ทำไม “โนเบลสาขาสันติภาพ” อยู่ที่นอร์เวย์ ทั้งที่ Alfred Nobel เป็นชาวสวีเดน?

ภาพประกอบสร้างด้วย AI เพื่อสื่อแนวคิดของเรื่อง ไม่ใช่ภาพหลักฐานทางประวัติศาสตร์

วันนี้ 9 ตุลาคม 2569 จะมีการประกาศ Nobel Peace Prize 2026 ที่กรุงออสโล ประเทศนอร์เวย์ เวลา 11.00 น. ตามเวลายุโรปกลาง หรือประมาณ 16.00 น. ตามเวลาไทย

แต่มีเรื่องหนึ่งที่ชวนสงสัยมานาน

Alfred Nobel เป็นชาวสวีเดน รางวัลโนเบลสาขาหลักหลายสาขาก็ผูกอยู่กับสถาบันในสวีเดน แล้วทำไมพอเป็น “สาขาสันติภาพ” กลับต้องไปตัดสินกันที่นอร์เวย์?

คำตอบที่แน่ชัดอยู่ในพินัยกรรมของ Nobel ส่วนเหตุผลว่า “ทำไมต้องนอร์เวย์” กลับไม่มีใครรู้แน่จนถึงวันนี้

📜 Nobel เขียนไว้เองในพินัยกรรม

วันที่ 27 พฤศจิกายน 1895 Alfred Nobel ลงนามในพินัยกรรมฉบับสุดท้ายที่ Swedish-Norwegian Club ในกรุงปารีส

เขากำหนดให้ทรัพย์สินส่วนใหญ่ของตัวเองถูกนำไปตั้งเป็นกองทุน และนำผลตอบแทนมามอบเป็นรางวัลแก่ผู้ที่สร้างประโยชน์แก่มนุษยชาติ

รางวัลที่ Nobel วางไว้ในตอนนั้นมี 5 สาขา ได้แก่

• ฟิสิกส์
• เคมี
• สรีรวิทยาหรือการแพทย์
• วรรณกรรม
• สันติภาพ

จุดสำคัญคือ Nobel ไม่ได้มอบหน้าที่ตัดสินรางวัลทุกสาขาให้องค์กรเดียวกัน

สาขาวิทยาศาสตร์และวรรณกรรมถูกมอบหมายให้สถาบันต่าง ๆ ในสวีเดน

แต่พอถึงรางวัลสันติภาพ Nobel ระบุว่า ให้คณะกรรมการจำนวน 5 คนที่รัฐสภานอร์เวย์เลือก เป็นผู้ตัดสิน

ดังนั้นการที่ Nobel Peace Prize อยู่กับนอร์เวย์ ไม่ใช่ธรรมเนียมที่เกิดขึ้นภายหลัง แต่มาจากพินัยกรรมของ Alfred Nobel ตั้งแต่ต้น

🇸🇪🇳🇴 แบ่งหน้าที่กันอย่างไร?

ภาพประกอบสร้างด้วย AI เพื่อช่วยอธิบายโครงสร้างการตัดสินรางวัล ไม่ใช่เอกสารทางการของ Nobel

ในโครงสร้างที่ Nobel วางไว้ สถาบันในสวีเดนรับหน้าที่กับสาขาฟิสิกส์ เคมี การแพทย์ และวรรณกรรม

ส่วนสาขาสันติภาพแยกออกมาให้ Norwegian Nobel Committee ซึ่งมีสมาชิก 5 คนที่รัฐสภานอร์เวย์เป็นผู้แต่งตั้ง

ความแตกต่างนี้จึงถูกวางไว้ตั้งแต่ต้น ไม่ใช่การเปลี่ยนระบบในภายหลัง

🇳🇴 แล้วทำไม Nobel ถึงเลือกนอร์เวย์?

ตรงนี้เป็นส่วนที่น่าสนใจที่สุด เพราะคำตอบคือ

เราไม่รู้แน่

Norwegian Nobel Institute ระบุว่า Alfred Nobel ไม่ได้ทิ้งคำอธิบายเอาไว้ว่า เหตุใดเขาจึงเลือกให้นอร์เวย์เป็นผู้ดูแลรางวัลสันติภาพ ขณะที่รางวัลอื่นอยู่กับสถาบันของสวีเดน

สิ่งที่มีอยู่จึงเป็นเพียง ข้อสันนิษฐานทางประวัติศาสตร์

🤝 ตอนนั้นสวีเดนกับนอร์เวย์ยังไม่ได้แยกจากกันแบบทุกวันนี้

หนึ่งในคำอธิบายที่ถูกพูดถึงมากที่สุดคือ ในปี 1895 ตอนที่ Nobel เขียนพินัยกรรม สวีเดนกับนอร์เวย์ยังอยู่ในสหภาพเดียวกันภายใต้พระมหากษัตริย์องค์เดียวกัน

สหภาพดังกล่าวยุติลงในปี 1905 หรือประมาณ 10 ปีหลังจาก Nobel เขียนพินัยกรรม

ดังนั้นจากมุมมองของคนในยุคนั้น การให้องค์กรในสวีเดนดูแลรางวัลบางสาขา และให้นอร์เวย์ดูแลอีกสาขาหนึ่ง อาจไม่ได้ดูเหมือนการแบ่งรางวัลออกไปให้ “ต่างประเทศ” อย่างที่เรารู้สึกในปัจจุบัน

☮️ อีกสมมติฐานหนึ่งเกี่ยวข้องกับบทบาทของรัฐสภานอร์เวย์

นักประวัติศาสตร์ยังเสนอว่า Nobel อาจรับรู้ถึงบทบาทของรัฐสภานอร์เวย์ในช่วงทศวรรษ 1890 ซึ่งให้ความสนใจกับ การแก้ข้อพิพาทระหว่างประเทศอย่างสันติ

นอกจากนี้ยังมีสมมติฐานว่า Nobel อาจมองว่านอร์เวย์มีแนวโน้มทางประชาธิปไตยและสันติภาพเด่นกว่าสวีเดนในเวลานั้น หรืออาจได้รับอิทธิพลจากความชื่นชมที่เขามีต่อนักเขียนชาวนอร์เวย์อย่าง Bjørnstjerne Bjørnson ซึ่งเป็นผู้สนับสนุนขบวนการสันติภาพ

แต่ต้องเน้นว่า

ทั้งหมดนี้เป็นข้อสันนิษฐาน ไม่ใช่เหตุผลที่ Alfred Nobel เขียนยืนยันเอาไว้เอง

🏛️ แล้วทุกวันนี้ใครเป็นคนเลือกว่าใครได้รางวัล?

ผู้ตัดสิน Nobel Peace Prize คือ Norwegian Nobel Committee

คณะกรรมการมีสมาชิก 5 คน ซึ่งได้รับการแต่งตั้งโดยรัฐสภานอร์เวย์ หรือ Storting ตามกรอบที่สืบทอดมาจากพินัยกรรมของ Nobel

ตรงนี้มีจุดที่มักเข้าใจผิด

ไม่ใช่ว่ารัฐบาลนอร์เวย์นั่งประชุมแล้วเลือกผู้ชนะ Nobel Peace Prize โดยตรง

รัฐสภานอร์เวย์เป็นผู้แต่งตั้งสมาชิกคณะกรรมการ ส่วนการพิจารณาและเลือกผู้ได้รับรางวัลเป็นหน้าที่ของ Norwegian Nobel Committee

🇸🇪🇳🇴 ความต่างนี้ยังเห็นได้ถึงวันมอบรางวัล

รางวัล Nobel สาขาฟิสิกส์ เคมี การแพทย์ และวรรณกรรม มอบกันที่ Stockholm ประเทศสวีเดน

ส่วน Nobel Peace Prize มอบที่ Oslo ประเทศนอร์เวย์

พิธีมอบรางวัลจัดขึ้นในวันที่ 10 ธันวาคม ซึ่งเป็นวันครบรอบการเสียชีวิตของ Alfred Nobel

นี่จึงไม่ใช่แค่เรื่องสถานที่ประกาศผล แต่เป็นโครงสร้างที่แยกกันมาตั้งแต่ระบบผู้ตัดสินไปจนถึงพิธีมอบรางวัล

📌 สรุปแล้ว ทำไม Peace Prize ถึงอยู่ที่นอร์เวย์?

สิ่งที่รู้แน่: Alfred Nobel ระบุในพินัยกรรมของตัวเองว่า รางวัลสันติภาพต้องตัดสินโดยคณะกรรมการ 5 คนที่รัฐสภานอร์เวย์เลือก

สิ่งที่ยังไม่รู้แน่: ทำไมเขาจึงเลือกนอร์เวย์เป็นพิเศษ

เพราะ Nobel ไม่ได้ทิ้งคำอธิบายเรื่องนี้ไว้

จึงมีเพียงหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่ช่วยให้เราตั้งสมมติฐานได้ ตั้งแต่ความสัมพันธ์ของสวีเดนกับนอร์เวย์ในเวลานั้น ไปจนถึงบทบาทด้านสันติภาพของรัฐสภานอร์เวย์

เรื่องแปลกของ Nobel Peace Prize จึงไม่ใช่ว่า “ทำไมรางวัลของสวีเดนถึงหลุดไปอยู่นอร์เวย์” แต่คือ Nobel ตั้งใจแบ่งหน้าที่ให้นอร์เวย์มาตั้งแต่แรก — โดยไม่ได้บอกเราว่าทำไม