ทำไมคัมภีร์ใบลานมีรูร้อยเชือก ทั้งที่ใบแห้งอาจฉีกได้?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

รอยเจาะเล็ก ๆ บนใบลานแต่ละแผ่นเป็นรายละเอียดที่ทำให้คัมภีร์เก่ามีหน้าตาไม่เหมือนหนังสือทั่วไป

รูเจาะช่วยร้อยแผ่นใบลานที่เป็นเรื่องเดียวกันให้รวมเป็นชุด ส่วนไม้ประกับที่ขนาบด้านบนและล่างช่วยให้ใบลานปลอดภัยและไม่แตกหักง่าย หอสมุดแห่งชาติอธิบายว่าช่างนำใบลานที่จารเป็นเรื่องหรือเป็นตอนมาเรียง ร้อยด้วยสายสนองให้เป็น “ผูก” แล้วเก็บเป็นมัด

ก่อนนำมาร้อย ใบลานต้องผ่านการเตรียมและจารอักษร ช่างเลือกใบของต้นลานที่มีอายุพอดี แล้วใช้เหล็กจารขีดตัวหนังสือลงบนผิว จากนั้นประคบเขม่าผสมน้ำมันยางให้สีเข้าไปอยู่ในร่องอักษร และใช้ทรายละเอียดคั่วร้อนกับลูกประคบเช็ดส่วนเกินออก วิธีนี้ทำให้ตัวอักษรที่ขีดไว้เห็นชัดขึ้น

หอสมุดแห่งชาติระบุว่า หลังจัดเป็นมัดแล้วจะใช้เชือกมัดและห่อผ้าคัมภีร์ จากนั้นเขียนป้ายบนใบลานเปล่าเพื่อบอกหมวด หมู่ ชื่อเรื่อง และเลขมัด แล้วมัดเชือกอีกครั้งก่อนนำเข้าตู้ตามระบบ ข้อความในคัมภีร์อยู่บนใบลานหลายแผ่น การมีเลขมัดและป้ายชื่อช่วยให้เจ้าหน้าที่ค้นคืนชุดเอกสารได้สะดวก

การเก็บรักษาต้องคุมสภาพห้องด้วย หอสมุดแห่งชาติระบุว่าห้องเก็บเอกสารโบราณควรมีอุณหภูมิประมาณ 22–24 องศาเซลเซียส และความชื้นสัมพัทธ์ 50–65% ตลอด 24 ชั่วโมง ความชื้นมากเกินไปทำให้เกิดเชื้อราและแมลง ส่วนแสงแดดหรือความร้อนจัดทำให้ใบลานกรอบและผุเร็ว

เจ้าหน้าที่หอสมุดแห่งชาติหยิบคัมภีร์ด้วยความระมัดระวังและสวมถุงมือ เพราะเหงื่อจากมือมีความเป็นกรดและทำลายเนื้อใบลานได้ หน่วยงานยังทำสำเนาดิจิทัลและถ่ายภาพไว้ให้ศึกษา เพื่อให้ผู้ค้นคว้าใช้สำเนาแทนการเปิดต้นฉบับบ่อย ๆ

คัมภีร์ใบลานจึงอยู่รอดได้ด้วยมากกว่าเนื้อหาที่จารลงไป การจัดเรียง ป้ายค้นหา และห้องเก็บที่เหมาะสมล้วนช่วยให้คนรุ่นหลังยังกลับมาอ่านต้นฉบับได้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th