แมลงแตะกาบหอยแครงครั้งเดียว ทำไมมันยังไม่หุบ?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

คลิปกาบหอยแครงงับแมลงมักทำให้คิดว่าแค่แตะใบก็ปิดทันที แต่เมื่อขนเส้นเล็กถูกแตะเพียงครั้งเดียว กับดักอาจยังอ้าอยู่

โดยทั่วไป กาบหอยแครงจะหุบเมื่อการงอขนทำให้เกิดสัญญาณไฟฟ้าสองระลอกในช่วงสั้น ๆ แต่การงอขนครั้งเดียวก็อาจสร้างครบสองระลอกได้ในบางเงื่อนไข ดังนั้นสิ่งที่พืชตอบสนองไม่ใช่จำนวนครั้งที่แมลงมาเยือนตรง ๆ แต่เป็นสัญญาณที่เกิดจากการงอของขนบนใบ

ขนรับสัมผัสอยู่บนผิวด้านในของใบที่พับเป็นสองซีก เมื่อแมลงเดินหรือขยับตัวไปโดนขน การงอของขนกระตุ้นสัญญาณไฟฟ้าไปทั่วใบ ถ้าได้สัญญาณตามเกณฑ์ กลีบใบจะดีดเข้าหากันอย่างรวดเร็ว จับแมลงไว้ด้านใน

งานของ Boehm และคณะในวารสาร Current Biology ปี 2016 รายงานว่า เมื่อเกิดสัญญาณไฟฟ้าสองระลอกใกล้กัน กับดักจะปิด หลังจากนั้นการดิ้นของเหยื่อส่งสัญญาณเพิ่มและกระตุ้นกระบวนการสร้างเอนไซม์สำหรับย่อยอาหาร การขยับหลังกับดักปิดแล้วจึงมีผลต่อขั้นตอนกินอาหารด้วย ไม่ได้มีแค่จังหวะงับเท่านั้น

งานของ Burri และคณะในวารสาร PLOS Biology ปี 2020 ใช้เครื่องมือควบคุมการงอของขนอย่างละเอียด แล้วบันทึกสัญญาณจากต้นที่ยังสมบูรณ์ พบว่าการงอขนหนึ่งรอบที่ความเร็วบางช่วงอาจส่งสัญญาณไฟฟ้าสองระลอก ทำให้กับดักปิดได้ งานนี้ไม่ได้แปลว่าการแตะเบา ๆ ทุกครั้งจะงับ แต่ชี้ว่าการงอครั้งเดียวอาจมีมากกว่าหนึ่งจังหวะทางไฟฟ้า

คำว่า “แตะสองครั้ง” จึงเป็นคำอธิบายแบบย่อของเกณฑ์สัญญาณ ไม่ใช่กฎว่าต้องมีแมลงหรือนิ้วมาแตะใบสองรอบเป๊ะ ตามงานทดลองทั่วไป ใบต้องได้รับสัญญาณไฟฟ้าครบสองระลอกในช่วงสั้น ๆ ส่วนการงอในจังหวะและความเร็วบางแบบก็ทำให้เกิดสัญญาณครบสองระลอกได้ นี่เองที่ทำให้กาบหอยแครงบางครั้งยังอ้าเมื่อมีอะไรมาสะกิด แต่บางครั้งกลับหุบจากการสัมผัสเพียงรอบเดียว

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th