ทำไมลายเรือกอและบ้านทอนจึงมีหลายแบบ?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

บ้านทอนอยู่ริมทะเลจังหวัดนราธิวาส ฐานข้อมูลวัฒนธรรมบันทึกว่าเรือกอและเป็นเรือหาปลาของชาวประมงในพื้นที่ จุดสังเกตคือหัวและท้ายยกสูงจากลำเรือ สีสดกับลายบนกราบก็เห็นชัดเมื่อเรือจอดริมฝั่ง เมื่อมองลายบนเรือกับแบบจำลอง คำถามคือช่างเลือกแบบเหล่านั้นจากไหน และแต่ละลำจำเป็นต้องมีลายชุดเดียวกันไหม

ฐานข้อมูลวัฒนธรรมของกระทรวงวัฒนธรรมระบุว่า ลายเรือกอและเกิดจากภูมิปัญญาที่สืบต่อ ผสมกับแนวคิดใหม่ของจิตรกรพื้นบ้าน บทความของสถาบันวัฒนธรรมศึกษา ม.อ. ยกตัวอย่างช่างเรือจำลองบ้านทอนที่ใช้ลายไทย ชวา และมลายูร่วมกัน งานจึงสืบจากความรู้ในชุมชนพร้อมเปิดให้ช่างคิดรายละเอียดใหม่

บทความ ม.อ. บอกว่าเรือจำลองเป็นทางเลือกให้คนชอบงานศิลป์แต่ไม่สะดวกซื้อหรือเก็บเรือลำจริง เพราะเรือจริงมีขนาดใหญ่และราคาสูง แบบจำลองจึงพางานลายเรือไปถึงบ้านคนดู

นายรอซี บินดาโอ๊ะ ช่างเรือจำลองบ้านทอนเล่าว่าพ่อเป็นช่างเรือกอและ เขาคุ้นกับงานนี้ตั้งแต่เด็ก เคยขีดลายบนทรายก่อนพัฒนาไปวาดลงบนเรือจริง

ในเรือจำลองของรอซีมีดอกลายยาวอแบบชวา ลายมลายูและลายไทย สีหลักคือแดง เขียว น้ำเงิน นี่เป็นตัวอย่างจากช่างคนเดียว ยังยืนยันไม่ได้ว่าเรือทุกลำใช้ลายหรือสีชุดนี้

ฐานข้อมูลกระทรวงวัฒนธรรมระบุว่ากลุ่มช่างบ้านทอนนำลายไปใช้กับเรือจำลองและสินค้า เช่น เสื้อยืด เพื่อเพิ่มมูลค่าและต่อยอดงานชุมชน ลายจึงพบได้ทั้งบนเรือที่ออกทะเลและของที่ระลึกชิ้นเล็ก

บทความลงพื้นที่ ม.อ. ปี 2565 บันทึกว่าช่างทำและเขียนลายเรือจริงเหลือน้อยในพื้นที่ รอซีหันมาทำเรือจำลองเมื่อประมงพื้นบ้านลดลงและทำเรือจริงใช้เวลานาน ข้อนี้เป็นภาพจากพื้นที่ครั้งนั้น ไม่ใช่ตัวเลขช่างทั้งจังหวัด

ลายกอและบ้านทอนจึงมีทั้งส่วนที่สืบต่อและส่วนที่ช่างเติมเอง ตัวอย่างของรอซีแสดงว่าลายไทย ชวา และมลายูอยู่ร่วมกันได้ในงานจำลอง ครั้งหน้าเมื่อเห็นเรือแบบนี้ ลองสังเกตว่าแต่ละชิ้นจัดเส้นและสีต่างกันอย่างไร