วันสะเก็ดเงินโลก 29 ตุลาคม "สะเก็ดเงินไม่ติด ความสนิทไปต่อ" ชวนมองข้ามผิวหนัง เห็นโรคร่วมที่ต้องเฝ้าระวัง

วันสะเก็ดเงินโลก 29 ตุลาคม: มองข้ามผิวหนัง เห็นคนก่อนเห็นผื่น

ทุกวันที่ 29 ตุลาคมของทุกปี คือวันสะเก็ดเงินโลก (World Psoriasis Day) วันที่ทั่วโลกพร้อมใจกันสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับโรคสะเก็ดเงินและคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย ในปีนี้ สถาบันโรคผิวหนัง กรมการแพทย์ ได้ร่วมรณรงค์ภายใต้แนวคิด Look Beyond My Skin หรือ "มองข้ามผิวหนังของฉัน" พร้อมสโลแกนภาษาไทยที่จำง่ายว่า "สะเก็ดเงินไม่ติด ความสนิทไปต่อ" เพื่อชวนให้สังคมมองเห็นผู้ป่วยในฐานะบุคคลคนหนึ่ง มากกว่ามองเห็นเพียงผื่นบนผิวหนังของเขา

หัวใจของแคมเปญปีนี้ คือการชวนสังคมลดอคติ หยุดการตีตรา และเลิกการเลือกปฏิบัติต่อผู้ป่วยสะเก็ดเงิน ไม่ว่าจะในที่ทำงาน สถานศึกษา หรือชีวิตประจำวัน เพราะความเข้าใจผิดที่ว่าโรคนี้ติดต่อได้ ยังคงทำให้ผู้ป่วยจำนวนมากถูกมองด้วยสายตาแปลกแยกและถูกกีดกันจากกิจกรรมทางสังคม ทั้งที่ในความเป็นจริงโรคนี้ไม่ได้เป็นภัยต่อคนรอบข้างเลย

การรณรงค์ในวันสะเก็ดเงินโลกจึงไม่ใช่แค่เรื่องของวงการแพทย์ แต่เป็นเรื่องของทุกคนในสังคม ที่จะร่วมกันสร้างความเข้าใจ เพื่อให้ผู้ป่วยกล้าใช้ชีวิต กล้าเข้าสังคม และกล้าเข้ารับการรักษาโดยไม่ต้องอายหรือหลบซ่อน

รู้จักโรคสะเก็ดเงิน: ไม่ติดต่อ แต่ต้องเข้าใจให้ถูก

โรคสะเก็ดเงินเป็นโรคผิวหนังเรื้อรังที่มีสาเหตุจากความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน เมื่อภูมิคุ้มกันทำงานผิดปกติ ร่างกายจะกระตุ้นให้เกิดการอักเสบที่ผิวหนัง และทำให้เซลล์ผิวหนังแบ่งตัวเร็วกว่าปกติ เซลล์ผิวที่ถูกสร้างขึ้นใหม่อย่างรวดเร็วนี้เองที่สะสมตัวจนเกิดเป็นผื่นลักษณะเฉพาะของโรค

ผื่นของโรคสะเก็ดเงินมีลักษณะเป็นผื่นแดงนูนหนา ขอบเขตชัดเจน ปกคลุมด้วยขุยสีขาวเงินคล้ายเกล็ดเงิน ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการคันร่วมด้วย ตำแหน่งที่พบบ่อย ได้แก่ หนังศีรษะ ไรผม ข้อศอก ข้อเข่า และเล็บ ความรุนแรงของอาการแตกต่างกันไปในผู้ป่วยแต่ละราย บางรายมีผื่นเพียงจุดเล็ก ๆ ขณะที่บางรายมีผื่นกระจายเป็นบริเวณกว้าง

สิ่งที่สังคมควรเข้าใจให้ถูกต้องที่สุดคือ โรคสะเก็ดเงินไม่ใช่โรคติดต่อ ไม่ได้เกิดจากเชื้อโรคหรือความไม่สะอาดของร่างกาย และไม่แพร่กระจายผ่านการสัมผัส การกอด การรับประทานอาหาร หรือการใช้สิ่งของร่วมกัน การใช้ชีวิตประจำวันร่วมกับผู้ป่วย ไม่ว่าจะเป็นการทำงาน การเรียน หรือการทำกิจกรรมต่าง ๆ จึงปลอดภัยสำหรับทุกคน

แม้สะเก็ดเงินจะไม่ติดต่อ แต่ไม่ได้แปลว่าไม่ร้ายแรง — นี่คือโรคเรื้อรังที่ส่งผลทั้งตัว มีโรคร่วมจริงตั้งแต่ข้ออักเสบที่อาจทำให้ข้อผิดรูป ไปจนถึงโรคหัวใจและหลอดเลือด จึงไม่ควรมองข้ามเพียงเพราะไม่แพร่เชื้อ

มองข้ามผิวหนัง: โรคร่วมที่ต้องเฝ้าระวัง

ชื่อแนวคิด Look Beyond My Skin หรือ "มองข้ามผิวหนัง" สะท้อนความจริงสำคัญของโรคนี้ นั่นคือสะเก็ดเงินไม่ใช่แค่โรคของผิวหนัง แต่เป็นโรคของระบบภูมิคุ้มกันที่ส่งผลต่อร่างกายทั้งระบบ ผู้ป่วยจึงต้องได้รับการดูแลที่มองไกลกว่าผื่นที่มองเห็นด้วยตา

ผู้ป่วยสะเก็ดเงินบางรายอาจมีภาวะข้ออักเสบสะเก็ดเงิน (Psoriatic Arthritis) ร่วมด้วย ทำให้เกิดอาการปวดและบวมบริเวณข้อนิ้วหรือกระดูกสันหลัง หากไม่ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม การอักเสบที่ดำเนินต่อเนื่องอาจทำให้ข้อถูกทำลายจนผิดรูป ส่งผลต่อการเคลื่อนไหวและการใช้ชีวิตประจำวัน

นอกจากนี้ ผู้ป่วยสะเก็ดเงินยังมีความเสี่ยงต่อโรคร่วมอีกหลายอย่าง ได้แก่ โรคเบาหวาน ภาวะไขมันในเลือดสูง โรคความดันโลหิตสูง ภาวะไขมันพอกตับ และโรคหัวใจและหลอดเลือด ซึ่งล้วนเป็นภาวะที่ต้องเฝ้าระวังและตรวจติดตามสุขภาพอย่างสม่ำเสมอควบคู่ไปกับการรักษาผื่น

อีกด้านหนึ่งที่ไม่ควรมองข้ามคือสุขภาพจิตใจ ผู้ป่วยอาจต้องเผชิญกับความเครียด วิตกกังวล และภาวะซึมเศร้า ทั้งจากการต้องอยู่กับอาการเรื้อรังที่กำเริบเป็นช่วง ๆ และจากการถูกตีตราหรือเลือกปฏิบัติจากสังคม การดูแลผู้ป่วยสะเก็ดเงินที่ดีจึงต้องครอบคลุมทั้งร่างกายและจิตใจไปพร้อมกัน

ตัวเลขและพันธุกรรม อ่านให้ถูก

ในระดับโลก โรคสะเก็ดเงินพบได้ประมาณร้อยละ 2-3 ของประชากรโลก จัดเป็นโรคที่พบได้ไม่น้อยและเป็นที่รู้จักในวงการแพทย์ทั่วโลก ตัวเลขประมาณร้อยละ 2-3 เป็นค่าประมาณของประชากรโลก ไม่ใช่สถิติของผู้ป่วยโรคสะเก็ดเงินในประเทศไทย

สาเหตุของโรคอาจเกี่ยวข้องกับปัจจัยทางพันธุกรรม แต่พันธุกรรมไม่ใช่เงื่อนไขตายตัว แม้ไม่มีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคสะเก็ดเงิน ก็สามารถเกิดขึ้นได้เช่นกัน การอ่านตัวเลขและปัจจัยเสี่ยงอย่างถูกต้อง จะช่วยให้สังคมไม่ตื่นตระหนกเกินจริง และในขณะเดียวกันก็ไม่ประมาทจนละเลยการสังเกตอาการและการดูแลสุขภาพของตนเอง

ควบคุมได้ แต่ยังไม่หายขาด

สำหรับผู้ป่วย สิ่งที่ควรทราบคือ แม้ในปัจจุบันยังไม่สามารถรักษาโรคสะเก็ดเงินให้หายขาดได้ แต่อาการของโรคสามารถควบคุมได้ ผื่นสามารถสงบลงจนผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติ แนวทางการรักษาในปัจจุบันมีหลายรูปแบบ โดยแพทย์จะเลือกให้เหมาะกับระดับความรุนแรงของโรค ได้แก่ ยาทา การฉายแสงอาทิตย์เทียม ยารับประทานกลุ่มยากดภูมิคุ้มกัน และยาฉีดกลุ่มชีววัตถุ (Biologics) ซึ่งแพทย์จะพิจารณาตามความรุนแรงและความเหมาะสมของผู้ป่วยแต่ละราย

"ควบคุมได้" ไม่ได้แปลว่า "หายขาด" — ปัจจุบันยังรักษาโรคสะเก็ดเงินให้หายขาดไม่ได้ อย่าเข้าใจว่ามียารักษาหาย แนวทางการรักษาต้องให้แพทย์พิจารณาตามความรุนแรงและความเหมาะสมของผู้ป่วยแต่ละราย

ผู้ที่มีผื่นแดงนูนหนาหรือผื่นเรื้อรังควรพบแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยและรักษาอย่างถูกต้อง ไม่ควรซื้อยามาใช้เองโดยไม่มีคำแนะนำจากแพทย์

หลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้น และชวนสังคมลดอคติ

นอกจากการรักษาตามแผนของแพทย์ การหลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้นก็มีส่วนช่วยลดการกำเริบของโรคได้ ปัจจัยกระตุ้นที่ควรระวัง ได้แก่ ความเครียด การติดเชื้อ การสูบบุหรี่ การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และการเกาหรือแกะผิวหนังบริเวณที่เป็นผื่น การดูแลผิวอย่างอ่อนโยนควบคู่ไปกับการดูแลสุขภาพโดยรวม จึงเป็นเกราะสำคัญอีกชั้นหนึ่งนอกเหนือจากการรักษา

เนื่องในวันสะเก็ดเงินโลก 29 ตุลาคมนี้ ขอเชิญทุกคนร่วมกันขับเคลื่อนสารของแคมเปญ "สะเก็ดเงินไม่ติด ความสนิทไปต่อ" ด้วยการลดอคติ หยุดการตีตรา และเลิกการเลือกปฏิบัติต่อผู้ป่วยสะเก็ดเงิน เพราะสิ่งที่ผู้ป่วยต้องการไม่ต่างจากทุกคน คือการถูกมองเห็นและยอมรับในฐานะคนคนหนึ่ง ไม่ใช่แค่ผื่นบนผิวหนัง เมื่อสังคมมองข้ามผิวหนังไปได้ ความสนิทและความเข้าใจก็จะไปต่อได้เช่นกัน