ฝันหลายรอบแต่จำไม่ได้: เราฝันคืนละกี่ครั้ง?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

คนเรารายงานฝันได้ราว 4 ครั้งในคืนทดลอง เมื่อนักวิจัยปลุกถามเป็นช่วง ๆ ระหว่างคืน อีกงานหนึ่งที่ให้คนจดเฉพาะฝันสุดท้ายเมื่อตื่นตอนเช้า พบรายงานเฉลี่ย 5.04 ครั้งต่อสัปดาห์ ตัวเลขทั้งสองนับสิ่งที่ผู้เข้าร่วมจำและเล่าได้ ไม่ใช่จำนวนฝันทั้งหมดที่เกิดขึ้นจริง

งานแรกตีพิมพ์เป็นบทคัดย่อในวารสาร SLEEP ปี 2025 นักวิจัยรับอาสาสมัคร 51 คนจากชั้นเรียนจิตวิทยา และ 44 คนทำแบบบันทึกครบตามแผน ในกลุ่มที่ทำครบ นักวิจัยปลุกถามทุกชั่วโมงรวม 8 ครั้ง แล้วเลือกบันทึกว่าไม่พบความฝัน ฝันเป็นเรื่องราว รู้ว่าฝันแต่จำเนื้อหาไม่ได้ หรือฝันร้าย

วิธีนี้ทำให้นักวิจัยถามได้ทันทีหลังปลุกแต่ละครั้ง แต่การปลุกเป็นระยะทำให้รูปแบบการนอนต่างจากคืนปกติ

งานวิจัยในวารสาร Communications Psychology ปี 2025 ติดตามผู้ใหญ่สุขภาพดีที่พูดภาษาอิตาลี 217 คน โดยมีข้อมูลที่นำมาวิเคราะห์ 204 คน ผู้เข้าร่วมบันทึกประสบการณ์ฝันสุดท้ายเมื่อตื่นเองตามธรรมชาติตลอด 15 วัน ไม่ได้จดทุกฝันที่เกิดระหว่างคืน

ผลจากวิธีเก็บข้อมูลสองแบบต่างกันชัดเจน:

• บันทึกเสียงตอนตื่นนอน: เฉลี่ย 5.04 รายงานต่อสัปดาห์

• แบบสอบถามที่ให้ผู้เข้าร่วมนึกย้อนหลัง: เฉลี่ย 2.66 ครั้งต่อสัปดาห์

ผู้วิจัยพบว่าบันทึกที่ทำตอนตื่นให้ค่าความถี่สูงกว่าแบบสอบถามย้อนหลัง ตัวเลข 5.04 จึงหมายถึงประสบการณ์ฝันที่ผู้เข้าร่วมจำแล้วบันทึกได้ ไม่ใช่จำนวนฝันทั้งหมดในหนึ่งสัปดาห์

งานเดียวกันพบว่าการรายงานฝันสัมพันธ์กับทัศนคติต่อความฝัน คนที่ใจลอยบ่อย และรูปแบบการนอน ผลนี้แสดงความสัมพันธ์ ไม่ได้พิสูจน์ว่าปัจจัยเหล่านี้เป็นสาเหตุโดยตรง นักวิจัยอธิบายว่าความทรงจำของฝันอาจยังอยู่ทันทีหลังตื่น แล้วเลือนเร็วเมื่อมีสิ่งอื่นเข้ามาแทรก เช่น ปิดเสียงนาฬิกาปลุก คิดถึงงานที่ต้องทำ หรือเริ่มคุยกับคนข้าง ๆ

เลข 4 จึงเป็นค่าเฉลี่ยจากคืนที่มีการปลุกถาม ไม่ใช่จำนวนฝันที่ใช้แทนทุกคนได้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th