เดินจงกรม: พระสูตรบอกให้รู้ตัวอย่างไรขณะก้าวเดิน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ระหว่างเดินจากที่พักไปยังศาลา เราอาจคิดถึงปลายทางจนไม่ทันรู้ว่ากำลังก้าว เดินเร็วขึ้น หรือหันไปมองอะไรข้างทาง

มหาสติปัฏฐานสูตรยกการเดินเป็นหนึ่งในอิริยาบถที่ให้รู้ชัดว่ากำลังเดิน และขยายการรู้ตัวไปถึงการก้าวไปกับการถอยกลับ พระสูตรจึงชวนให้รู้การเคลื่อนไหวที่กำลังทำอยู่ ไม่ใช่จำแค่ชื่อท่าเดิน

ข้อความช่วงแรกอยู่ในหมวดอิริยาบถ ใต้หัวข้อกายานุปัสสนา หรือการพิจารณากาย โดยยกท่าหลักสี่อย่าง ได้แก่ เดิน ยืน นั่ง และนอน เมื่ออยู่ในท่าไหนก็รู้ชัดว่ากายอยู่ในท่านั้น พระสูตรเริ่มจากสิ่งที่สังเกตได้ตรงหน้า เชิงอรรถของฉบับแปลอธิบาย “สติปัฏฐาน” ว่าเป็นธรรมที่ตั้งแห่งสติ หรือการปฏิบัติที่มีสติเป็นหลัก ฉบับมหาจุฬาฯ จัดหมวดอิริยาบถไว้ในข้อ 375 ก่อนต่อด้วยข้อ 376

หมวดสัมปชัญญะอธิบายการรู้ตัวขณะทำกิจ ตั้งแต่ก้าวไปและถอยกลับ แลดูและเหลียวดู คู้หรือเหยียดแขนขา ไปจนถึงการครองจีวรกับบาตร การฉัน ดื่ม เคี้ยว ลิ้ม และขับถ่าย ช่วงท้ายยังยกการเดิน ยืน นั่ง นอน ตื่น พูด และนิ่งไว้ในรายการเดียวกัน จึงครอบคลุมทั้งการเคลื่อนไหวกับกิจวัตรของกาย ฉบับมหาจุฬาฯ จัดข้อความนี้ไว้ในข้อ 376

บทความใช้คำว่า “เดินจงกรม” ตามภาษาคุ้นเคย แต่ฉบับมหาจุฬาฯ ในตอนนี้ใช้คำว่า “เดิน” และ “ทำความรู้สึกตัวในการก้าวไป การถอยกลับ” โดยไม่ได้ระบุจังหวะ ความเร็ว หรือระยะทางที่ต้องเดิน

หลังรายการดังกล่าว พระสูตรกล่าวถึงการพิจารณาเหตุที่กายเกิดและดับ แล้วตั้งสติเพื่อเจริญความรู้และสติ ไม่ยึดมั่นสิ่งใดในโลก เชิงอรรถของฉบับแปลอธิบาย “กายภายใน” ว่าหมายถึงกายของตน และ “กายภายนอก” หมายถึงกายของผู้อื่น การเดินจึงอยู่ในกรอบการพิจารณากาย และคำตอบเรื่องวิธีรู้ตัวก็อยู่ที่การรู้ว่ากำลังก้าวไปหรือถอยกลับในขณะนั้น

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th