AI ช่วยนักโบราณคดีค้นพบภาพบนทะเลทราย Nazca เพิ่ม 303 ภาพในเวลา 6 เดือนจริงหรือ?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

การค้นพบ 303 ภาพเกิดจาก AI ช่วยคัดพื้นที่เป้าหมาย แล้วนักโบราณคดีลงไปตรวจยืนยัน ในช่วงสำรวจภาคสนามหกเดือน ไม่ใช่ให้ AI ชี้ภาพครบทุกภาพแล้วนับเป็นการค้นพบทันที งานวิจัยในวารสาร PNAS ปี 2024 ใช้ระบบวิเคราะห์ภาพถ่ายทางอากาศเพื่อหาลวดลายขนาดเล็กที่มองเห็นยากบนที่ราบ Nazca ทางตอนใต้ของเปรู

นักวิจัยเรียกลวดลายบนพื้นดินเหล่านี้ว่า geoglyph เกิดจากการขยับหินหรือกรวดบนผิวดินให้เห็นเป็นรูป งานนี้เน้นภาพแบบ relief ซึ่งมีขนาดเฉลี่ยราว 9 เมตร เล็กกว่าลายเส้นขนาดยักษ์ที่รู้จักกันดีและมีความยาวเฉลี่ยประมาณ 90 เมตร ภาพ relief บางจุดมีสีตัดกับพื้นน้อยจนต้องซูมดูจากภาพถ่ายทางอากาศอย่างละเอียด

ทีมวิจัยป้อนภาพตัวอย่างที่รู้ตำแหน่งแล้วให้แบบจำลองเรียนรู้ จากนั้นระบบคำนวณแผนที่โอกาสพบลวดลายจากภาพทางอากาศความละเอียดสูง ภาพที่ระบบชี้ยังเป็นเพียงจุดต้องสงสัย นักวิจัยจึงตรวจภาพและคัดตำแหน่งที่มีแนวโน้มมากพอ ก่อนเดินทางไปดูพื้นที่จริง

ลำดับงานนี้ช่วยอธิบายว่าตัวเลข 303 มาจากไหน ทีมตรวจกรอบภาพที่ระบบเสนอ 47,410 จุด แล้วคัดตำแหน่งที่น่าสนใจ 1,309 จุด ก่อนเดินสำรวจ 341 พื้นที่ในช่วงหกเดือน นักวิจัยยืนยันภาพใหม่ได้ 303 ภาพ ทุกภาพเป็น geoglyph แบบ relief ตัวเลขจึงหมายถึงภาพที่คนลงพื้นที่ตรวจแล้ว ไม่ใช่จำนวนภาพที่คอมพิวเตอร์ตัดสินเอง

ใน 303 ภาพนั้น ระบบ AI ชี้ตำแหน่งของ 178 ภาพได้โดยตรง ส่วนอีก 125 ภาพไม่ได้ถูกชี้เป็นรายภาพ บางภาพอยู่รวมในกลุ่มที่ AI ช่วยพาทีมไปพบ แต่ 59 ภาพพบระหว่างสำรวจโดยไม่มีตัวชี้จาก AI หรืออยู่นอกกรอบที่ระบบเสนอ ทีมจึงแยกไว้ชัดว่า AI ช่วยหาเบาะแสได้มาก แต่ไม่ได้เป็นผู้ค้นพบทุกภาพด้วยตัวเอง

รูปที่พบมีทั้งคน สัตว์ และฉากกิจกรรม นักวิจัยนับว่า 81.6% ของภาพ relief แสดงคนหรือสิ่งที่มนุษย์เลี้ยงและดัดแปลง เช่น ภาพคน ศีรษะที่แยกจากร่าง และอูฐลามา ขณะที่ภาพสัตว์ป่าพบเพียงส่วนน้อย เมื่อเทียบกันแล้ว geoglyph แบบเส้นขนาดใหญ่ที่รู้จักมาก่อนมักเป็นรูปสัตว์ป่าและพืช

ตำแหน่งของภาพก็แตกต่างกัน ภาพ relief มักอยู่ใกล้ทางเดินคดเคี้ยว ส่วนลายเส้นขนาดใหญ่สัมพันธ์กับเครือข่ายเส้นตรงและลานรูปสี่เหลี่ยมคางหมู ผู้เขียนงานวิจัยจึงเสนอว่าภาพเล็กอาจสื่อสารกับคนหรือกลุ่มเล็กที่เดินผ่าน ขณะที่ลายเส้นใหญ่สัมพันธ์กับพิธีกรรมระดับชุมชน ข้อเสนอนี้มาจากรูปแบบและตำแหน่งที่พบ ไม่ใช่คำตอบสุดท้ายว่าคน Nazca สร้างภาพทุกแบบไว้เพื่ออะไร

งานนี้จึงไม่ได้หมายความว่า AI ไขปริศนาลายเส้น Nazca ทั้งหมด แต่แสดงให้เห็นว่าเทคโนโลยีช่วยให้นักโบราณคดีค้นหาภาพเล็กที่เคยมองข้ามได้เร็วขึ้น ก่อนที่คนจะตรวจหลักฐานในพื้นที่จริง

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th