หางจิ้งจกที่ขาดแล้วยังกระดิกได้ เพราะอะไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เห็นหางจิ้งจกขาดแล้วกระดิกอยู่บนพื้น หลายคนอาจเผลอคิดว่ามันยังต่อกับตัวหรือมีชีวิตแยกเป็นอีกตัว ภาพนี้ดูแปลก แต่การเคลื่อนไหวหลังหางหลุดมีคำอธิบายทางระบบประสาทและกล้ามเนื้อ

หางของจิ้งจกไม่ได้เป็นแค่ก้อนเนื้อที่ขยับได้เมื่อสมองสั่งเท่านั้น ภายในยังมีกล้ามเนื้อและเส้นประสาทที่ทำงานประสานกัน การแยกหางจึงไม่ได้ทำให้ทุกส่วนหยุดทำงานพร้อมกันทันที

หางที่หลุดยังกระดิกได้ เพราะกล้ามเนื้อและวงจรประสาทในหางยังสร้างรูปแบบการเคลื่อนไหวได้ช่วงหนึ่ง แม้ไม่ได้รับคำสั่งใหม่จากสมอง จังหวะที่เห็นอาจเป็นได้ทั้งการแกว่งเป็นจังหวะและการเคลื่อนไหวซับซ้อน ไม่ได้หมายความว่าหางกำลังคิดหรือรับรู้เหมือนจิ้งจกที่ยังมีชีวิต

งานทดลองที่ตีพิมพ์ในวารสาร Biology Letters ศึกษาตุ๊กแกเสือดาว โดยใช้วิดีโอความเร็วสูงและวัดสัญญาณไฟฟ้าจากกล้ามเนื้อ นักวิจัยพบว่าหางที่แยกออกมาเคลื่อนไหวได้หลากหลายรูปแบบ บางจังหวะสะบัดหรือพลิกขึ้นจากพื้น

ตัวเลข 30 นาทีเป็นผลที่พบในงานทดลองกับตุ๊กแกเสือดาว ไม่ใช่เวลามาตรฐานของจิ้งจกทุกชนิด งานชิ้นนี้รายงานการเคลื่อนไหวได้นานถึงราว 30 นาทีหลังหางหลุด และท่าพลิกสูงได้ประมาณ 3 เซนติเมตร จึงไม่ควรนำตัวเลขไปเหมารวมกับสัตว์ทุกตัวที่เห็นตามบ้าน

นักวิจัยอธิบายว่ารูปแบบการขยับบางส่วนเกี่ยวข้องกับวงจรประสาทในไขสันหลัง การเคลื่อนไหวจึงเกิดขึ้นได้แม้หางแยกจากตัวแล้ว แต่การทดลองนี้วัดการทำงานของหางตุ๊กแกเสือดาวในสภาพทดลอง ไม่ได้บอกว่าทุกชนิดใช้วงจรเหมือนกันทุกประการ

หางที่สะบัดยังอาจทำหน้าที่เบี่ยงสายตาของผู้ล่า ขณะที่จิ้งจกหนีไปอีกทาง นี่เป็นคำอธิบายของประโยชน์เชิงป้องกันตัวที่ใช้กับการสลัดหาง แต่การทดลองวัดการเคลื่อนไหว ไม่ได้ทดสอบโดยตรงว่าผู้ล่าตอบสนองต่อหางอย่างไร

ดังนั้นถ้าเห็นหางขยับหลังหลุด สิ่งที่กำลังเห็นคือกล้ามเนื้อกับวงจรประสาทที่ยังทำงานต่อช่วงสั้น ๆ ไม่ใช่หางที่มีชีวิตอีกชุดหนึ่ง และไม่ใช่หลักฐานว่าจิ้งจกกำลังควบคุมมันจากระยะไกล

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th