พระภิกษุรับเงินได้ไหม? ข้อห้ามทองและเงินเริ่มจากเรื่องอะไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ที่เมืองราชคฤห์ ครอบครัวหนึ่งแบ่งอาหารส่วนหนึ่งไว้ถวายพระอุปนันทะเป็นประจำ

พระวินัยเถรวาทข้อหนึ่งห้ามภิกษุรับทองหรือเงิน รวมถึงให้คนอื่นรับแทนหรือยินยอมให้เก็บเงินไว้เพื่อตน เรื่องต้นเหตุในพระวินัยที่นำไปสู่ข้อฝึกนี้เป็นเรื่องของพระอุปนันทะกับเจ้าบ้านผู้ถวายอาหาร

คืนหนึ่ง เด็กในบ้านตื่นมาขอเนื้อ พ่อจึงให้ส่วนที่เตรียมไว้ถวายพระแก่ลูก แล้วถามพระอุปนันทะว่าถ้ามีเหรียญหนึ่งจะซื้ออะไรได้บ้าง

พระอุปนันทะตอบก่อนว่าเลิกใช้เหรียญแล้ว เจ้าบ้านรับคำ แต่ท่านกลับพูดต่อว่า “ถึงอย่างนั้นก็ให้ฉันสักเหรียญเถอะ” เมื่อได้รับเหรียญ เจ้าบ้านตำหนิว่าเหล่านักบวชก็รับทองและเงินเหมือนคนทั่วไป เรื่องจึงไม่ได้จบแค่การช่วยชดเชยอาหารที่เด็กกินไป แต่กลายเป็นเหตุให้สงฆ์นำเรื่องนี้ไปกราบทูลพระพุทธเจ้า

พระพุทธเจ้าทรงตำหนิพระอุปนันทะ แล้ววางข้อฝึกว่า ภิกษุไม่ควรรับทองและเงินเอง ไม่ควรให้ผู้อื่นรับแทน และไม่ควรยินยอมให้ฝากเงินไว้ให้ตน คำว่า “รับ” จึงครอบคลุมมากกว่าการถือเหรียญไว้ในมือ ตามข้อความในพระวินัยฉบับแปลนี้

คำว่า “ทองและเงิน” ในคำอธิบายของข้อฝึกยังรวมเหรียญที่ใช้ซื้อขาย ไม่ว่าจะทำจากทองแดง ไม้ หรือครั่งด้วย จึงไม่ควรอ่านข้อห้ามนี้แคบ ๆ ว่าพูดถึงเครื่องประดับหรือโลหะมีค่าเท่านั้น แต่เนื้อหาที่อ้างอยู่นี้เป็นถ้อยคำอธิบายในพระวินัย ไม่ใช่การตีความกติกาการเงินของวัดทุกแห่งในปัจจุบัน

หากภิกษุรับเงินไปแล้ว ตัวบทกำหนดให้สละเงินนั้นแก่สงฆ์และแสดงอาบัติ พระวินัยเรียกข้อฝึกนี้ว่าอาบัติที่ต้องสละสิ่งของและปลงอาบัติ ไม่ใช่เพียงการเตือนด้วยวาจา ในข้อความยังมีขั้นตอนให้สงฆ์จัดการกับเงินที่ถูกสละ และกล่าวถึงการแลกเป็นของใช้ที่อนุญาตได้ภายใต้เงื่อนไขที่กำหนดไว้

ทั้งหมดนี้เป็นเรื่องและข้อฝึกในพระวินัยเถรวาทที่แปลจากพระไตรปิฎก ไม่ใช่หลักฐานอิสระยืนยันว่าพระอุปนันทะเป็นบุคคลในประวัติศาสตร์อย่างไร และไม่ใช่ข้อสรุปแทนทุกสำนักพุทธ หากสงสัยแนวปฏิบัติของวัดใด ควรดูคำอธิบายของคณะสงฆ์และธรรมเนียมที่วัดนั้นยึดถือ

เรื่องเริ่มจากส่วนอาหารที่ถูกยกให้เด็ก แต่การขอรับเหรียญที่ตามมาทำให้ตัวบทวางข้อฝึกและขั้นตอนสละเงินไว้ด้วย

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th