ซุสแปลงไอโอเป็นวัวเพื่อซ่อนจากเฮรา แต่ทำไมเธอถึงถูกไล่ไปไกลถึงอียิปต์?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ตำนานไอโอมีภาพการลงโทษที่จำไม่เหมือนกัน บทกวีของโอวิดพูดถึง “ฟิวรี” ส่วนบทละครกรีกของเอสคิลัสบอกว่าเป็นเหลือบกัด แล้วอะไรทำให้เรื่องของเธอไปจบที่อียิปต์?

ใน Metamorphoses ซุสหลงใหลไอโอ ลูกสาวของอินาคัสและแอบตามเธอเข้าไปในป่า เขาปกคลุมบริเวณด้วยหมอกเพื่อไม่ให้เฮราเห็น แต่เฮราสังเกตว่าท้องฟ้าถูกบังผิดปกติ เมื่อเธอลงมาตรวจ ซุสเปลี่ยนไอโอเป็นวัวสีขาวและอ้างว่าวัวตัวนี้เกิดจากผืนดินเพื่อปกปิดเรื่องที่เกิดขึ้น

คำตอบในเรื่องของโอวิดคือ เฮราส่งความทรมานมาลงโทษหลังเฮอร์มีสฆ่าอาร์กัส ไอโอจึงต้องเร่ร่อนไปจนถึงแม่น้ำไนล์ เธอไม่ได้ตั้งใจเดินทางไปที่นั่น แต่ถูกความพิโรธของเฮราผลักให้ไปเรื่อย ๆ

ย้อนกลับไปก่อนที่เฮอร์มีสจะช่วยไอโอ เฮราไม่เชื่อ แต่ขอวัวตัวนั้นเป็นของขวัญ ซุสปฏิเสธตรง ๆ ไม่ได้จึงยอมยกให้ เฮรามอบไอโอไว้กับอาร์กัส ยักษ์ร้อยตา ซึ่งสลับกันหลับเพียงสองตา ส่วนตาที่เหลือยังคอยเฝ้า กลางวันเขาปล่อยให้ไอโอกินหญ้า แต่พอตกค่ำก็พากลับไปผูกไว้ในคอก เธอกินใบไม้กับสมุนไพรขมแทนอาหาร

ระหว่างถูกเฝ้า ไอโอยังไปถึงลำธารที่พ่อของเธออยู่ แต่พูดไม่ได้เพราะร่างเป็นวัว จึงก้มเขียนชื่อ “ไอโอ” ลงบนทรายด้วยกีบ อินาคัสถึงรู้ว่าลูกสาวที่ตามหากลายเป็นวัวตรงหน้า

ซุสจึงส่งเฮอร์มีสไปช่วย เฮอร์มีสปลอมตัวเป็นคนเลี้ยงแกะ เล่นปี่และเล่าเรื่องนางไม้ให้ฟัง อาร์กัสสนใจจนเผลอหลับไปทีละตา เมื่อหลับสนิท เฮอร์มีสจึงสังหารเขาและปล่อยไอโอเป็นอิสระ โอวิดยังเล่าว่าเฮรานำดวงตาของอาร์กัสไปประดับหางนกยูง

บทละคร Prometheus Bound ของเอสคิลัสเล่าจุดเริ่มอีกแบบ ไอโอบอกว่าเธอฝันซ้ำ ๆ ว่าซุสต้องการตัว พ่อจึงส่งคนไปถามคำพยากรณ์ที่เดลฟีและโดโดนา ก่อนถูกสั่งให้ไล่ลูกสาวออกจากบ้าน มิฉะนั้นครอบครัวจะเผชิญโทษจากซุส หลังจากนั้นไอโอจึงถูกเปลี่ยนร่างและถูกเหลือบกัดจนคลุ้มคลั่ง ขณะอาร์กัสออกตามล่า ภาพเหลือบกัดจึงเป็นรายละเอียดของเอสคิลัส ไม่ใช่คำที่โอวิดใช้ในบทกวี

ในเรื่องของโอวิด เมื่อไอโอมาถึงแม่น้ำไนล์ เธอคุกเข่าร้องขอให้ซุสยุติความทุกข์ ซุสจึงสาบานต่อเฮราด้วยคำสาบานศักดิ์สิทธิ์ว่าจะไม่ทำให้ไอโอเป็นคู่แข่งอีก เฮรายอมให้เธอกลับเป็นมนุษย์ และบทกวีจบด้วยภาพผู้คนในอียิปต์บูชาไอโอในฐานะเทพี รายละเอียดนี้เป็นตอนจบในวรรณคดี ไม่ใช่หลักฐานทางประวัติศาสตร์ของการแปลงร่าง

เรื่องทั้งสองเป็นวรรณคดีจากคนละยุค ไม่ใช่หลักฐานว่ามีคนถูกแปลงเป็นวัวหรือถูกสิ่งเหนือธรรมชาติไล่จริง การเทียบแหล่งเล่าช่วยให้เห็นว่าภาพของตำนานเดียวกันเปลี่ยนไปตามผู้ประพันธ์ได้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th