ภาพอามาบิเอะปี 1846 ใช้กันโรคระบาดจริงไหม?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เอกสารระบุว่า อามาบิเอะบอกให้คัดรูปของมันแล้วนำไปให้ผู้คนดู เมื่อมีโรคระบาด แต่ข้อความนี้ไม่ได้พิสูจน์ว่าการเผยแพร่ภาพป้องกันโรคได้ ต้นฉบับวาดสิ่งมีชีวิตผมยาว เกล็ดคล้ายปลา และปากยื่นอยู่ท่ามกลางคลื่น โดยมีตัวหนังสือแนวตั้งข้างภาพ กว่า 170 ปีต่อมา หอสมุดในคุมาโมโตะนำเรื่องนี้กลับมาใช้เป็นจุดเริ่มต้นของการค้นข้อมูลช่วงโควิด-19

หอสมุดในคุมาโมโตะเล่าว่าได้รับโทรศัพท์จากคนที่อยากรู้ว่าอามาบิเอะคืออะไร ตอนนั้นมีคนพูดถึงมันในสื่อสังคมออนไลน์เพียงบางกลุ่ม และชาวคุมาโมโตะจำนวนมากยังไม่รู้จักเรื่องเล่าของสิ่งมีชีวิตตัวนี้ หอสมุดปิดบริการตั้งแต่ 29 กุมภาพันธ์ถึง 20 พฤษภาคม รวม 82 วัน เจ้าหน้าที่จึงค้นเอกสารท้องถิ่นเพื่อตอบคำถามและแบ่งปันข้อมูลกับคนในพื้นที่

ต้นฉบับในคลังมหาวิทยาลัยเกียวโตใช้ชื่อ "สัตว์ประหลาดจากทะเลแคว้นฮิโงะ" ฮิโงะเป็นชื่อแคว้นเดิมบริเวณจังหวัดคุมาโมโตะในปัจจุบัน ภาพกับข้อความถูกพิมพ์อยู่บนกระดาษแผ่นเดียวกัน จึงอ่านตัวบทควบคู่กับภาพได้ หอสมุดระบุว่าได้รับแผ่นนี้มาพร้อมเอกสารของอดีตผู้สื่อข่าวหนังสือพิมพ์โอซาก้า ซึ่งช่วยบอกเส้นทางการเก็บรักษาของชิ้นงาน

เรื่องเริ่มจากแสงประหลาดที่ปรากฏกลางทะเลทุกคืนในช่วงปลายยุคเอโดะ หอสมุดคุมาโมโตะยังบันทึกว่าฮิโงะในยุคนั้นเผชิญทั้งภัยธรรมชาติและโรคระบาด เรื่องเล่าจึงเกิดในช่วงที่ผู้คนเผชิญความไม่แน่นอน

ตามเรื่องเล่า เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นไปตรวจแสงนั้น แล้วพบสิ่งมีชีวิตที่บอกว่าตนอยู่ในทะเลและชื่ออามาบิเอะ จากนั้นมันพยากรณ์ว่าหกปีต่อจากปีนั้นจะมีผลผลิตดีทั่วแผ่นดิน แต่จะมีโรคระบาดตามมาด้วย จึงสั่งให้รีบคัดรูปของมันและนำไปให้ผู้คนดู ก่อนหายกลับลงทะเล ข้อความไม่ได้ระบุชื่อโรคหรือพื้นที่ที่จะได้รับผลกระทบ และไม่ได้ให้รายละเอียดชัดว่าช่วงหกปีเริ่มนับจากวันใด

ท้ายเรื่องระบุว่าเป็นสำเนารายงานจากเจ้าหน้าที่ที่ส่งไปเอโดะ แต่ไม่เอ่ยชื่อผู้รายงานหรือแนบต้นฉบับให้ตรวจเทียบ จึงยืนยันได้เพียงว่ามีการบันทึกเรื่องเล่านี้ไว้

ภาพอยู่ด้านซ้ายและข้อความอยู่ด้านขวาบนกระดาษแผ่นเดียว แต่หอสมุดไม่มีข้อมูลว่าพิมพ์กี่ฉบับหรือมีคนอ่านกี่คน จึงสรุปความนิยมในปี 1846 จากแผ่นนี้ไม่ได้

หอสมุดคุมาโมโตะค้นจากหนังสือท้องถิ่นและงานคติชน แล้วทำใบข่าวฉบับใหม่ที่ระบุที่มาและรายชื่อเอกสารอ้างอิง พร้อมเผยแพร่ภาพวาดของหอสมุดทางทวิตเตอร์ ตั้งแต่วันที่ 20 มีนาคม เจ้าหน้าที่นำใบข่าวไปวางที่กล่องรับคืนหนังสือ เพื่อให้คนที่แวะมาคืนหนังสือขณะหอสมุดปิดหยิบกลับไปอ่านได้ ใบข่าวยังบอกด้วยว่าผู้ใช้ติดต่อให้ช่วยค้นข้อมูลทางโทรศัพท์หรืออีเมลได้แม้หอสมุดปิด

อีกจุดแจกคือศูนย์ข้อมูลท่องเที่ยวและข้อมูลท้องถิ่นบนชั้น 2 ของอาคารคุมาโมโตะ โมริโตชิน พลาซา หอสมุดยังทำที่คั่นหนังสือซึ่งมีคิวอาร์โค้ดเชื่อมไปยังข้อมูลค้นคว้า และภาพระบายสีสำหรับเด็ก หลังกลับมาเปิดบริการวันที่ 21 พฤษภาคม เจ้าหน้าที่ช่วยกันทำภาพโมเสกขนาดใหญ่จากแถบคาดหนังสือเก่า มีอามาบิเอะ มาสคอตของหอสมุด และปราสาทคุมาโมโตะ แล้วนำไปจัดแสดงต้อนรับผู้ใช้บริการกลับมา เพราะช่วงปิดบริการเชิญศิลปินจากภายนอกมาร่วมงานได้ยาก

ระหว่างรวบรวมลิงก์ หอสมุดพบว่าเว็บแนะแนวอาชีพยังไม่อธิบายผลกระทบของโควิด-19 ต่อการจ้างงาน บางเว็บยังประเมินธุรกิจโดยคิดว่าการแข่งขันโอลิมปิกจะจัดตามกำหนด เจ้าหน้าที่จึงทำคู่มือการ์ตูนให้มาสคอตของหอสมุดถามอามาบิเอะ แล้วพาผู้อ่านไปค้นข้อมูลอาชีพและแนวโน้มธุรกิจจากสถาบันวิจัยด้านเศรษฐกิจและหอการค้า ไม่ต้องพึ่งเว็บไซต์หางานเพียงแหล่งเดียว

ช่วงโควิด-19 เจ้าหน้าที่เห็นว่าเว็บรวมข้อมูลรายใหญ่เน้นมาตรการระดับประเทศ จึงรวบรวมลิงก์จากหน่วยงานรัฐ จังหวัด เทศบาล และหอการค้า พร้อมแนบช่องทางปรึกษาธุรกิจเร่งด่วนจากศูนย์ที่ตั้งอยู่ชั้นเดียวกับหอสมุด บทความของหอสมุดระบุว่ามีข้อมูลจริงและข่าวที่ตรวจสอบไม่ได้ปะปนกันในสื่อสังคมออนไลน์ จึงจัดลิงก์จากแหล่งที่ตรวจสอบที่มาได้ไว้ให้คนในพื้นที่ค้นต่อ

หอสมุดยังรวบรวมข้อมูลสำหรับผู้เผชิญความรุนแรงในบ้าน คนตั้งครรภ์ เจ้าของสัตว์เลี้ยง และชาวต่างชาติในคุมาโมโตะ เจ้าหน้าที่เปิดตรวจลิงก์ทุกวัน เพราะข้อมูลเปลี่ยนเร็ว บริการตอบคำถามของหอสมุดนี้ได้รับรางวัลระดับรัฐมนตรีจากกระทรวงศึกษาธิการญี่ปุ่นในปี 2020

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th