น้ำมันพืชที่ปรุงอาหารเริ่มมีมาเมื่อไร ใครเป็นผู้คิดค้น

น้ำมันพืชเริ่มมีบทบาทตั้งแต่เมื่อใด ใครเป็นผู้ค้นพบ และพัฒนามาเป็นน้ำมันสำหรับประกอบอาหารได้อย่างไร

น้ำมันพืชเป็นหนึ่งในวัตถุดิบสำคัญที่อยู่คู่กับมนุษย์มาเป็นเวลาหลายพันปี ปัจจุบันน้ำมันพืชเป็นสิ่งที่พบเห็นได้แทบทุกครัวเรือน ไม่ว่าจะเป็นน้ำมันปาล์ม น้ำมันถั่วเหลือง น้ำมันรำข้าว น้ำมันมะพร้าว หรือน้ำมันงา ล้วนมีบทบาทสำคัญในการประกอบอาหาร ตั้งแต่การผัด การทอด การปรุงรส ไปจนถึงการผลิตอาหารในโรงงานอุตสาหกรรม

แต่หากย้อนกลับไปในอดีตหลายพันปี มนุษย์ยังไม่มีโรงงานผลิตน้ำมัน ไม่มีเครื่องจักรสกัดน้ำมันที่ทันสมัย และไม่มีขวดบรรจุภัณฑ์อย่างที่เราเห็นในปัจจุบัน การได้น้ำมันจากพืชแต่ละครั้งต้องอาศัยความรู้จากธรรมชาติ การสังเกต และภูมิปัญญาที่ถ่ายทอดจากคนรุ่นหนึ่งไปสู่อีกรุ่นหนึ่ง

คำถามที่น่าสนใจจึงอยู่ที่ว่า น้ำมันพืชเริ่มถูกนำมาใช้ตั้งแต่เมื่อใด ใครเป็นผู้ค้นพบ และน้ำมันที่เคยผลิตด้วยวิธีพื้นบ้านพัฒนามาเป็นน้ำมันขวดที่วางขายตามร้านค้าได้อย่างไร

จุดเริ่มต้นของน้ำมันพืชในอารยธรรมโบราณ

จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ การใช้ไขมันและน้ำมันจากธรรมชาติมีมาตั้งแต่สมัยอารยธรรมโบราณ โดยงานวิชาการที่ศึกษาประวัติศาสตร์ของไขมันระบุว่า มีหลักฐานเกี่ยวกับการใช้น้ำมันและไขมันในบริเวณเมโสโปเตเมีย ซึ่งอยู่ในพื้นที่อิรักและดินแดนใกล้เคียงในปัจจุบัน ย้อนไปได้ถึงประมาณ ๗,๐๐๐ ปีก่อนคริสตกาล และในอียิปต์โบราณก็มีการใช้น้ำมันและไขมันมาเป็นเวลาหลายพันปีเช่นกัน

อย่างไรก็ตาม น้ำมันในยุคแรกไม่ได้มีไว้สำหรับประกอบอาหารเพียงอย่างเดียว แต่ยังใช้บำรุงผิวกาย ทำเครื่องหอม ประกอบพิธีกรรม และใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวันอีกหลายด้าน หลักฐานที่พบจึงสะท้อนให้เห็นว่า มนุษย์รู้จักใช้ประโยชน์จากน้ำมันธรรมชาติมานานก่อนที่จะมีอุตสาหกรรมอาหารสมัยใหม่

สำหรับน้ำมันจากพืชนั้น มนุษย์สามารถนำเมล็ดพืชหรือผลไม้ที่มีน้ำมันมาบด บีบ หรือคั้น เพื่อให้ได้ของเหลวที่นำไปใช้ประโยชน์ได้ โดยพืชแต่ละชนิดให้ปริมาณน้ำมันแตกต่างกัน

ตัวอย่างเช่น มะกอก งา เมล็ดแฟลกซ์ มัสตาร์ด มะพร้าว และปาล์มน้ำมัน พืชเหล่านี้มีน้ำมันสะสมอยู่ในส่วนต่าง ๆ ของผลหรือเมล็ด จึงสามารถนำมาแปรรูปให้เป็นน้ำมันได้

หลักฐานทางประวัติศาสตร์เกี่ยวกับน้ำมันจากพืชในยุคโบราณมีรายละเอียดแตกต่างกันตามภูมิภาค จึงไม่อาจสรุปได้ว่ามนุษย์กลุ่มใดกลุ่มหนึ่งเป็นผู้ค้นพบน้ำมันพืชเป็นกลุ่มแรกอย่างแน่นอน

แหล่งข้อมูลทางวิชาการที่น่าสนใจคือบทความเรื่องประวัติศาสตร์และอนาคตของกรดไขมัน ซึ่งตีพิมพ์ในวารสารด้านโภชนาการเมื่อปี ค.ศ. ๒๐๒๑ โดยรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับการใช้ไขมันและน้ำมันตั้งแต่อารยธรรมโบราณจนถึงยุคปัจจุบัน

ใครเป็นผู้คิดค้นน้ำมันพืชเป็นคนแรก

หากถามว่าใครเป็นผู้คิดค้นน้ำมันพืช คำตอบที่ถูกต้องที่สุดคือ ยังไม่มีหลักฐานระบุชื่อบุคคลผู้คิดค้นน้ำมันพืชเป็นคนแรก

เหตุผลสำคัญคือ น้ำมันพืชไม่ได้เป็นสิ่งประดิษฐ์ที่เกิดขึ้นในวันใดวันหนึ่งเหมือนเครื่องจักรหรือเครื่องใช้สมัยใหม่ แต่เป็นผลิตภัณฑ์ที่มนุษย์เรียนรู้จากธรรมชาติและค่อย ๆ พัฒนาวิธีการสกัดขึ้นมาในหลายพื้นที่ของโลก

ในสมัยโบราณ ผู้คนอาจสังเกตเห็นว่าเมล็ดพืชบางชนิดมีความมัน เมื่อนำมาบดหรือบีบจะมีของเหลวออกมา และของเหลวนั้นสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ ความรู้ดังกล่าวจึงค่อย ๆ กลายเป็นวิธีการผลิตน้ำมันแบบพื้นบ้าน

เมื่อมนุษย์เริ่มตั้งถิ่นฐาน ทำการเกษตร และเพาะปลูกพืชอย่างจริงจัง ก็สามารถผลิตวัตถุดิบที่มีน้ำมันได้มากขึ้น การสกัดน้ำมันจึงมีโอกาสพัฒนาจากการทำเพื่อใช้ในครัวเรือนมาเป็นการผลิตเพื่อแลกเปลี่ยนและค้าขาย

ดังนั้น หากจะกล่าวถึงผู้คิดค้นน้ำมันพืช ควรอธิบายว่าเป็นภูมิปัญญาที่พัฒนาขึ้นในหลายอารยธรรม ไม่ใช่ผลงานของนักประดิษฐ์เพียงคนเดียว

น้ำมันมะกอกกับบทบาทในโลกโบราณ

หนึ่งในน้ำมันจากพืชที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานและมีหลักฐานการใช้งานค่อนข้างชัดเจนคือน้ำมันมะกอก ซึ่งมีความสำคัญอย่างมากในบริเวณรอบทะเลเมดิเตอร์เรเนียน

ต้นมะกอกเป็นพืชที่มนุษย์นำมาปลูกและคัดเลือกพันธุ์มาเป็นเวลาหลายพันปี ผลมะกอกสามารถนำมารับประทานหรือบีบเพื่อสกัดน้ำมันได้ โดยน้ำมันที่ได้มีประโยชน์ทั้งในการประกอบอาหาร การบำรุงร่างกาย การทำเครื่องหอม และการจุดตะเกียง

ในสังคมกรีกโบราณ น้ำมันมะกอกมีความสำคัญทั้งด้านอาหาร เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม มีหลักฐานเกี่ยวกับการใช้น้ำมันมะกอกในเอกสารของอารยธรรมไมซีเนียน ซึ่งมีอายุประมาณ ๑,๖๐๐–๑,๑๐๐ ปีก่อนคริสตกาล

ชาวกรีกยังใช้น้ำมันมะกอกในพิธีกรรมต่าง ๆ และมีการค้าขายน้ำมันไปยังพื้นที่อื่นด้วย น้ำมันคุณภาพดีสามารถเป็นสินค้าที่มีมูลค่าสูง และภาชนะสำหรับบรรจุน้ำมันยังสะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญของผลิตภัณฑ์ชนิดนี้ในสังคมโบราณ

ต่อมาในยุคโรมัน น้ำมันมะกอกมีบทบาทอย่างกว้างขวางในชีวิตประจำวัน ทั้งการบริโภค การผลิตสินค้า และการค้าระหว่างภูมิภาค

ประวัติศาสตร์ของน้ำมันมะกอกจึงเป็นตัวอย่างสำคัญที่แสดงให้เห็นว่า น้ำมันจากพืชไม่ได้เป็นเพียงวัตถุดิบสำหรับปรุงอาหาร แต่ยังเป็นสินค้าที่มีความสำคัญต่อเศรษฐกิจและวิถีชีวิตของผู้คนมาเป็นเวลานาน

น้ำมันงาและการผลิตน้ำมันแบบดั้งเดิม

นอกจากน้ำมันมะกอกแล้ว น้ำมันงายังเป็นน้ำมันจากพืชที่มีประวัติศาสตร์ยาวนาน โดยเฉพาะในเอเชียใต้และภูมิภาคใกล้เคียง

งาเป็นพืชที่มีเมล็ดขนาดเล็กแต่มีน้ำมันอยู่ในปริมาณมาก จึงเหมาะสำหรับนำมาสกัดน้ำมันด้วยวิธีการบดและบีบ

องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติเผยแพร่ข้อมูลเกี่ยวกับวิธีการสกัดน้ำมันแบบดั้งเดิมในอินเดีย โดยอธิบายถึงเครื่องมือที่เรียกว่า ฆานี ซึ่งเป็นเครื่องบดและบีบเมล็ดพืชเพื่อให้ได้น้ำมัน

เครื่องมือชนิดนี้มีลักษณะเป็นครกขนาดใหญ่ ทำจากไม้หรือหิน มีแกนสำหรับบดเมล็ดพืช และในบางรูปแบบใช้แรงจากสัตว์ช่วยหมุนเครื่องมือเพื่อเพิ่มแรงกด

เมื่อเมล็ดงาหรือเมล็ดพืชชนิดอื่นถูกบดและบีบ น้ำมันจะค่อย ๆ แยกออกจากเนื้อเมล็ด จากนั้นจึงรวบรวมใส่ภาชนะเพื่อนำไปใช้หรือจำหน่าย

วิธีการผลิตแบบดั้งเดิมดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงความรู้ด้านการแปรรูปอาหารของมนุษย์ แม้ในยุคที่ยังไม่มีมอเตอร์ไฟฟ้าหรือเครื่องจักรอุตสาหกรรม

ข้อมูลจากองค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติยังระบุว่า ในอินเดียมีหลักฐานเกี่ยวกับเครื่องบีบน้ำมันในวรรณกรรมภาษาสันสกฤตราว ๕๐๐ ปีก่อนคริสตกาล ส่วนประวัติความเป็นมาของเครื่องมือและวิธีการผลิตนั้นมีพัฒนาการต่อเนื่องยาวนานกว่านั้น

น้ำมันปาล์มและน้ำมันมะพร้าวในเขตร้อน

สำหรับภูมิภาคเขตร้อน เช่น แอฟริกาตะวันตก เอเชียใต้ และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พืชที่ให้น้ำมันมีความสำคัญต่อการดำรงชีวิตของผู้คนมาเป็นเวลานานเช่นกัน

ปาล์มน้ำมันมีถิ่นกำเนิดในแอฟริกาตะวันตก โดยน้ำมันสามารถสกัดได้จากเนื้อผลปาล์ม ส่วนเมล็ดในปาล์มก็สามารถนำมาสกัดน้ำมันอีกชนิดหนึ่งได้

ข้อมูลในหนังสือประวัติศาสตร์อาหารโลกของสำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ระบุว่า น้ำมันปาล์มน่าจะเป็นส่วนหนึ่งของอาหารของประชากรพื้นเมืองในแอฟริกามาตั้งแต่ก่อนมีหลักฐานบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร และมีการค้นพบหลักฐานที่บ่งชี้ถึงน้ำมันปาล์มในอียิปต์โบราณด้วย

ส่วนน้ำมันมะพร้าวก็เป็นผลิตภัณฑ์สำคัญของพื้นที่เขตร้อนที่มีต้นมะพร้าวขึ้นอยู่ทั่วไป โดยเฉพาะในเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ผู้คนสามารถนำเนื้อมะพร้าวมาคั้นเพื่อให้ได้กะทิ แล้วนำไปแปรรูปเพื่อแยกน้ำมัน หรือใช้เนื้อมะพร้าวแห้งเป็นวัตถุดิบในการผลิตน้ำมันมะพร้าวได้

น้ำมันปาล์มและน้ำมันมะพร้าวจึงมีความสำคัญต่ออาหารและเศรษฐกิจของหลายประเทศในเขตร้อน และต่อมาได้กลายเป็นวัตถุดิบสำคัญในอุตสาหกรรมอาหาร เครื่องสำอาง และผลิตภัณฑ์อื่น ๆ

จากการบีบด้วยแรงคนสู่โรงงานผลิตน้ำมัน

ในอดีต การผลิตน้ำมันพืชต้องอาศัยแรงคน แรงสัตว์ และเครื่องมือที่สร้างขึ้นจากไม้หรือหิน ปริมาณน้ำมันที่ผลิตได้จึงมีข้อจำกัด และต้องใช้เวลาในการแปรรูปวัตถุดิบจำนวนมาก

เมื่อเทคโนโลยีด้านเครื่องจักรพัฒนาขึ้น โดยเฉพาะในช่วงการปฏิวัติอุตสาหกรรม การผลิตน้ำมันพืชก็เริ่มเปลี่ยนแปลงไปอย่างสำคัญ

ผู้ผลิตสามารถใช้เครื่องบด เครื่องบีบ และเครื่องจักรที่มีแรงกดสูงขึ้น เพื่อสกัดน้ำมันจากเมล็ดพืชได้ในปริมาณมากกว่าเดิม นอกจากนี้ยังมีการพัฒนาวิธีสกัดน้ำมันและกระบวนการทำให้บริสุทธิ์ เพื่อปรับปรุงคุณภาพของผลิตภัณฑ์ให้เหมาะกับการใช้งานแต่ละประเภท

ในเวลาต่อมา การผลิตน้ำมันจากถั่วเหลือง เมล็ดฝ้าย เมล็ดเรพซีด และเมล็ดพืชน้ำมันชนิดอื่น ๆ ก็ขยายตัวมากขึ้นตามความต้องการของตลาด

การพัฒนาเหล่านี้ทำให้น้ำมันพืชมีราคาที่ผู้บริโภคจำนวนมากเข้าถึงได้ และสามารถผลิตเป็นสินค้าในปริมาณมากเพื่อจำหน่ายในประเทศและส่งออกไปยังต่างประเทศ

ในยุคปัจจุบัน โรงงานผลิตน้ำมันพืชใช้กระบวนการหลายขั้นตอน ตั้งแต่การทำความสะอาดวัตถุดิบ การบดหรือเตรียมเมล็ด การสกัดน้ำมัน การกรอง และการปรับปรุงคุณภาพตามชนิดของผลิตภัณฑ์

น้ำมันบางชนิดผ่านกระบวนการกลั่นเพื่อกำจัดสิ่งเจือปน กลิ่น สี หรือองค์ประกอบที่ไม่ต้องการ ก่อนนำไปบรรจุขวดและจำหน่ายให้ผู้บริโภค

การผลิตน้ำมันพืชในปัจจุบันจึงแตกต่างจากการบีบเมล็ดพืชด้วยเครื่องมือพื้นบ้านในอดีตอย่างมาก ทั้งในด้านปริมาณ ความสม่ำเสมอ และการควบคุมคุณภาพ

น้ำมันพืชในชีวิตประจำวันและข้อควรรู้

น้ำมันพืชมีบทบาทสำคัญในการปรุงอาหาร เพราะช่วยถ่ายเทความร้อนระหว่างกระทะกับอาหาร ช่วยให้เกิดกลิ่นและรสชาติที่น่ารับประทาน และเป็นแหล่งพลังงานจากไขมัน

อย่างไรก็ตาม น้ำมันพืชแต่ละชนิดมีองค์ประกอบของกรดไขมันแตกต่างกัน น้ำมันบางชนิดมีกรดไขมันไม่อิ่มตัวในสัดส่วนสูง ขณะที่บางชนิดมีกรดไขมันอิ่มตัวมากกว่า จึงควรเลือกใช้ให้เหมาะสมกับลักษณะอาหารและคำแนะนำด้านโภชนาการ

การใช้น้ำมันทอดอาหารซ้ำหลายครั้ง โดยเฉพาะเมื่อผ่านความร้อนสูงเป็นเวลานาน อาจทำให้น้ำมันเสื่อมสภาพและเกิดสารที่ไม่พึงประสงค์ได้ จึงควรหลีกเลี่ยงการใช้น้ำมันที่มีสีคล้ำผิดปกติ มีกลิ่นเหม็นหืน หรือมีฟองมากผิดปกติ

นอกจากนี้ ควรรับประทานอาหารที่มีไขมันในปริมาณเหมาะสม เพราะแม้ไขมันจะจำเป็นต่อร่างกาย แต่การได้รับพลังงานมากเกินความต้องการก็อาจส่งผลเสียต่อสุขภาพได้

บทสรุป

น้ำมันพืชเป็นผลิตภัณฑ์จากธรรมชาติที่มนุษย์รู้จักและนำมาใช้ประโยชน์มานานหลายพันปี จุดเริ่มต้นของการใช้น้ำมันจากพืชเกิดขึ้นในหลายภูมิภาคของโลก และไม่ได้มีหลักฐานระบุว่าบุคคลใดเป็นผู้ค้นพบหรือคิดค้นน้ำมันพืชเป็นคนแรก

ตั้งแต่น้ำมันมะกอกในบริเวณทะเลเมดิเตอร์เรเนียน น้ำมันงาในเอเชียใต้ ไปจนถึงน้ำมันปาล์มและน้ำมันมะพร้าวในเขตร้อน ล้วนสะท้อนให้เห็นถึงความสามารถของมนุษย์ในการนำทรัพยากรธรรมชาติมาใช้ประโยชน์

เมื่อเวลาผ่านไป วิธีการผลิตน้ำมันก็พัฒนาจากการบดและบีบด้วยเครื่องมือพื้นบ้านไปสู่โรงงานอุตสาหกรรมที่สามารถผลิตน้ำมันได้ในปริมาณมหาศาล

ทุกวันนี้ น้ำมันพืชกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันและอุตสาหกรรมอาหารทั่วโลก แม้จะเป็นผลิตภัณฑ์ที่ดูธรรมดา แต่เบื้องหลังกลับมีประวัติศาสตร์ยาวนานซึ่งเชื่อมโยงทั้งภูมิปัญญา วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และวัฒนธรรมการกินของมนุษย์เข้าด้วยกันแหล่งที่มาและข้อมูลอ้างอิง

๑. บทความวิชาการเรื่องประวัติศาสตร์ของไขมันและน้ำมัน กล่าวถึงหลักฐานการใช้ไขมันและน้ำมันในอารยธรรมโบราณ รวมถึงการใช้น้ำมันจากพืชเพื่อประโยชน์ด้านต่าง ๆ
[อ่านบทความวิชาการฉบับเต็ม](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8329090/?utm_source=chatgpt.com)

๒. องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ อธิบายวิธีสกัดน้ำมันจากเมล็ดพืชแบบดั้งเดิมในอินเดีย รวมถึงเครื่องมือบดและบีบเมล็ดพืชที่เรียกว่า ฆานี
[อ่านประวัติการสกัดน้ำมันแบบดั้งเดิม](https://www.fao.org/4/T4660T/T4660T0B.htm?utm_source=chatgpt.com)

๓. ภาควิชาคลาสสิก มหาวิทยาลัยโคโลราโด โบลเดอร์ ให้ข้อมูลเกี่ยวกับบทบาทของน้ำมันมะกอกและน้ำมันชนิดอื่นในสังคมกรีกโบราณ ทั้งด้านอาหาร การค้า และวัฒนธรรม
[อ่านประวัติน้ำมันในสังคมกรีกโบราณ](https://www.colorado.edu/classics/2018/06/15/social-and-economic-value-oil-ancient-greece?utm_source=chatgpt.com)

๔. หนังสือประวัติศาสตร์อาหารโลกของสำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ อธิบายประวัติความเป็นมาของน้ำมันปาล์มและความสำคัญต่ออาหารของผู้คนในแอฟริกาตะวันตก
[อ่านประวัติน้ำมันปาล์ม](https://www.cambridge.org/core/books/abs/cambridge-world-history-of-food/palm-oil/0D4C12BDCA1A1BB57486568E8019691D?utm_source=chatgpt.com)