ดวงตากวางเรนเดียร์เปลี่ยนจากสีทองเป็นฟ้าในฤดูหนาวได้อย่างไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ภาพกวางเรนเดียร์ช่วงฤดูร้อนกับกลางฤดูหนาวเผยแสงสะท้อนในดวงตาคนละสี ช่วงหนึ่งออกทอง อีกช่วงกลับเป็นน้ำเงินเข้ม แสงสะท้อนจะเห็นชัดเมื่อมีแฟลชส่องเข้าตา จึงดูเหมือนม่านตาสลับสีตามฤดูกาล แต่จุดที่เปลี่ยนอยู่ลึกเข้าไปด้านในลูกตา แล้วอะไรในดวงตาทำให้เห็นเป็นคนละสี?

จุดเปลี่ยนอยู่ที่ชั้นสะท้อนแสงด้านหลังจอประสาทตา เส้นใยคอลลาเจนในชั้นนี้ชิดกันขึ้นในฤดูหนาว ทำให้สะท้อนแสงช่วงคลื่นสั้นและดูเป็นสีน้ำเงิน แทนโทนทองในฤดูร้อน

แถบอาร์กติกมีช่วงสว่างยาวในฤดูร้อน แต่ฤดูหนาวกลับมีแสงน้อยและสนธยายาว กวางเรนเดียร์จึงต้องมองหาอาหารและสังเกตสิ่งรอบตัวในแสงสลัวอยู่บ่อยครั้ง

งานปี 2013 เปรียบเทียบสีสะท้อนจากตาฤดูร้อน 6 ตัวอย่างและฤดูหนาว 14 ตัวอย่าง ส่วนการวัดเส้นใยคอลลาเจนทำในตาอีก 4 ตัวอย่างต่อฤดู ระยะห่างเฉลี่ยลดจาก 43.1 นาโนเมตรในฤดูร้อน เหลือ 26 นาโนเมตรในฤดูหนาว เมื่อเส้นใยชิดลง แสงสะท้อนจึงขยับสู่ช่วงคลื่นสั้นและเห็นเป็นน้ำเงิน

นักวิจัยเสนอว่ารูม่านตาที่เปิดกว้างนานในฤดูมืดอาจทำให้ความดันภายในตาสูงขึ้นและบีบเส้นใยให้ชิดกัน การกดเนื้อเยื่อจากตาฤดูร้อนในห้องทดลองก็ทำให้สีสะท้อนเปลี่ยนไปทางน้ำเงิน หลักฐานนี้รองรับกลไกดังกล่าว แต่ไม่ได้ติดตามทุกขั้นตอนในกวางที่มีชีวิต

แสงสนธยาฤดูหนาวมีคลื่นสั้นมากขึ้น ชั้นสะท้อนสีน้ำเงินจึงอาจช่วยกระจายแสงให้เซลล์รับแสงตรวจจับได้มากขึ้น งานปี 2013 พบการตอบสนองต่อแสงสลัวสูงกว่าในตัวอย่างฤดูหนาว โดยอาจแลกกับภาพที่ไม่คมเท่าฤดูร้อน

แต่บททบทวนงานวิจัยปี 2025 ระบุว่ายังไม่มีหลักฐานสรุปว่าความไวต่อแสงโดยรวมเพิ่มขึ้นตามฤดู และการเปลี่ยนสีของชั้นสะท้อนอาจเป็นผลตามธรรมชาติจากรูม่านตาที่เปิดนาน ไม่ใช่การปรับตัวพิเศษเพื่ออาร์กติกโดยตรง

แสงสะท้อนที่เห็นเวลาใช้แฟลชมาจากชั้นด้านในของตา สีที่เปลี่ยนระหว่างฤดูเป็นผลที่นักวิจัยวัดได้ ส่วนประโยชน์ต่อการมองเห็นยังเป็นกลไกที่เสนอไว้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th