เด็ก Gen Z ฉลาดน้อย เกิดอะไรขึ้น

 

เด็ก Gen Z ฉลาดน้อยลงจริงหรือ?

หรือจริง ๆ แล้วโลกดิจิทัลกำลังเปลี่ยนวิธีที่สมองเราเรียนรู้

ผมเพิ่งดูคลิป BBC News ไทยเรื่อง “ทำไมคะแนน PISA ของคนรุ่น Gen Z ถึงลดลง?” สนุกและชวนคิดดีครับ แนะนำให้ดูคลิปเต็มนะครับ โดยเฉพาะคนที่มีลูกน้อยครับ

PISA เป็นการสอบเด็กอายุ 15 ปีจากทั่วโลก จัดทุก 3 ปี มีเด็กเข้าสอบมากกว่า 750,000 คน จาก 91 ประเทศและเขตเศรษฐกิจ

ตัวเลขที่ผมว่าน่าสนใจมากคือคะแนน Reading ช่วงแรกแทบไม่ขยับเลย

ปี 2000 = 500

ปี 2003 = 497

ปี 2006 = 495

ปี 2009 = 499

พูดง่าย ๆ คือเกือบ 10 ปี คะแนนแทบจะอยู่ที่เดิม แต่หลังจากแถว ๆ ปี 2012 เป็นต้นมา( ตัวแปรนึงคือสมาร์ทโฟนมันเริ่มมาแถวๆปี 2007 แล้วก็แพร่หลายหลังปี 2009) ทิศทางเริ่มเปลี่ยนชัดเจน

แล้วถ้าดูกราฟในคลิปมาจนถึงปี 2025 ภาพค่อนข้างสะดุดตา

Reading เหลือประมาณ 466 คะแนน

Maths ประมาณ 469 คะแนน

Science ประมาณ 486 คะแนน

ถ้าใช้ระดับราว 500 คะแนนช่วงต้นเป็นฐาน เท่ากับ Reading หายไปประมาณ 34 คะแนน Maths ราว 31 คะแนน ขณะที่ Science ลดน้อยกว่าที่ประมาณ 14 คะแนน

โดยเฉพาะ Reading ผมว่าน่าคิด เพราะการอ่านไม่ใช่แค่วิชาหนึ่ง แต่มันคือพื้นฐานของการทำความเข้าใจแทบทุกอย่าง

คำถามคือเกิดอะไรขึ้น?

แน่นอนว่าเรายังบอกไม่ได้ว่า “มือถือทำให้เด็กโง่ลง” หรือ Social Media เป็นสาเหตุโดยตรง เพราะเรื่องการศึกษามีตัวแปรอีกเยอะมาก เช่นหลายๆอย่างที่ทำให้เด็กมีกิจกรรมนอกบ้านเยอะขึ้นครับ

แต่จังหวะเวลามันชวนให้สงสัยจริง ๆ

เพราะช่วงที่คะแนนเริ่มอ่อนลง ก็ใกล้เคียงกับช่วงที่สมาร์ทโฟน แท็บเล็ต Social Media และคอนเทนต์สั้น ๆ เริ่มเข้ามาอยู่ในชีวิตประจำวันมากขึ้น

จากเมื่อก่อนที่เราต้องอ่านอะไรยาว ๆ นั่งอยู่กับเรื่องเดิมนาน ๆ

วันนี้เปิดมือถือทีหนึ่ง TikTok, Facebook, YouTube, เกม และ Notification แข่งกันดึงความสนใจทุกไม่กี่วินาที

ในคลิปยังพูดถึงการใช้หน้าจอนอกเวลาเรียนที่อาจยาวถึงประมาณ 8 ชั่วโมงต่อวัน ด้วย

ผมเลยคิดว่าคำถามอาจไม่ใช่ว่า “เด็กยุคนี้ฉลาดน้อยลงหรือเปล่า”

แต่อาจเป็นว่า

สมองกำลังถูกฝึกให้เก่งกับการรับข้อมูลเร็ว ๆ

แต่ไม่เก่งเท่าเดิมกับการจดจ่อ อ่านยาว และคิดลึกหรือเปล่า

และเรื่องที่ผมอยากดูมากที่สุดจริง ๆ คือ PISA รอบต่อ ๆ ไป

เพราะ PISA วัดทุก 3 ปี และเด็กรุ่นต่อจากนี้จะเป็นรุ่นที่ใช้ Generative AI กันจริงจังตั้งแต่อยู่ในโรงเรียน

ถ้ายุค Social Media ทำให้เราอ่านสั้นลง

ยุค AI อาจพาเราไปไกลกว่านั้นอีก เพราะบางครั้งเราไม่ต้องเขียนเอง ไม่ต้องสรุปเอง และไม่ต้องเริ่มคิดจากศูนย์เองด้วยซ้ำ

แต่อีกด้าน AI ก็อาจกลายเป็นครูส่วนตัวที่ดีที่สุดที่เด็กแต่ละคนเคยมีได้เหมือนกัน

สุดท้ายผมเลยว่าคำถามสำคัญไม่ใช่ “AI ดีหรือไม่ดี”

แต่อยู่ที่ว่าเด็กจะใช้ AI เป็น

“ครูที่ช่วยให้คิดเก่งขึ้น”

หรือเป็น

“คนที่คิดแทนเรา”

ผมว่า PISA ในยุค AI น่าติดตามมากครับ

เพราะอีกไม่กี่รอบเราอาจเริ่มเห็นคำตอบจริง ๆ ว่า

เทคโนโลยีกำลังทำให้มนุษย์เก่งขึ้น

หรือแค่ทำให้เราสะดวกขึ้นจนคิดเองน้อยลง

ผมคิดว่าเรื่องนี้สำคัญมากจริงๆโดยเฉพาะในยุคที่เขาบอกว่า critical thinking สำคัญที่สุด