เหตุใดความเร็วเหนือเสียงจึงไม่พอให้เครื่องบินรบหลบขีปนาวุธ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ภาพเครื่องบินรบเร่งเครื่องทะลุกำแพงเสียงแล้วหักหลบจรวดในหนังทำให้ดูเหมือนว่า ใครเร็วกว่า คนนั้นรอด แต่การไล่ล่ากลางอากาศไม่ได้วัดกันด้วยความเร็วปลายเพียงอย่างเดียว

นักบินอาจพาเครื่องบินเข้าสู่การเลี้ยวแรงเพื่อเปลี่ยนทิศทางและทำให้จรวดคำนวณจุดตัดยากขึ้น ทว่าในห้องนักบินมีข้อจำกัดที่วัสดุคอมโพสิตหรือเครื่องยนต์แก้ไม่ได้ นั่นคือร่างกายมนุษย์

แรงจีจำกัดคนก่อนจำกัดเครื่อง

เครื่องบินรบหลายแบบถูกออกแบบให้รับการบินรบระดับ 9G ได้ ตัวอย่างเช่น F-16 ระบุความสามารถรับแรงได้ถึง 9 เท่าของแรงโน้มถ่วงโลก แต่คำว่า “รับได้” ไม่ได้หมายความว่านักบินจะรักษาสภาพนั้นได้นานโดยไม่มีผลต่อร่างกาย

ระหว่างการดึงหัวเครื่องขึ้นหรือเลี้ยวแคบ เลือดและอวัยวะถูกกดลงไปทางเท้า สมองจึงได้รับเลือดลดลง ลำดับอาการอาจเริ่มจากลานสายตาแคบลง เห็นภาพเทา มืดสนิท และหมดสติจากแรงจี หรือ G-LOC นักบินใช้ชุดต้านแรงจี ท่าเกร็งกล้ามเนื้อ และระบบช่วยหายใจเพื่อเพิ่มเวลาทนแรง แต่ความเสี่ยงไม่ได้หายไป

ยิ่งเครื่องบินเร็ว รัศมีวงเลี้ยวที่ยังคุมแรงจีเท่าเดิมก็ยิ่งกว้างขึ้น การบินเหนือเสียงจึงไม่ได้แปลว่าสามารถ “หักมุม” หนีได้ทันที บางสถานการณ์ความเร็วสูงกลับทำให้ต้องใช้พื้นที่และเวลามากขึ้นเพื่อเปลี่ยนเส้นทาง

จรวดไม่มีนักบินให้เลือดไหลออกจากสมอง

ขีปนาวุธนำวิถีต้องรับแรงมหาศาลเช่นกัน แต่ภายในมีโครงสร้าง อิเล็กทรอนิกส์ ระบบควบคุม และหัวค้นหา ไม่มีร่างกายมนุษย์นั่งอยู่ในทิศทางของแรงจี จึงออกแบบให้ตอบสนองต่อการเปลี่ยนทิศของเป้าหมายได้รุนแรงกว่าการเคลื่อนไหวที่นักบินควบคุมได้อย่างปลอดภัย

ตัวเลขแรงจีของจรวดแต่ละรุ่นไม่เหมือนกัน และหลายรุ่นไม่เปิดเผยรายละเอียดต่อสาธารณะ ตัวอย่างทางประวัติศาสตร์ที่กองทัพบกสหรัฐฯ เผยแพร่คือจรวดสกัดกั้น Sprint ซึ่งถูกออกแบบให้เผชิญความเร่งราว 100G นั่นไม่ใช่ตัวเลขแทนขีปนาวุธอากาศสู่อากาศทุกแบบ แต่ช่วยให้เห็นช่องว่างระหว่างสิ่งที่เครื่องจักรรับได้กับสิ่งที่คนในห้องนักบินรับไหว

จรวดยังไม่ได้ชนะโดยอัตโนมัติ มันมีข้อจำกัดเรื่องพลังงาน มุมมองของหัวค้นหา อากาศพลศาสตร์ ระยะยิง และคุณภาพข้อมูลนำวิถี เพียงแต่เมื่อการไล่ล่าเข้าสู่ช่วงท้าย เครื่องบินไม่อาจหวังพึ่งการเลี้ยวแรงแข่งกับจรวดอย่างเดียวได้

การรอดจึงเป็นการทำให้จรวดตัดสินใจผิด

มาตรการรับมือขึ้นอยู่กับชนิดของภัยคุกคาม เครื่องบินอาจเปลี่ยนระดับและทิศทาง ใช้ภูมิประเทศบังเรดาร์ ปล่อยแกลบโลหะเพื่อลวงระบบเรดาร์ หรือปล่อยแฟลร์เพื่อลวงหัวค้นหาความร้อน แฟลร์มีประโยชน์กับจรวดอินฟราเรด แต่ใช้ไม่ได้เป็นคำตอบเดียวสำหรับจรวดทุกชนิด จรวดนำวิถีด้วยเรดาร์ต้องอาศัยวิธีอื่นร่วมด้วย

ความเร็วเหนือเสียงยังมีค่า เพราะช่วยเพิ่มระยะห่าง ลดเวลาที่ฝ่ายตรงข้ามมี และอาจทำให้จรวดใช้พลังงานมากขึ้นระหว่างไล่ตาม แต่ความเร็วไม่ลบข้อจำกัดของนักบินออกไป การหลบที่มีโอกาสรอดจึงเกิดจากการตรวจจับเร็ว ตัดสินใจเร็ว ใช้ระบบป้องกันให้ตรงชนิดของจรวด และเลือกเส้นทางที่บังคับให้ผู้ไล่ใช้พลังงานจนไม่พอสำหรับช่วงสุดท้าย