ปี 1803 ญี่ปุ่นพบหญิงในเรือกลวงจริงไหม? บันทึกเก่าบอกอะไรบ้าง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

บันทึกญี่ปุ่นเล่าถึงเรือกลมที่เกยชายฝั่งพร้อมหญิงแปลกหน้ากับกล่องใบใหญ่ เรื่องชวนให้นึกถึงหนังไซไฟ แต่ต้นฉบับระบุปีไว้ถึง 1803 และให้รายละเอียดขนาดเรือกับสิ่งของภายใน

หน้าเอกสารของหอจดหมายเหตุแห่งชาติญี่ปุ่นลงปีในเรื่องว่า ปีเคียววะที่ 3 หรือ ค.ศ. 1803 เดือนที่สอง ในแคว้นฮิตาชิ (จังหวัดอิบารากิในปัจจุบัน) ส่วนจุดที่คาดว่าเรือเกยฝั่งคือชายหาดชาริฮามะ ในเมืองคามิสุ โดยใช้คำว่า “คาดว่า” ไม่ได้ยืนยันพิกัดนี้

ในคำบรรยายของ ฮิโรกาตะ ซุยฮิตสึ เรือมีทรงคล้ายภาชนะใส่เครื่องหอมขนาดใหญ่ ยาวสามเค็งหรือประมาณ 5.5 เมตร ด้านบนมีหน้าต่างบานเลื่อนกรุกระจก ส่วนท้องเรือเสริมแผ่นเหล็ก ข้างในมีน้ำและอาหารให้ผู้โดยสาร รายละเอียดเหล่านี้มาจากสิ่งที่เอกสารเล่า ไม่ใช่ชิ้นส่วนเรือที่นักโบราณคดีขุดพบ

สิ่งที่ยืนยันได้แน่กว่าตัวเหตุการณ์คือ มีเรื่องเรือลักษณะนี้อยู่ในเอกสารญี่ปุ่นที่เก็บรักษาไว้จริง ส่วนเอกสารไม่ได้เป็นหลักฐานที่พิสูจน์ว่าเรือและหญิงคนนั้นปรากฏตัวตามที่เล่า หรือเธอมาจากนอกโลก จุดน่าสนใจจึงอยู่ที่ว่าเอกสารบันทึกอะไร และคำบอกเล่ากับข้อเท็จจริงแยกจากกันตรงไหน

หญิงคนนั้นถือกล่องสี่เหลี่ยมจัตุรัสขนาดประมาณสองฉะกุ หรือราว 60 เซนติเมตรไว้กับตัว เอกสารไม่ได้ระบุว่าในกล่องมีอะไร และไม่ได้บอกว่าใครเปิดดู ผู้คนในเรื่องพยายามสื่อสารกับเธอแต่ไม่เข้าใจกัน จึงกลายเป็นปมสำคัญของคำบอกเล่า มากกว่าจะเป็นหลักฐานระบุว่าเธอพูดภาษาใดหรือเดินทางมาจากที่ไหน

ชื่อ “อุตสึโระบุเนะ” เข้าใจได้ว่า “เรือกลวง” แต่ภาพเรือกลมในต้นฉบับเป็นภาพที่ผู้จดหรือผู้คัดวาดไว้ ไม่ใช่ภาพถ่ายหรือแบบเรือ จึงบอกได้ว่าคนยุคนั้นถ่ายทอดคำเล่านี้อย่างไร ไม่ได้ยืนยันว่าลำจริงมีรูปร่างเช่นนั้น

แล้วเอกสารมาจากไหน? หอจดหมายเหตุอธิบายว่า ฮิโรกาตะ ซุยฮิตสึ เป็นชุดบันทึกที่รวบรวมจากต้นฉบับย่อยซึ่งอยู่กับยาชิโระ ฮิโรกาตะ ข้าราชการฝ่ายโชกุนผู้มีชีวิตระหว่าง ค.ศ. 1758–1841 รวมทั้งบันทึกที่เพื่อนของเขานำมารวมไว้ ตัวชุดมี 60 เล่มและเนื้อหาส่วนหนึ่งเป็นเรื่องประหลาด ข่าวลือ หรือสิ่งที่ผู้คนในเวลานั้นสนใจ ไม่ใช่รายงานสอบสวนคดีที่ยืนยันเหตุการณ์ทุกข้อ

ในบันทึกฉบับนี้ ผู้เขียนคาดเดาว่าหญิงคนนั้นอาจเป็น เจ้าหญิงจากต่างแดน เพราะมีเครื่องหมายที่ดูเหมือนอักษรต่างถิ่นอยู่ในเรือ นั่นคือข้อสันนิษฐานของผู้เขียนเมื่อเห็นเครื่องหมาย ไม่ใช่การแปลอักษรที่พิสูจน์ได้ และไม่ใช่หลักฐานว่าหญิงคนนั้นมาจากประเทศใด แม้รายละเอียดจะชวนให้คิดต่อ แต่ควรแยกคำเดาของผู้บันทึกออกจากสิ่งที่เอกสารบรรยายตรง ๆ

เรื่องเรือลักษณะนี้ยังปรากฏในเอกสารอีกชุดชื่อ เอ็นไค คิบุน ซึ่งหอจดหมายเหตุระบุว่าเรียบเรียงโดยไซโต เก็ตชิน ผู้เรียบเรียงหนังสือบันทึกสถานที่ในเอโดะ เนื้อหาโดยรวมรวบรวมเรื่องเรือต่างชาติที่เข้ามาและเรือที่ถูกคลื่นซัดมาเกยฝั่งในช่วงปลายยุคเอโดะถึงปลายรัฐบาลโชกุน ส่วนตอนเรืออุตสึโระบุเนะมีภาพเรือทรงกลมและหญิงที่วาดตามแบบภาพญี่ปุ่น

เมื่ออ่าน เอ็นไค คิบุน คู่กับ ฮิโรกาตะ ซุยฮิตสึ จะเห็นว่าคำเล่าอุตสึโระบุเนะหมุนเวียนอยู่ในหมู่นักเขียน แต่หน้าเอกสารไม่ได้แสดงว่าทั้งสองเล่มได้ข้อมูลจากพยานคนละกลุ่ม จึงยังนับเป็นคำยืนยันอิสระว่าเรือเกยฝั่งไม่ได้

เมื่อคนยุคนี้เห็นคำว่าเรือกลม เครื่องหมายอ่านไม่ออก และหญิงที่สื่อสารกับคนบนฝั่งไม่ได้ ภาพเหล่านี้ชวนให้นึกถึงเรื่องมนุษย์ต่างดาวได้ง่าย แต่ตัวเอกสารไม่ได้ใช้คำว่า UFO หรือบอกว่าเธอมาจากดาวอื่น สิ่งที่มีคือผู้เขียนสงสัยว่าเธอเป็นคนต่างแดน แล้วเดาจากเครื่องหมายในเรือ การเรียกตำนานเรือกลวงนี้ว่า “หลักฐาน UFO” จึงก้าวไกลกว่าข้อความต้นทาง

ปี 1803 เป็นปีที่เรื่องเล่าอ้างถึง ส่วนหน้าเอกสารไม่ได้ระบุว่าฮิโรกาตะเห็นเหตุการณ์เองหรือจดไว้ในวันนั้น แม้เขาจะมีชีวิตอยู่ก่อนและหลังปีดังกล่าว การรู้ว่าใครรวบรวมเอกสารช่วยวางบริบท แต่ยังไม่บอกว่าใครเป็นผู้ให้ข้อมูลคนแรก

ตัวเลขสามเค็งและสองฉะกุถูกหอจดหมายเหตุถอดเป็นประมาณ 5.5 เมตรและ 60 เซนติเมตรเพื่อให้คนอ่านเห็นขนาดคร่าว ๆ หน่วยเก่าและการคัดลอกเอกสารทำให้ควรอ่านตัวเลขเป็นขนาดตามคำบรรยาย ไม่ใช่ผลวัดเรือหรือกล่องที่ยังหลงเหลือ

ถ้าอยากรู้ว่าหลักฐานหนักแน่นแค่ไหน ให้แยกสามชั้น: ค.ศ. 1803 คือปีที่เรื่องเล่าอ้างถึง; รายละเอียดเรือ หญิง และกล่องคือคำบรรยายในต้นฉบับ; ส่วน “เจ้าหญิงจากต่างแดน” เป็นความเห็นของผู้เขียน แหล่งข้อมูลที่หอจดหมายเหตุแสดงยังไม่ได้ระบุผู้ให้ข้อมูลชั้นแรก

คำเล่าเรื่องเรือกลวงจึงชวนอ่านในฐานะบันทึกเรื่องประหลาดของญี่ปุ่นยุคเอโดะ ภาพเรือและหญิงปริศนาทำให้เห็นว่าคนสมัยนั้นถ่ายทอดสิ่งที่อธิบายยากอย่างไร และเหตุใดเรื่องเล่าหนึ่งเรื่องจึงยังชวนให้คนรุ่นหลังตั้งคำถาม

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th