แมงกะพรุนอมตะย้อนวัยได้จริง แต่ทำไมยังหนีความตายไม่พ้น?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

แมงกะพรุนตัวจิ๋วที่ถูกเรียกว่า “อมตะ” ฟังดูเหมือนสัตว์ที่ไม่มีวันตาย แต่สิ่งที่ทำให้มันได้ชื่อนี้คือความสามารถในการย้อนกลับไปเริ่มวงจรชีวิตอีกระยะหนึ่ง

Turritopsis dohrnii เปลี่ยนจากเมดูซาที่ว่ายน้ำอยู่กลับเป็นโพลิปที่เกาะพื้นได้ เมื่อตัวมันแก่ อ่อนแรง ได้รับความเสียหาย หรือเจอสภาพแวดล้อมไม่เหมาะ งานวิจัยในวารสาร G3 เรียกสิ่งนี้ว่าการย้อนพัฒนาการของวงจรชีวิต

วงจรปกติของไฮโดรซัวเริ่มจากเมดูซาปล่อยเซลล์สืบพันธุ์ลงน้ำ หลังปฏิสนธิจะเกิดตัวอ่อนที่ว่ายไปเกาะพื้น แล้วเติบโตเป็นโพลิป โพลิปแตกหน่อสร้างเมดูซารุ่นใหม่ขึ้นมา วงจรจึงเดินจากโพลิปไปหาเมดูซา

ระหว่างเปลี่ยนสภาพ เมดูซาจะหดตัว สูญเสียความสามารถในการว่าย และลงไปเกาะพื้น ก่อนเปลี่ยนเป็นซีสต์ซึ่งเป็นช่วงคั่นกลาง นักวิจัยพบว่าซีสต์เริ่มแสดงลักษณะของโพลิปภายในราว 24–36 ชั่วโมง หลังจากนั้นจึงกลับเข้าสู่วงจรเดิม

เบื้องหลังไม่ใช่การย้อนเวลาให้ร่างเดิมกลับไปเป็นวัยเด็ก งานศึกษานี้เปรียบเทียบการแสดงออกของยีนในสามระยะ ได้แก่ เมดูซา ซีสต์ และโพลิป และพบว่าระหว่างเปลี่ยนสภาพมีการจัดระเบียบเนื้อเยื่อใหม่ รวมถึงเซลล์บางชนิดเปลี่ยนไปทำหน้าที่อีกแบบ นักวิจัยมองว่ากระบวนการนี้เป็นการเปลี่ยนแปลงทางพัฒนาการของร่างกาย ไม่ใช่แค่การโตช้าลง

คำว่า “อมตะ” จึงหมายถึงความสามารถพิเศษในการย้อนวงจรชีวิต ไม่ได้แปลว่ารอดจากทุกอันตรายหรือพิสูจน์แล้วว่าจะมีชีวิตไปได้ไม่สิ้นสุด งานวิจัยดังกล่าวศึกษากลไกการเปลี่ยนจากเมดูซาเป็นโพลิปและรูปแบบการทำงานของยีน ไม่ได้ทดสอบอายุขัยไม่จำกัดหรือการรอดจากทุกสาเหตุ และความสามารถนี้ก็ไม่ใช่คุณสมบัติของแมงกะพรุนทุกชนิด

เรื่องน่าทึ่งของมันจึงไม่ใช่การหนีความตายได้แบบไร้ขอบเขต แต่อยู่ที่สัตว์ตัวเล็กชนิดหนึ่งสามารถเปลี่ยนกลับไปยังช่วงต้นของวงจรชีวิต เมื่อร่างกายอยู่ในสภาพที่กระตุ้นให้เกิดการเปลี่ยนแปลงนั้นได้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th