ไดเมียวญี่ปุ่นใช้ผ้าดำกับแหนบส่องเกล็ดหิมะทีละเม็ดเมื่อเกือบ 200 ปีก่อน—เขาวาดลายไว้กี่แบบ?
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ
หนังสือ Sekka Zusetsu ที่พิมพ์ในปี 1832 รวมภาพเกล็ดหิมะ 86 แบบที่โดอิ โทชิสึระ เจ้าแคว้นโคกะ สังเกตและวาดเอง กับอีก 12 ภาพจากตำรายุโรป เขาเก็บหิมะบนผ้าสีดำที่ทำให้เย็น ใช้แหนบย้ายผลึกทีละเกล็ดไปส่องกล้อง แล้วบันทึกรูปร่างลงในหนังสือภาพ จึงไม่ใช่ภาพ 98 แบบที่เขาค้นพบด้วยตัวเองทั้งหมด
โดอิเป็นเจ้าแคว้นโคกะในยุคเอโดะ เขาเริ่มสนใจเกล็ดหิมะตั้งแต่วัยหนุ่มและสังเกตผลึกต่อเนื่องราว 20 ปี หนังสือเล่มนี้เป็นฉบับพิมพ์ใช้ในวงจำกัด ภาพพิมพ์แสดงผลึกหลายรูปทรงพร้อมข้อความญี่ปุ่นประกอบ
วิธีสังเกตต้องแข่งกับความอุ่น เพราะเกล็ดหิมะละลายได้ง่าย โดอิเตรียมผ้าสีดำไว้นอกบ้านให้เย็นก่อน แล้วใช้ผ้ารับหิมะที่เพิ่งตก จากนั้นค่อยคีบเกล็ดที่ต้องการด้วยแหนบไปวางบนถาดเคลือบรักเพื่อดูผ่านกล้องจุลทรรศน์ เขาระวังไม่ให้ลมหายใจถูกผลึก และหลีกเลี่ยงความร้อนจากมือไม่ให้เกล็ดเสียรูปก่อนวาด
ภาพในหนังสือมีเส้นละเอียดคล้ายลายดอกไม้ แต่จุดประสงค์ของโดอิคือบันทึกรูปร่างของผลึก ไม่ใช่วาดลายตกแต่งขึ้นเอง การดูภาพสแกนหนังสือฉบับจริงของหอสมุดรัฐสภาญี่ปุ่นเห็นหน้ากระดาษที่พิมพ์ภาพผลึกเป็นช่อง ๆ พร้อมข้อความญี่ปุ่นแนวตั้งอยู่ฝั่งตรงข้าม รูปเล่มจึงเป็นทั้งสมุดภาพและบันทึกความรู้ธรรมชาติในยุคเอโดะ
ความรู้ตะวันตกเข้ามาในญี่ปุ่นผ่านสิ่งที่เรียกว่า “รังงะกุ” หรือการศึกษาความรู้จากภาษาดัตช์ โดอิทำงานใกล้ชิดกับทาคามิ เซ็นเซกิ นักปราชญ์ที่เชี่ยวชาญความรู้นี้ แหล่งของภาพที่ยกมาคือ Katechismus der natuur ของโยฮันเนส ฟลอเรนทิอุส มาร์ติเน็ต นักบวชชาวดัตช์และผู้เขียนตำราวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ กล้องจุลทรรศน์ที่เขาใช้จึงอยู่ในบริบทที่ญี่ปุ่นรับความรู้วิทยาศาสตร์จากดัตช์ แต่ข้อมูลที่ตรวจได้ไม่ได้ระบุว่ากล้องชิ้นนั้นผลิตหรือนำเข้าจากที่ใด ส่วนภาพ 12 แบบเป็นส่วนที่ยืมจากตำรายุโรป ไม่ใช่ผลจากการสังเกตของโดอิ
หนังสือฉบับแรกพิมพ์ใช้ในวงจำกัด ก่อนภาพเกล็ดหิมะจะถูกนำไปเผยแพร่ผ่านหนังสือ Hokuetsu Seppu ของซูซูกิ โบคุชิ ต่อมาลาย “เซ็กกะ” กลายเป็นแบบตกแต่งบนสิ่งของหลายชนิด รวมถึงผ้า ถ้วยชา และเครื่องประดับ รายละเอียดนี้ทำให้เห็นว่าภาพจากการศึกษาธรรมชาติเดินทางต่อไปเป็นลวดลายในงานฝีมือได้อย่างไร
จุดน่าสนใจของหนังสือเล่มนี้จึงไม่ใช่แค่รูปเกล็ดหิมะที่หลากหลาย แต่ยังแสดงให้เห็นว่าความรู้ธรรมชาติในญี่ปุ่นยุคเอโดะผสานการสังเกตของผู้เขียนกับภาพจากตำราที่เดินทางมาจากยุโรปอย่างไร
ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th
หมึกมะพร้าว (Coconut Octopus): นักใช้เครื่องมือแห่งท้องทะเล ผู้แบกบ้านไปกับตัวและเผยให้เห็นความฉลาดของสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง
เลขน่าจับตา "แต๋วจ๋า พารวย" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
เปิดเลขธูป 3 ตัวตรง "ท้าวเวสสุวรรณ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
ปีนี้ชาวญี่ปุ่นที่มีอายุ 100 ปีขึ้นไปพุ่งสูงเกิน 100,000 คนเป็นครั้งแรก
ลดหย่อนภาษี 2569 เช็ก 15 สิทธิก่อน 31 ธ.ค. ประกันสังคมขยับเป็น 10,500 ไม่มีช้อปดีมีคืน
5 ประเทศที่ทุ่มให้จีนหมดหน้าตัก ตอนนี้เป็นยังไง
วิเคราะห์เลขเด็ดคำชะโนด! ส่องเลขเด่นงวด 1 ธ.ค. 69
ช็อกตลาดเช้า! ราคาทองคำวันนี้ (20 พ.ย. 69) เปิดตลาดลดลง 2,500 บาท ทองรูปพรรณขายออก 58,200 บาท
ปีใหม่ 2569 คนไทยนิยมไปเที่ยวจังหวัดไหน เปิดจุดหมายยอดนิยมและจังหวัดมาแรง
ค้นพบฐานอาคาร 8 เหลี่ยมอายุกว่า 900 ปีบนเกาะคุโรชิมะ พร้อมกระเบื้องมุงหลังคาสไตล์ราชวงศ์ซ่งใต้จากจีน
จังหวัดไหนมีพื้นที่เป็นหินมากที่สุดในประเทศไทย เปิดแผนที่ธรณีวิทยาดูความจริงใต้ผืนดิน
นักปรัชญาผู้ยิ่งใหญ่สามคนของกรีก
ปีใหม่ 2569 คนไทยนิยมไปเที่ยวจังหวัดไหน เปิดจุดหมายยอดนิยมและจังหวัดมาแรง
จังหวัดไหนมีพื้นที่เป็นหินมากที่สุดในประเทศไทย เปิดแผนที่ธรณีวิทยาดูความจริงใต้ผืนดิน
ลดหย่อนภาษี 2569 เช็ก 15 สิทธิก่อน 31 ธ.ค. ประกันสังคมขยับเป็น 10,500 ไม่มีช้อปดีมีคืน
