ทำไมเวลาที่ดวงจันทร์ขึ้นถึงเปลี่ยนไปทุกคืน?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

มองฟ้าตอนเวลาเดิมหลายคืนติดกัน บางคืนพระจันทร์ลอยพ้นขอบฟ้าแล้ว แต่อีกคืนยังไม่ขึ้น ทั้งที่นาฬิกาบอกเวลาเดิม แถมบางวันยังเห็นดวงจันทร์อยู่บนฟ้าตอนกลางวันด้วย

ถ้าดูจากจุดเดิม ตำแหน่งของมันจะค่อย ๆ เลื่อนไปตามฟ้าตลอดเดือน จากเสี้ยวไปเป็นจันทร์เพ็ญ แล้วกลับไปเป็นเสี้ยวอีกครั้ง รูปร่างเหล่านี้บอกคร่าว ๆ ว่าควรมองหาในช่วงไหน แต่เวลาขึ้นจริงไม่เท่ากันทุกคืน

จากคืนหนึ่งไปคืนถัดไป เวลาขึ้นของดวงจันทร์เลื่อนไปช้าลงเฉลี่ยราว 50 นาที เพราะโลกต้องหมุนเพิ่มเพื่อให้ทันดวงจันทร์ที่เคลื่อนไปทางตะวันออกตามวงโคจร

NASA ระบุว่าดวงจันทร์โคจรรอบโลกเมื่อเทียบกับดาวฤกษ์ครบหนึ่งรอบในราว 27.3 วัน คิดคร่าว ๆ คือมันขยับไปทางตะวันออกราว 13 องศาต่อวัน ขณะที่โลกหมุน 15 องศาต่อชั่วโมง โลกจึงต้องหมุนเพิ่มอีกราว 50 นาทีเพื่อพามันกลับมาที่ขอบฟ้าเดิม

ช่วงข้างขึ้นข้างแรมช่วยกะเวลาได้: เสี้ยวข้างขึ้นมักขึ้นตอนเช้า ครึ่งดวงข้างขึ้นใกล้เที่ยง จันทร์เพ็ญขึ้นใกล้พระอาทิตย์ตก และครึ่งดวงข้างแรมขึ้นใกล้เที่ยงคืน นี่เป็นเวลาโดยประมาณ ไม่ได้แปลว่าจะเห็นชัดทุกพื้นที่

เวลาจริงไม่เลื่อนเท่ากันทุกคืน ปัจจัยหนึ่งคือมุมที่วงโคจรของดวงจันทร์ตัดขอบฟ้าในแต่ละวัน อีกปัจจัยคือตำแหน่งของคนที่กำลังสังเกต

วงโคจรดวงจันทร์เอียงราว 5 องศา และความเร็วเปลี่ยนตามตำแหน่งในวงโคจร ทำให้ช่วงที่มันขึ้นเร็วหรือช้ากว่าค่าเฉลี่ยสลับกันไป ละติจูดก็มีผลต่อมุมที่เส้นทางตัดขอบฟ้า พื้นที่ใกล้เส้นศูนย์สูตรมักเห็นความแปรปรวนน้อยกว่าพื้นที่ละติจูดสูง

เวลาขึ้นจริงต่างกันตามเมืองและวันที่ดู ถ้าจะนัดถ่ายภาพให้เช็กตารางขึ้นและตกของพื้นที่นั้นโดยตรง การบวก 50 นาทีช่วยกะคร่าว ๆ ได้ แต่อาจคลาดจากเวลาจริง

จดเวลาและเฟสดวงจันทร์ไว้หลายคืน จะเห็นจังหวะบนฟ้าค่อย ๆ เปลี่ยนตามวงโคจร

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th