำปางรวบรวมข้อมูลช่วงปี 2561–2565 พบผู้ป่วยมะเร็งรายใหม่ในจังหวัดรวม 22,550 ราย หรือเฉลี่ยประมาณ 4,510 รายต่อปี โดยรายงานระบุอัตราอุบัติการณ์เฉลี่ยต่อปีในเพศชาย 173.9 และเพศหญิง 166.6 ต่อประชากรหนึ่งแสนคน ตัวเลขชุดนี้ใช้ช่วงเวลาคนละช่วงกับการเปรียบเทียบข้างต้น จึงไม่ควรนำไปจัดอันดับแทนกัน

มะเร็งที่พบมากในเชียงใหม่ก็แตกต่างกันตามเพศ รายงานช่วงปี 2561–2565 พบว่าในผู้ชาย มะเร็งตับและท่อน้ำดีพบมากที่สุด ตามด้วยมะเร็งปอดและมะเร็งลำไส้ใหญ่กับลำไส้ตรง ส่วนผู้หญิงพบมะเร็งเต้านมมากที่สุด ตามด้วยมะเร็งปอดและมะเร็งลำไส้ใหญ่กับลำไส้ตรง

แล้วทำไมบางพื้นที่จึงมีตัวเลขสูง? รายงานโรงพยาบาลมะเร็งลำปางกล่าวถึงปัจจัยหลายด้าน ทั้งอายุ พฤติกรรม สิ่งแวดล้อม และพันธุกรรม ขณะเดียวกัน ความครอบคลุมของทะเบียนและการเข้าถึงการวินิจฉัยก็มีผลต่อจำนวนที่ตรวจพบด้วย จึงยังใช้ตัวเลขนี้ชี้ว่าเกิดจากฝุ่น อาหาร หรือสาเหตุใดสาเหตุหนึ่งเพียงอย่างเดียวไม่ได้

อีกเรื่องที่ชวนสับสนคือ จำนวนผู้ป่วยในโรงพยาบาลแห่งหนึ่งอาจรวมคนที่เดินทางมาจากหลายจังหวัด ตัวเลขดังกล่าวจึงไม่เท่ากับจำนวนคนที่อาศัยอยู่ในจังหวัดนั้น ส่วนจังหวัดที่มีประชากรมากก็อาจมีจำนวนผู้ป่วยรวมมาก แม้อัตราต่อประชากรจะไม่สูงที่สุด

ไม่ว่าจะอยู่จังหวัดไหน การลดความเสี่ยงเริ่มได้จากการไม่สูบบุหรี่ ลดหรือหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และปรึกษาบุคลากรสาธารณสุขเรื่องวัคซีนหรือการตรวจคัดกรองที่เหมาะกับอายุและความเสี่ยงของตัวเอง หากมีอาการผิดปกติต่อเนื่องก็ควรไปพบแพทย์ ไม่ต้องรอให้ถึงรอบตรวจสุขภาพ

ดังนั้น คำตอบที่ข้อมูลชุดนี้รองรับคือ เชียงใหม่มีอัตราผู้ป่วยมะเร็งรายใหม่ปรับอายุสูงสุดในกลุ่มจังหวัดที่ศึกษา ช่วงปี 2562–2564 ส่วนอันดับล่าสุดที่เปรียบเทียบครบทุกจังหวัดและจำนวนผู้ป่วยรวมสูงสุด ยังสรุปจากข้อมูลชุดนี้ไม่ได้