หัวเสาอโศกที่สารนาถมีสิงโต 4 ตัวหันหลังชนกัน ทำไมต้องจัดแบบนี้?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

หัวเสาสารนาถจัดสิงโตสี่ตัวให้หันออกไปคนละทิศ งานของ Frederick Asher ที่เผยแพร่ผ่านศูนย์ศึกษาภูมิภาคของมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย เบิร์กลีย์ อธิบายว่าพวกมันแทนทิศหลักทั้งสี่ ส่วนภาพสิงโตส่งเสียงประกาศคำสอนไปถึงสี่มุมโลกมาจากต้นฉบับที่เขียนขึ้นภายหลัง จึงเป็นความหมายที่นักประวัติศาสตร์ศิลป์เชื่อมโยง ไม่ใช่ข้อความจากจารึกร่วมสมัย

หัวเสานี้เป็นส่วนยอดของเสาหินสมัยพระเจ้าอโศก สร้างในยุคเมารยะราวศตวรรษที่ 3 ก่อนคริสตกาล และปัจจุบันจัดแสดงที่พิพิธภัณฑ์โบราณคดีสารนาถ พิพิธภัณฑ์ระบุว่าหัวเสาสูง 2.31 เมตร ทำจากหินขัด มีสิงโตสี่ตัวนั่งหันหลังชนกันบนฐานวงกลม ศูนย์ ORIAS ระบุว่าเสาเดิมสูงราว 40–50 ฟุต

เมื่อมองจากด้านหน้า จะเห็นสิงโตเพียงสามตัว ส่วนตัวที่สี่อยู่ด้านหลัง กฎหมายตราแผ่นดินอินเดียระบุว่าตราปัจจุบันดัดแปลงจากหัวเสานี้ โดยใช้ภาพด้านข้างที่เห็นสิงโตสามตัวจากมุมด้านหน้า

Asher เสนอว่าธรรมจักรที่เคยอยู่เหนือหัวเสาน่าจะเชื่อมกับการแสดงธรรมครั้งแรกของพระพุทธเจ้าที่สารนาถ ล้อชิ้นนั้นหายไปแล้ว จึงตรวจดูจากหัวเสาปัจจุบันไม่ได้ ส่วนรูปสัตว์และล้อบนฐานยังเห็นอยู่และมีบันทึกในรายการพิพิธภัณฑ์

Asher เสนออีกชั้นว่าล้อด้านบนอาจสื่อถึงจักรพรรดิผู้ทรงธรรมด้วย แนวคิด “ผู้หมุนจักร” วางภาพกษัตริย์ผู้ปกครองไว้คู่กับการเผยแผ่ธรรม เขามองว่าอโศกอาจใช้สัญลักษณ์นี้เชื่อมอำนาจของตนกับคำสอนทางพุทธศาสนา แต่นี่เป็นการอ่านทางประวัติศาสตร์ศิลป์ ไม่ใช่คำยืนยันจากจารึก

ฐานวงกลมด้านล่างมีรูปม้า สิงโต วัว และช้าง โดยมีล้อธรรมจักรคั่นระหว่างสัตว์แต่ละคู่ ล้อที่พิพิธภัณฑ์บันทึกไว้มี 24 ซี่ และลวดลายเหล่านี้เรียงต่อเนื่องรอบฐาน เมื่อเดินดูจากหลายด้านจึงเห็นองค์ประกอบที่ภาพด้านหน้าเก็บไว้ไม่ครบ

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th