ทำไมคลื่นวิทยุในอวกาศจึงคล้ายกุญแจซอล

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ภาพสีแดงอมชมพูโค้งเป็นเกลียวกลางกลุ่มกาแล็กซี ดูคล้าย “กุญแจซอล” ที่ลอยอยู่ในอวกาศ แต่ไม่ได้มีวัตถุรูปเครื่องหมายดนตรีอยู่ตรงนั้น ภาพนี้รวมข้อมูลจากกล้องหลายชนิดเข้าด้วยกัน

แหล่งกำเนิดอยู่เกือบหลังแนวระนาบทางช้างเผือก ดาว ก๊าซ และฝุ่นของกาแล็กซีเราบังมุมมอง นักดาราศาสตร์จึงต้องเทียบข้อมูลจากกล้องที่รับคลื่นคนละช่วง แทนการดูแสงที่ตามองเห็นเพียงอย่างเดียว

สิ่งที่เห็นเป็นคลื่นวิทยุจากแหล่งกำเนิดไกลโพ้น ข้อมูลจาก LOFAR แสดงเส้นใยสีแดง ส่วนรังสีเอกซ์จาก Chandra และ eROSITA เผยก๊าซร้อนในกระจุกกาแล็กซี สีในภาพรวมใช้แทนข้อมูล ไม่ใช่สีที่ตาเรามองเห็นตรง ๆ

งานวิจัยในวารสาร Astronomy & Astrophysics เรียกโครงสร้างนี้ว่า “Treble Clef” ตามรูปร่าง และพบว่าเป็นแหล่งคลื่นวิทยุในกระจุกกาแล็กซีขนาดใหญ่ซึ่งกำลังรวมตัวกับอีกกระจุกหนึ่ง ทีมวิจัยเสนอว่ามันเป็น “radio phoenix” หรือกลุ่มอนุภาคเก่าที่กลับสว่างขึ้นอีกครั้ง

คำอธิบายมีสองช่วง ช่วงแรก หลุมดำมวลยิ่งยวดในกาแล็กซีปะทุและผลักเมฆอนุภาคมีประจุพร้อมสนามแม่เหล็กออกจากใจกลาง เมฆนี้สร้างคลื่นวิทยุที่ค่อย ๆ จางลง เมื่ออนุภาคสูญเสียพลังงาน

ต่อมา กระจุกกาแล็กซีสองกลุ่มชนหรือเคลื่อนผ่านกัน ก๊าซร้อนและคลื่นกระแทกจากการชนอาจบีบอัดหรือเติมพลังให้เมฆอนุภาคเก่ากลับมาสว่าง ทีมจึงใช้คำเปรียบ “ฟีนิกซ์” กับการกลับมาของสัญญาณ ไม่ใช่การระเบิดครั้งใหม่

เหตุการณ์ไม่ได้เกิดขึ้นต่อหน้ากล้องเมื่อไม่นานมานี้ NASA ระบุว่าการชนอาจเกิดเมื่อหลายร้อยล้านปีก่อน และกระจุกกาแล็กซีกำลังเคลื่อนห่างกันแล้ว ข้อสรุปนี้มาจากการอ่านข้อมูลหลายย่านคลื่น ไม่ใช่วิดีโอที่บันทึกกระบวนการทั้งหมด

ภาพที่เราเห็นจึงเป็นเหมือนแผนที่รวมสีจากข้อมูลจริง คลื่นวิทยุบอกแนวเส้นใย รังสีเอกซ์เผยก๊าซร้อน และอินฟราเรดช่วยเห็นกาแล็กซีในบริเวณเดียวกัน ชื่อ “Treble Clef” เป็นเพียงการเรียกตามรูปทรง ส่วนเบื้องหลังคือหลุมดำเก่าและการชนระดับกระจุกกาแล็กซีที่อาจปลุกอนุภาคให้เปล่งสัญญาณอีกครั้ง