คำว่า “เอหิภิกขุ” ใช้บวชสาวกทุกรูปในพระไตรปิฎกไหม?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เรื่องการบวชยุคต้นในพระวินัยปิฎกมีทั้งตอนที่พระพุทธเจ้าตรัสเชิญสั้น ๆ และตอนที่ต้องให้สงฆ์ร่วมกันทำพิธี ต่างกันตรงไหน?

คำตอบคือ ไม่ได้ใช้กับพระทุกรูป พระวินัยปิฎกเล่าว่าสาวกบางคนได้รับการบวชหลังพระพุทธเจ้าตรัส “มาเถิดภิกษุ” ส่วนตอนหลังมีวิธีบวชด้วยไตรสรณคมน์และสังฆกรรมเพิ่มขึ้น คำว่า “เอหิภิกขุ” จึงใช้เรียกรูปแบบการอุปสมบทจากวลีเชิญผู้ขอบวชให้เข้ามาเป็นภิกษุ มหาวรรคฉบับแปลของ SuttaCentral แปลใจความของวลีนี้ว่า “มาเถิดภิกษุ” และบันทึกว่าผู้นั้นได้รับการอุปสมบท จึงเป็นคำเชิญที่มีผลเป็นการรับเข้าบวชในเรื่องเล่าตอนต้น ไม่ใช่คำทักทายทั่วไป

กรณีแรก ๆ ที่คัมภีร์เล่าคือโกณฑัญญะ หนึ่งในกลุ่มปัญจวัคคีย์ หลังจากนั้นวัปปะกับภัททิยะได้รับคำเชิญแบบเดียวกัน ตามด้วยมหานามะกับอัสสชิ ต่อมายสะและเพื่อนอีกสี่คนก็ขออุปสมบทด้วยวิธีนี้ เรื่องเล่าเหล่านี้จึงแสดงให้เห็นว่ามีสาวกกลุ่มแรกหลายคนได้รับอุปสมบทด้วยคำเชิญนี้

เมื่อมีผู้ขอบวชเดินทางมาจากหลายถิ่น พระวินัยปิฎกเล่าว่าทั้งพระที่พาผู้สมัครมาและผู้ขอบวชเองต่างเหน็ดเหนื่อย พระพุทธเจ้าจึงทรงอนุญาตให้พระสงฆ์ในแต่ละพื้นที่ดำเนินการบวชได้ โดยให้ผู้ขอบวชกล่าวถึงพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์เป็นที่พึ่งสามครั้ง วิธีนี้เรียกว่าอุปสมบทด้วยไตรสรณคมน์ เป็นขั้นที่เกิดขึ้นภายหลังคำเชิญ “มาเถิดภิกษุ”

ต่อมาเมื่อพราหมณ์คนหนึ่งขอบวชแต่พระสงฆ์ไม่รับ สารีบุตรจำได้ว่าเขาเคยถวายอาหารบิณฑบาต จึงได้รับมอบหมายให้บวชพราหมณ์ผู้นั้น จากนั้นข้อความระบุว่าพระพุทธเจ้าทรงยกเลิกการอุปสมบทด้วยไตรสรณคมน์ และอนุญาตให้ใช้สังฆกรรมแทน โดยมีพระสงฆ์แจ้งญัตติและประกาศคำตัดสินสามครั้ง ต่อมาเมื่อยกเลิกวิธีไตรสรณคมน์ การอุปสมบทจึงใช้สังฆกรรมของคณะสงฆ์แทน

เรื่องที่ยกมานี้เป็นคำบันทึกในพระวินัยปิฎก มหาวรรค จึงอธิบายได้ว่าคัมภีร์เล่าลำดับการอุปสมบทไว้อย่างไร ไม่ใช่หลักฐานร่วมสมัยอีกชุดที่ยืนยันว่าทุกนิกายและทุกยุคทำพิธีแบบเดียวกัน ส่วนคำว่า “เอหิภิกขุ” ใช้เรียกกรณีคำเชิญที่ปรากฏในเรื่องเล่ายุคต้น

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th