แอตลาสแบกโลกจริงไหม? รูปปั้นโบราณบอกอีกแบบ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

รูปปั้นแอตลาสค้อมหลังแบกทรงกลมชวนให้นึกถึงคนแบกโลก แต่บนผิวนั้นไม่มีแผ่นดินหรือเส้นพรมแดนให้เห็น

เฮซิออดเล่าในบทกวี Theogony (กำเนิดเหล่าเทพ) ว่า แอตลาสค้ำท้องฟ้าไว้ด้วยศีรษะและแขน ส่วนรูปปั้นฟาร์เนเซถือทรงกลมท้องฟ้าที่มีภาพกลุ่มดาว ลูกกลมนี้จึงแทนท้องฟ้า ไม่ใช่ลูกโลกแสดงภูมิประเทศ

ใน Theogony ตอนบรรทัด 517–520 บทกวียังวางแอตลัสไว้ตรงขอบโลก และระบุว่าซุสมอบภาระนี้ให้เขาโดยตรง ถ้อยคำพูดถึงการค้ำ “ท้องฟ้ากว้าง” ด้วยศีรษะและแขนที่ไม่รู้เหน็ดเหนื่อย ภาพนี้เล่าหน้าที่ของเทพไททันในจักรวาลตามคติ

รูปปั้นที่ทำให้เห็นภาพแอตลาสกับทรงกลมได้ชัดคือ Farnese Atlas หรือแอตลาสฟาร์เนเซ Griffith Observatory ระบุว่าเป็นประติมากรรมโรมันจากคริสต์ศตวรรษที่ 2 ปัจจุบันอยู่ที่พิพิธภัณฑ์โบราณคดีแห่งชาติในเมืองเนเปิลส์ และทรงกลมบนบ่าแทนท้องฟ้าที่แอตลาสค้ำ

ลูกทรงกลมนั้นไม่ใช่ลูกโลกแบบมีประเทศหรือทวีปให้เทียบตำแหน่ง หน้าแคตตาล็อกของ IMSS อธิบายว่ามีเส้นศูนย์สูตรฟ้า แนวสุริยวิถีที่ดวงอาทิตย์ดูเหมือนเคลื่อนผ่าน แถบจักรราศี วงกลมใกล้ขั้วฟ้า และภาพกลุ่มดาว เครื่องหมายเหล่านี้ใช้แบ่งตำแหน่งบนท้องฟ้า จึงเห็นได้ว่าลูกทรงกลมแสดงแผนผังดาว

Griffith Observatory ระบุว่าทรงกลมฟ้าในรูปปั้นฟาร์เนเซบันทึกภาพกลุ่มดาวกรีกโบราณที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่รู้จักและจัดตำแหน่งไว้อย่างแม่นยำ จุดนี้ทำให้รูปปั้นไม่ได้มีแค่ท่าทางทรงพลัง แต่ยังเก็บภาพวิธีที่คนโบราณแบ่งและจดจำท้องฟ้าไว้ด้วย

เมื่อแยกตำนานกับประติมากรรม คำตอบจึงชัด: เฮซิออดเล่าว่าแอตลาสค้ำท้องฟ้า ส่วนรูปปั้นฟาร์เนเซทำให้ท้องฟ้าปรากฏเป็นทรงกลมที่มีแผนผังดาว คำว่า “แบกโลก” เป็นภาพจำจากลูกกลมบนบ่า แต่สิ่งที่แหล่งเหล่านี้ระบุคือท้องฟ้า ไม่ใช่โลกที่มีทวีป

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th