ทำไมแมวป่า tilcayo จึงเพิ่งถูกจำแนกเป็นสปีชีส์ใหม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

แมวป่าตัวเล็กที่มีลายคล้ายเสือดาวจากป่าเมฆของโบลิเวียกลายเป็นข่าวว่าเป็นแมวป่าชนิดใหม่ตัวแรกในรอบกว่าศตวรรษ แต่มีประเด็นหนึ่งที่ทำให้เรื่องนี้น่าสนใจกว่าคำว่า “ค้นพบ” เพราะชุมชนท้องถิ่นมีชื่อเรียกสัตว์ชนิดนี้อยู่แล้วว่า tilcayo

สิ่งที่เพิ่งเกิดขึ้นจึงไม่ใช่การที่ผู้คนพบสัตว์ที่ไม่เคยมีใครเห็น หากเป็นการที่นักวิทยาศาสตร์จำแนกมันเป็นสปีชีส์แยกจากญาติที่หน้าตาคล้ายกันได้อย่างเป็นทางการ ความรู้ของชุมชนกับชื่อทางอนุกรมวิธานตอบคนละคำถาม แต่ช่วยเติมภาพของสัตว์ชนิดเดียวกัน

นักวิจัยจัดแมวทิลคาโยเป็นสปีชีส์แยกหลังเปรียบเทียบข้อมูลจีโนมของแมวในกลุ่มเดียวกันจากหลายพื้นที่ ไม่ได้อาศัยสีขนหรือลายที่มองเห็นเพียงอย่างเดียว ผลชี้ว่ามันมีสายวิวัฒนาการของตัวเอง แยกจากแมวป่าลายจุดชนิดอื่น แม้รูปร่างภายนอกจะคล้ายกันมาก

ทิลคาโยอยู่ในสกุล Leopardus ซึ่งมีกลุ่มที่เรียกกันว่า tiger cats นักวิทยาศาสตร์เคยจัดแมวขนาดเล็กหลายประชากรไว้รวมกัน เพราะขนและรูปร่างมีความคล้ายคลึงสูง ความคล้ายนี้ทำให้บางชนิดแยกจากกันด้วยตาเปล่าได้ยาก จึงเรียกกรณีแบบนี้ว่า “สปีชีส์ซ่อนเร้น”

งานศึกษาที่ตีพิมพ์ใน Current Biology วิเคราะห์จีโนมจากแมว 38 ตัวอย่างในอเมริกาใต้ รวมตัวอย่างประวัติศาสตร์จากพิพิธภัณฑ์ 8 ชิ้น การเปรียบเทียบวงศ์ญาติระดับพันธุกรรมช่วยให้เห็นเส้นแบ่งที่รูปลักษณ์อย่างเดียวบอกไม่ได้ และยังช่วยทบทวนความสัมพันธ์ของแมวในกลุ่มเดียวกัน

ตัวอย่างพิพิธภัณฑ์อาจเป็นกระดูกหรือผิวหนังที่เก็บมานาน แต่ยังมีสารพันธุกรรมให้ศึกษา วิธีนำข้อมูลจากคอลเล็กชันธรรมชาติมาใช้ร่วมกับตัวอย่างปัจจุบันเรียกว่า museomics จุดสำคัญคือของเก่าช่วยเติมช่องว่างของประชากรจากพื้นที่ที่ทุกวันนี้พบสัตว์ได้ยากหรือมีตัวอย่างสดน้อย

ชื่อทิลคาโยมาจากคำที่ชุมชนท้องถิ่นใช้เรียกแมวป่าชนิดนี้ ผู้วิจัยนำชื่อนั้นมาเก็บไว้ในชื่อวิทยาศาสตร์ Leopardus tilcayo เพื่อสะท้อนความเชื่อมโยงกับพื้นที่ เรื่องนี้จึงเตือนว่า “ยังไม่ถูกจำแนกโดยวิทยาศาสตร์” ไม่ได้แปลว่า “ไม่มีใครรู้จัก”

จุดเริ่มต้นของงานศึกษามาจากแมวป่าตัวหนึ่งที่ถูกพามายังศูนย์ช่วยเหลือสัตว์ป่าในโบลิเวีย ผู้ดูแลสังเกตว่ามันมีขนาดเล็กและลักษณะแปลกจากแมวที่รู้จัก ก่อนนักวิจัยจะตรวจดีเอ็นเอและนำไปเทียบกับตัวอย่างจากหลายประเทศ รวมถึงของสะสมในพิพิธภัณฑ์

การจัดจำแนกใหม่ยังทำให้แผนผังของกลุ่ม tiger cats เปลี่ยนไป งานวิจัยเสนอว่ากลุ่มที่เคยมองเป็นสปีชีส์เดียวมีแมวที่แยกจากกันถึงห้าสปีชีส์ การแยกให้ชัดมีผลต่อการทำแผนที่ถิ่นอาศัยและการวางแผนอนุรักษ์ เพราะแต่ละสายพันธุ์อาจกระจายตัวและเผชิญแรงกดดันไม่เหมือนกัน

อย่างไรก็ตาม นักวิจัยยังไม่ทราบจำนวนประชากรและขอบเขตถิ่นอาศัยของทิลคาโยทั้งหมด รายงานยืนยันการพบในป่าเมฆ Yungas ของโบลิเวีย แต่ต้องเก็บข้อมูลภาคสนามเพิ่ม ขณะเดียวกันพื้นที่ป่าก็เผชิญแรงกดดันจากการตัดไม้และการทำเหมือง จึงยังสรุปสถานะความเสี่ยงของมันจากการตั้งชื่อครั้งเดียวไม่ได้

ชื่อวิทยาศาสตร์ใหม่ทำให้แผนที่ความหลากหลายทางชีวภาพละเอียดขึ้น แต่ไม่ได้ลบความรู้เดิมของคนในพื้นที่ กรณีทิลคาโยแสดงให้เห็นว่าเมื่อข้อมูลจากผู้คน ดีเอ็นเอ และตัวอย่างพิพิธภัณฑ์มาประกอบกัน นักวิทยาศาสตร์จึงเห็นว่าสัตว์ที่ดูเหมือนญาติใกล้ชิดอาจมีประวัติวิวัฒนาการแยกจากกันมานาน