หมากรุกอายุเกือบพันปีเผยว่าผู้เล่นยกตัวม้าเดินเหมือนคนเล่นปัจจุบันหรือไม่?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

รอยสึกบนหมากม้าสนับสนุนว่าผู้เล่นยกตัวหมากขึ้นเดิน แทนที่จะไถไปบนกระดาน นักโบราณคดีพบหมากชิ้นนี้ในปราสาททางตอนใต้ของเยอรมนี มีอายุราว 900 ปี หลักฐานจากผิวหมากจึงชวนให้นึกถึงวิธีที่คนเล่นหมากรุกจับตัวหมากในปัจจุบัน แต่บอกได้เพียงวิธีเคลื่อนหมากชิ้นนี้ ไม่ใช่กติกาหรือธรรมเนียมของผู้เล่นทุกคนในยุคกลาง

ทีมขุดค้นพบชุดอุปกรณ์เล่นเกมใต้ซากกำแพงของปราสาทที่ไม่เคยระบุตำแหน่งมาก่อน ในเขตเรตลิงเงน รัฐบาเดิน-เวือร์ทเทมแบร์ก เยอรมนี วัตถุที่พบมีทั้งหมากม้าหมากรุก ลูกเต๋าหกหน้า และหมากรูปดอกไม้สี่ชิ้น นักวิจัยกำหนดอายุจากบริบทแหล่งขุดค้นและเครื่องปั้นดินเผาที่พบร่วมกันว่าอยู่ในช่วงศตวรรษที่ 11–12

หมากม้าสูงประมาณ 4 เซนติเมตร แกะจากเขาสัตว์ ช่างทำตาและแผงคอให้เห็นชัด นักวิจัยมองว่ารูปทรงประณีตเช่นนี้พบได้ในหมากรุกคุณภาพสูงของช่วงเวลาเดียวกัน แต่ชิ้นที่พบไม่ได้บอกว่าใครเป็นเจ้าของ หรือเจ้าของเล่นหมากรุกกับใครบ้าง

นักโบราณคดีจากมหาวิทยาลัยทือบิงเงินใช้กล้องจุลทรรศน์ตรวจผิววัตถุ และพบความมันวาวที่เกิดจากการจับและเคลื่อนหมาก เมื่อนำรอยสึกบนตัวม้ามาพิจารณา ทีมจึงเสนอว่าผู้เล่นยกหมากขึ้นก่อนวางลงในตำแหน่งใหม่ ร่องรอยแบบนี้ต่างจากการดันให้ไถไปตามกระดาน และใกล้เคียงกับวิธีที่ผู้เล่นทั่วไปขยับหมากในปัจจุบัน

อย่างไรก็ตาม รอยสึกเป็นหลักฐานทางกายภาพที่นักวิจัยใช้ตีความ ไม่ใช่บันทึกกติกาที่เขียนไว้โดยผู้เล่นในเวลานั้น หลักฐานนี้จึงชี้วิธีจับและวางหมากของตัวม้าชิ้นหนึ่ง ไม่ได้ยืนยันว่าทุกคนในยุโรปยุคกลางใช้วิธีเดียวกัน หรือว่ากติกาส่วนอื่นเหมือนหมากรุกปัจจุบันทั้งหมด

ของที่พบร่วมกันยังบอกว่าบริเวณนั้นมีกิจกรรมเล่นเกมหลายแบบ ลูกเต๋ามีหกแต้ม ส่วนหมากรูปดอกไม้สี่ชิ้นทำจากเขาสัตว์เช่นเดียวกับหมากม้า แต่การพบในบริเวณเดียวกันไม่ได้พิสูจน์ว่าทั้งหมดเป็นอุปกรณ์ของเกมเดียวกัน หรือใช้เล่นในคราวเดียว

ทีมวิจัยรายงานร่องรอยเม็ดสีแดงบนหมากเกม และตีความว่าผู้เล่นฝ่ายหนึ่งอาจใช้หมากสีแดง สีช่วยแยกฝ่ายบนกระดาน แต่หลักฐานที่เผยแพร่ไม่ได้ระบุชุดหมากทั้งหมดหรือสีของอีกฝ่าย จึงควรอ่านเป็นร่องรอยของการลงสีที่ตรวจพบ ไม่ใช่ภาพสมบูรณ์ของกระดานทั้งชุด

ก่อนศตวรรษที่ 13 มีหมากรุกและอุปกรณ์เล่นเกมจากยุโรปกลางเหลือรอดไม่มาก ชุดจากปราสาทแห่งนี้จึงช่วยให้นักวิจัยมองเห็นทั้งการเล่นหมากรุกและเกมกระดานอื่นในบ้านของชนชั้นสูงยุคกลาง ส่วนคำตอบเรื่องหมากม้าค่อนข้างตรงไปตรงมา: รอยผิวสนับสนุนว่าผู้เล่นยกมันขึ้นเดิน แต่ข้อสรุปนี้ยังจำกัดอยู่กับชิ้นที่พบและหลักฐานที่ตรวจได้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th