ฝน 100 มิลลิเมตรหมายถึงน้ำฝนลึกแค่ไหนกันแน่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เวลาเปิดพยากรณ์อากาศแล้วเจอคำว่า “ฝนสะสม 100 มิลลิเมตร” หลายคนจะนึกถึงน้ำท่วมสูง 10 เซนติเมตรก่อนเลย แต่ตัวเลขฝนถูกวัดจากอะไร และบอกระดับน้ำหน้าบ้านได้จริงแค่ไหน

ก่อนเทียบตัวเลข ต้องดูด้วยว่าสะสมในช่วงไหน FAQ ของกรมอุตุนิยมวิทยาระบุว่าการบันทึกฝนรายวันเริ่มเวลา 07.00 น. ถึง 07.00 น. ของวันถัดไป ค่าที่สะสมคนละช่วงเวลาอาจมีความหมายต่างกัน แม้จะใช้หน่วยมิลลิเมตรเหมือนกัน

ที่สถานีตรวจอากาศ เครื่องวัดรองรับน้ำฝนและอ่านความสูงของน้ำสะสมตามช่วงเวลาที่กำหนด คำตอบหลักคือ 100 มิลลิเมตรคือความลึกของน้ำฝนที่เครื่องวัดรองรับในช่วงเวลาที่ระบุ ไม่ใช่ความสูงของน้ำที่ท่วมถนน สองค่านี้ใช้แทนกันไม่ได้

กรมอุตุนิยมวิทยายกตัวอย่างว่า ฝนสูง 1 มิลลิเมตรบนพื้นที่ 1 ตารางเมตรคิดเป็นน้ำ 1 ลิตร ถ้าคิดกับฝน 100 มิลลิเมตร จึงเทียบได้กับ น้ำฝน 100 ลิตรต่อพื้นที่ 1 ตารางเมตร เป็นปริมาณน้ำที่ตกลงมา ไม่ใช่น้ำที่ค้างอยู่บนพื้นทั้งหมด

ถ้าสมมติว่าพื้นที่ 1 ตารางเมตรเรียบสนิท รับน้ำครบทุกหยด และไม่มีการซึม ไหลออก หรือระเหย น้ำ 100 ลิตรจะวางตัวเป็นชั้นลึก 10 เซนติเมตรได้พอดี ตัวเลขนี้จึงช่วยให้เห็นขนาดของปริมาณฝน แต่ไม่ใช่สูตรบอกความลึกน้ำท่วมจริง เพราะสภาพพื้นที่ไม่ได้เก็บน้ำไว้เหมือนภาชนะ

ค่าจากเครื่องวัดหนึ่งจุดก็บอกผลที่จุดนั้น ไม่ได้ยืนยันว่าฝนตกเท่ากันทุกถนน อีกเรื่องที่ต้องอ่านคู่กันคือช่วงเวลา ฝน 100 มิลลิเมตรที่ตกในเวลาไม่กี่ชั่วโมงมีอัตราการตกต่างจากยอดสะสมเท่ากันที่ค่อย ๆ ตกตลอดวัน ความแรงและระยะเวลามีผลต่อการซึมและการไหลบ่าของน้ำ

ดินที่ยังแห้งรับน้ำได้มากกว่าดินที่ชุ่มจากฝนก่อนหน้า พื้นคอนกรีตและถนนดูดซับน้ำได้น้อยกว่าพื้นดินมีพืช น้ำจึงไหลไปตามความลาดและรวมตัวในจุดต่ำได้เร็วขึ้น USGS ระบุว่าความเข้มและระยะเวลาของฝน ความอิ่มน้ำของดิน ชนิดผิวดิน และความลาดชัน ล้วนเปลี่ยนปริมาณน้ำที่ไหลบนผิวดินได้

กรมอุตุนิยมวิทยาแยกภาพของน้ำท่วมไว้หลายแบบ น้ำป่าไหลหลากมักเกิดเมื่อฝนหนักต่อเนื่องเหนือพื้นที่ต้นน้ำ แล้วน้ำไหลลงที่ต่ำอย่างรวดเร็ว ส่วนเขตเมืองอาจมีน้ำขังเมื่อฝนตกนานแต่ระบบระบายรับไม่ทัน มีสิ่งกีดขวางทางน้ำ หรือมีน้ำทะเลหนุน ปริมาณฝนจึงเป็นชิ้นหนึ่งของภาพ ไม่ใช่คำตอบทั้งหมด

เวลาอ่านตัวเลขฝน ให้ดูชื่อสถานีหรือพื้นที่ ช่วงเวลาสะสม และประกาศเตือนในบริเวณใกล้เคียงด้วย หากต้องเดินทางให้เช็กข้อมูลถนนหรือรายงานน้ำท่วมเฉพาะจุด เพราะตัวเลขจากเครื่องวัดฝนไม่ได้ยืนยันสภาพบนเส้นทางทุกสาย

ฝน 100 มิลลิเมตรจึงหมายถึงน้ำฝนที่วัดได้ 100 ลิตรต่อพื้นที่ 1 ตารางเมตรในแบบจำลองการแปลงหน่วย แต่ไม่อาจสรุปว่าน้ำจะท่วมสูง 10 เซนติเมตรทุกแห่ง การประเมินความเสี่ยงต้องดูทั้งฝนที่ตกเมื่อไร ตกนานแค่ไหน พื้นที่รับน้ำเป็นแบบใด และน้ำระบายออกได้เร็วเพียงใด