ดาวเหนืออยู่ใกล้ขั้วฟ้าเหนือ แต่หาทิศได้แม่นแค่ไหน?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ดาวเหนือช่วยบอกแนวทิศเหนือได้ค่อนข้างคงที่ เพราะอยู่ใกล้ขั้วฟ้าเหนือ แต่ไม่ได้อยู่ตรงจุดนั้นพอดี NASA อธิบายว่า Polaris อยู่ใกล้ตำแหน่งบนท้องฟ้าที่แนวแกนหมุนโลกชี้ไป จึงเป็นจุดอ้างอิงสำหรับหาทิศเหนือจริงหรือทิศเหนือภูมิศาสตร์ ซึ่งต่างจากทิศเหนือแม่เหล็กที่เข็มทิศใช้

ขั้วฟ้าเหนือไม่ใช่ดาวอีกดวง แต่เป็นจุดสมมติบนท้องฟ้าที่แนวแกนหมุนโลกต่อออกไป เมื่อโลกหมุน คนบนพื้นจึงเห็นดาวรอบจุดนั้นเหมือนเคลื่อนวนเป็นวง ดาวที่อยู่ห่างจากขั้วฟ้าจะกวาดเป็นวงใหญ่กว่า ส่วน Polaris อยู่ใกล้มากจนเคลื่อนเป็นวงเล็ก ๆ ในช่วง 24 ชั่วโมง ตำแหน่งของมันจึงแทบไม่เปลี่ยนเมื่อเทียบกับดาวรอบข้าง และใช้กะทิศเหนือได้

ถ้าท้องฟ้าเปิด ให้หากระบวยใหญ่ (Big Dipper) ก่อน ดาวคู่ตรงขอบด้านนอกของส่วนถ้วยจะชี้ไปทาง Polaris ซึ่งอยู่ตรงปลายด้ามของกระบวยเล็ก (Little Dipper) วิธีนี้ใช้ได้แม้จำชื่อกลุ่มดาวไม่ได้ NASA ระบุด้วยว่าดาวเหนือไม่ใช่ดาวที่สว่างที่สุดบนท้องฟ้า จึงไม่ต้องเริ่มจากการมองหาดาวที่เด่นที่สุด

ตำแหน่งของดาวเหนือบนท้องฟ้าจะต่างกันตามที่ยืนอยู่ NASA อธิบายว่าหากยืนตรงขั้วโลกเหนือ ดาวจะอยู่เหนือศีรษะพอดี แต่เมื่ออยู่ห่างลงมาทางใต้ ดาวจะไม่อยู่เหนือหัวและยังใช้บอกแนวเหนือได้ ข้อนี้ช่วยแยกคำว่า “อยู่ตรงขั้วฟ้า” ออกจาก “อยู่ทางเหนือ”: ดาวเหนืออยู่ในทิศเหนือ แต่ไม่ได้อยู่ตรงจุดขั้วฟ้าพอดี

ชื่อดาวเหนือก็ไม่ได้ผูกกับ Polaris ตลอดไป แกนโลกค่อย ๆ ส่ายเป็นวงรอบยาวประมาณ 26,000 ปี ทำให้ตำแหน่งขั้วฟ้าเหนือเลื่อนไปตามกาลเวลา NASA ระบุว่าเมื่อราว 14,000 ปีก่อน ขั้วฟ้าเคยชี้ไปใกล้ดาวเวกา และจะกลับไปใกล้ดาวดวงนั้นอีกในอีกประมาณ 12,000 ปี

ดังนั้น Polaris เป็นเครื่องหมายบนฟ้าที่ช่วยหาทิศเหนือภูมิศาสตร์ได้ดีในซีกโลกเหนือ เพราะอยู่ใกล้ขั้วฟ้าเหนือและดูแทบไม่เคลื่อนในคืนเดียวกัน แต่ไม่ใช่จุดขั้วฟ้าจริงหรือทิศเหนือแม่เหล็ก

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th