เปิดตำนานวลีฮิต “คายตะขาบ” จากฉากหลอนละครดัง สู่สำนวนส่งต่อวิชาข้ามรุ่น

        หลายคนคงคุ้นหูกับคำว่า “คายตะขาบ” เมื่อเห็นใครสักคนได้รับการถ่ายทอดวิชา เคล็ดลับ หรือฝีมือขั้นเทพมาจากรุ่นพี่ ปรมาจารย์ หรือพ่อแม่ จนมักเข้าใจผิดคิดว่าเป็นสำนวนไทยโบราณที่มีมาแต่ช้านาน แต่แท้จริงแล้ว วลียอดฮิตนี้ไม่ได้มีรากเหง้ามาจากวรรณคดีโบราณ หากแต่ถือกำเนิดขึ้นจากอิทธิพลของวัฒนธรรมสื่อบันเทิงแนวสยองขวัญ ที่ฝังแน่นในความทรงจำของผู้คนจนกลายเป็นภาษาพูดร่วมสมัยในชีวิตประจำวัน

        จุดเริ่มต้นของวลีดังกล่าวเชื่อมโยงโดยตรงกับนวนิยายลึกลับสยองขวัญเรื่อง “ทายาทอสูร” บทประพันธ์ของ ตรี อภิรุม ตีพิมพ์เป็นรูปเล่มครั้งแรกโดยสำนักพิมพ์หมึกจีน เมื่อปี พ.ศ. 2534 เรื่องราวบอกเล่าถึง “วรนาฏ” สตรีวัย 80 ปีที่ยังคงรูปร่างหน้าตาสะพรั่งงดงามราวหญิงวัย 40 ปี เนื่องจากเธอได้รับการสืบทอดวิญญาณอสูรและมรดกตกทอดมาจากยายทรัพย์ เชื้อสายพญาเชลียงแห่งสุโขทัย แก่นสำคัญของเรื่องคือการถ่ายทอดอำนาจลี้ลับจากร่างหนึ่งสู่อีกร่างหนึ่งผ่านตัวแทนของ “ตะขาบ” ที่ถูกคายออกจากปากผู้ส่งต่อเข้าไปสู่ปากของผู้สืบทอด เพื่อดำรงเผ่าพันธุ์อสูรต่อไป

        ภาพการคายตะขาบกลายเป็นปรากฏการณ์ระดับชาติ เมื่อถูกหยิบยกมาสร้างเป็นละครโทรทัศน์โดยค่ายกันตนาถึง 3 ยุคสมัย เริ่มตั้งแต่ปี พ.ศ. 2535 ทางช่อง 5 นำแสดงโดย ชไมพร จตุรภุช ซึ่งสร้างความหลอนจนตราตรึงและถูกนำกลับมารีรันอีกครั้งในปี พ.ศ. 2569 ตามมาด้วยเวอร์ชันปี พ.ศ. 2544 ทางช่อง 7 นำแสดงโดย สินจัย เปล่งพานิช และเวอร์ชันปี พ.ศ. 2559 ทางช่อง 3 นำแสดงโดย พรชิตา ณ สงขลา ไม่เพียงเท่านั้น เรื่องราวดังกล่าวยังได้รับการต่อยอดสู่จอเงินในปี พ.ศ. 2569 ภายใต้ชื่อภาพยนตร์ “คุณยายวรนาฏ” โดยค่าย GDH นำแสดงโดย ดาวิกา โฮร์เน่ และกำกับโดย บรรจง ปิสัญธนะกูล ความต่อเนื่องของการผลิตซ้ำผ่านสื่อโทรทัศน์และภาพยนตร์ตลอดหลายทศวรรษ จึงหล่อหลอมให้ฉากคายตะขาบกลายเป็นภาพจำร่วมของสังคมไทย

        เมื่อภาพจำในจอแก้วถูกดึงมาใช้ในบทสนทนาประจำวัน บริบทความน่ากลัวสยองขวัญก็ค่อย ๆ จางหายไป และแทนที่ด้วยความหมายเชิงเปรียบเทียบในแง่บวกหรือเชิงหยอกล้อ ไม่ว่าจะเป็นลูกไม้ใต้ต้นที่มีพรสวรรค์เหมือนพ่อแม่ หรือลูกศิษย์ที่โชว์ฝีไม้ลายมือโดดเด่นถอดแบบมาจากครูบาอาจารย์ ผู้คนก็จะเอ่ยแซวอย่างชื่นชมว่าได้รับ “การคายตะขาบ” มาเรียบร้อยแล้ว

        ปรากฏการณ์นี้สะท้อนให้เห็นถึงพลังของสื่อบันเทิงที่สามารถหล่อหลอมวัฒนธรรมทางภาษาได้อย่างทรงพลัง จากภาพพิธีกรรมสืบทอดร่างอสูรที่ชวนขนลุกในอดีต ได้เดินทางข้ามกาลเวลามากลายเป็นสำนวนร่วมสมัยที่ไร้ความน่ากลัว และทำหน้าที่เป็นตัวแทนของการส่งต่อมรดกทางภูมิปัญญา ทักษะ และจิตวิญญาณจากรุ่นสู่รุ่นอย่างแนบเนียน