คนดีต้องเกิดวรรณะสูงหรือไม่? พระสูตรเล่าคำตอบของพระพุทธเจ้า

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

วาเสฏฐะกับภารทวาชะเถียงกันว่า คนเป็นพราหมณ์เพราะชาติกำเนิดหรือเพราะความประพฤติ ทั้งคู่หาข้อยุติไม่ได้ จึงไปถามพระพุทธเจ้าในวาเสฏฐสูตร

คำตอบในพระสูตรคือ ไม่ได้เรียกใครว่าพราหมณ์เพียงเพราะเกิดในตระกูลนั้น แต่พิจารณาจากการกระทำและการฝึกตน เรื่องนี้เป็นบทสนทนาในพระสูตร ไม่ใช่ผลสำรวจสังคมหรือข้อสรุปทางกฎหมายในปัจจุบัน

ก่อนเข้าเฝ้า ทั้งสองมีความเห็นต่างกันอยู่แล้ว ภารทวาชะเห็นว่าต้องเกิดจากพ่อแม่ที่เป็นพราหมณ์และมีสายตระกูลสืบเนื่องเจ็ดชั่วคน ส่วนวาเสฏฐะมองว่าผู้มีศีลและประพฤติตามข้อปฏิบัติจึงควรได้ชื่อนี้ เมื่อพูดให้กันฟังแล้วยังไม่ยอมรับเหตุผลของอีกฝ่าย จึงตกลงไปถามพระพุทธเจ้า

คำตอบเริ่มจากการชวนดูสิ่งมีชีวิตหลายชนิด พระสูตรยกหญ้าและต้นไม้ แมลง สัตว์สี่เท้า สัตว์เลื้อยคลาน ปลา และสัตว์ปีก ซึ่งมีรูปร่างต่างกันตามชนิด แต่เมื่อพูดถึงมนุษย์ ตัวบทกล่าวว่าไม่ได้มีลักษณะทางร่างกายที่แบ่งคนเป็นพราหมณ์หรือวรรณะอื่นได้อย่างที่เห็นความต่างของสัตว์แต่ละชนิด

จากนั้นพระสูตรอธิบายว่าคำเรียกในหมู่มนุษย์ผูกกับอาชีพที่ทำ เช่น คนเลี้ยงโค ช่างฝีมือ พ่อค้า คนรับใช้ ทหาร ปุโรหิต และผู้ปกครองบ้านเมือง ตัวอย่างเหล่านี้แสดงว่าชื่อเรียกบอกงานหรือหน้าที่ ไม่ได้ยืนยันว่าคนหนึ่งมีคุณค่าทางธรรมเหนือคนอื่นเพราะเกิดมาในตระกูลใด

ตอนท้ายคำสอนใช้คำว่า “พราหมณ์” ในความหมายทางธรรม โดยกล่าวถึงผู้ฝึกตน มีความอดทน ไม่เบียดเบียน และละกิเลสได้ คาถาสรุปว่าไม่ใช่เพราะชาติกำเนิดที่ทำให้เป็นพราหมณ์ แต่เป็นเพราะการกระทำและคุณธรรมตามที่พระสูตรบรรยาย

คำว่า “พราหมณ์” ในช่วงนี้เป็นคำที่วาเสฏฐสูตรใช้ในความหมายทางธรรม ไม่ใช่คำจัดชนชั้นหรือคำตัดสินทางกฎหมายในสังคมปัจจุบัน

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th