จากเงินภาษีของประชาชน กว่าจะกลายเป็นโครงการในตำบล เงินเดินทางผ่านหน่วยงานไหนบ้าง
เคยสงสัยหรือไม่ว่า เงินภาษีที่ประชาชนจ่ายให้รัฐทุกปี สุดท้ายแล้วเดินทางไปถึงถนนในหมู่บ้าน ไฟส่องสว่าง อ่างเก็บน้ำ อาคารสาธารณะ หรือโครงการพัฒนาต่าง ๆ ในตำบลได้อย่างไร หลายคนอาจนึกภาพว่าเงินจะถูกส่งจากรัฐบาลลงมาที่จังหวัด จากจังหวัดไปอำเภอ แล้วจึงถึงตำบล แต่ในความเป็นจริง เส้นทางงบประมาณไม่ได้มีเพียงเส้นเดียว และไม่ได้หมายความว่าเงินทุกก้อนต้องผ่านจังหวัดและอำเภอก่อนเสมอไป
จุดเริ่มต้นสำคัญอยู่ที่ งบประมาณแผ่นดิน ซึ่งมีกฎหมายและกระบวนการกำกับ โดยสำนักงบประมาณเผยแพร่พระราชบัญญัติวิธีการงบประมาณ พ.ศ. 2561 ซึ่งเป็นกฎหมายหลักด้านกระบวนการงบประมาณของรัฐ
เมื่อรัฐบาลจัดทำงบประมาณแล้ว เงินจะถูกจัดสรรไปยังหน่วยงานต่าง ๆ ตามภารกิจ ไม่ว่าจะเป็นกระทรวง กรม จังหวัด หรือหน่วยงานอื่นที่ได้รับงบประมาณ ดังนั้นถ้าเป็นโครงการของกรมใดกรมหนึ่ง เงินอาจถูกจัดสรรให้กรมนั้นโดยตรง แล้วกรมจึงนำงบไปดำเนินโครงการในพื้นที่ตำบล โดยไม่ได้หมายความว่าเงินจะต้องเข้าบัญชีจังหวัดก่อนทุกครั้ง
จังหวัดไม่ได้เป็นทางผ่านของเงินทุกก้อน
คำว่า “จังหวัด” ทำให้หลายคนเข้าใจว่าเงินภาษีทุกบาทต้องไหลผ่านสำนักงานจังหวัดก่อนลงไปถึงพื้นที่ แต่ระบบจริงมีหลายช่องทาง
ถ้าเป็นโครงการที่อยู่ในความรับผิดชอบของส่วนราชการ เช่น ถนนที่เป็นภารกิจของหน่วยงานด้านคมนาคม งบประมาณอาจอยู่กับหน่วยงานเจ้าของภารกิจ แล้วนำมาดำเนินการในพื้นที่โดยตรง
แต่ถ้าเป็นโครงการของ องค์การบริหารส่วนจังหวัด เทศบาล หรือองค์การบริหารส่วนตำบล เงินก็จะเข้าสู่ระบบงบประมาณขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นตามประเภทของรายได้และเงินที่ได้รับการจัดสรร
กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นมีการเผยแพร่ข้อมูลรายได้ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รวมถึงข้อมูล การจัดสรรเงินภาษีให้ อปท. แยกตามปีงบประมาณ แสดงให้เห็นว่ารายได้ของท้องถิ่นมีทั้งส่วนที่จัดเก็บเองและส่วนที่ได้รับการจัดสรรจากรัฐ
แล้วเงินจะไปถึงตำบลได้อย่างไร?
ลองสมมติว่ามีถนนภายในหมู่บ้านแห่งหนึ่งที่อยู่ในเขต อบต. เส้นทางจะไม่ได้เป็นเพียง “รัฐบาลสั่งแล้วเงินตกลงมา” แต่ต้องผ่านกระบวนการของท้องถิ่นด้วย
เมื่อมีปัญหาหรือความต้องการพัฒนาในพื้นที่ โครงการจะต้องถูกนำเข้าสู่กระบวนการวางแผนและงบประมาณขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จากนั้นจึงพิจารณาว่ามีงบประมาณเพียงพอหรือไม่ โครงการอยู่ในอำนาจหน้าที่หรือไม่ และสามารถดำเนินการตามกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้องได้หรือไม่
กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นยังเผยแพร่ข้อมูล แผนและงบประมาณของ อปท. ในภาพรวมระดับจังหวัด รวมถึงข้อมูลรายได้ของ อปท. หลายปี ทำให้ประชาชนสามารถใช้ข้อมูลเหล่านี้เป็นจุดเริ่มต้นในการตรวจสอบว่าท้องถิ่นมีรายได้และงบประมาณจากแหล่งใดบ้าง
เงินภาษีไม่ได้มีแค่ก้อนเดียว
อีกเรื่องที่ควรแยกให้ออกคือ คำว่า “เงินภาษี” กับ “งบประมาณของ อบต.” ไม่ใช่สิ่งเดียวกันทั้งหมด
รายได้ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีหลายประเภท ทั้งรายได้ที่ท้องถิ่นจัดเก็บเอง รายได้จากภาษีหรือเงินที่รัฐบาลจัดสรร และเงินอุดหนุนจากรัฐบาล ข้อมูลของกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นมีการแยกข้อมูลเหล่านี้ไว้เป็นชุดข้อมูลด้านการเงินการคลังท้องถิ่นโดยเฉพาะ
ดังนั้น เวลามีการสร้างถนนหรือทำโครงการหนึ่งในตำบล จึงต้องถามต่อว่า โครงการนั้นเป็นของหน่วยงานไหน และใช้งบประเภทใด เพราะคำตอบจะเป็นตัวกำหนดเส้นทางของเงิน
บางโครงการมาถึงท้องถิ่นในรูป “เงินอุดหนุน”
หนึ่งในช่องทางที่สำคัญคือเงินอุดหนุนจากรัฐบาล ซึ่งสามารถจัดสรรให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นได้
เอกสารของกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นมีตัวอย่างการจัดสรร เงินอุดหนุนเฉพาะกิจให้เทศบาลตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล โดยในรายการสามารถระบุถึงระดับจังหวัด อำเภอ อปท. รายการโครงการ และจำนวนงบประมาณได้เลย
นั่นหมายความว่าในบางกรณี เราสามารถไล่ย้อนกลับจากโครงการในพื้นที่ได้ว่าอยู่ที่จังหวัดอะไร อำเภออะไร เป็น อปท. แห่งใด และได้รับงบประมาณในลักษณะใด
จากงบประมาณสู่ของจริง ยังมีอีกหลายขั้น
แม้จะได้รับการจัดสรรงบประมาณแล้ว เงินก็ไม่ได้หมายความว่าจะกลายเป็นถนนหรืออาคารทันที เพราะหน่วยงานเจ้าของโครงการยังต้องดำเนินการตามขั้นตอนของราชการ เช่น การจัดทำรายละเอียดโครงการ การจัดซื้อจัดจ้าง การทำสัญญา การควบคุมงาน การตรวจรับ และการเบิกจ่ายตามระเบียบ
เพราะฉะนั้น สิ่งที่ประชาชนเห็นเป็น “ถนนหนึ่งเส้น” หรือ “อาคารหนึ่งหลัง” จริง ๆ แล้วเป็นปลายทางของกระบวนการหลายขั้น ตั้งแต่การวางแผน การจัดสรรงบประมาณ ไปจนถึงการดำเนินงานและตรวจรับ
ถ้าอยากรู้ว่าเงินของพื้นที่หนึ่งมาจากไหน ต้องเริ่มค้นตรงไหน?
วิธีที่ง่ายที่สุดคือเริ่มจาก ชื่อโครงการหรือชื่อหน่วยงานเจ้าของโครงการ ไม่ใช่เริ่มจากคำว่า “ภาษีประชาชน” เพียงอย่างเดียว
หากเป็นโครงการของ อบต. หรือเทศบาล ให้ค้นข้อมูลแผนพัฒนาท้องถิ่น ข้อบัญญัติหรือเทศบัญญัติงบประมาณ รายงานการจัดซื้อจัดจ้าง และข้อมูลรายได้ของ อปท. จากนั้นจึงดูว่าโครงการใช้งบประเภทใด
หากเป็นโครงการของกรมหรือกระทรวง ให้ตรวจสอบงบประมาณและโครงการของหน่วยงานเจ้าของภารกิจ เพราะเส้นทางงบอาจไม่ได้ผ่าน อบต. หรือจังหวัด
กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นเองก็มีฐานข้อมูลด้านรายได้ การจัดสรรภาษี และแผนกับงบประมาณของ อปท. เผยแพร่ต่อสาธารณะ ซึ่งสามารถใช้เป็นแหล่งข้อมูลในการไล่ดูภาพรวมของเงินท้องถิ่นได้
ท้ายที่สุดแล้ว เงินภาษีหนึ่งบาทไม่ได้มีเส้นทางเดียวจากกรุงเทพฯ ลงจังหวัด ลงอำเภอ แล้วจบที่ตำบล แต่จะเดินทางตามประเภทของงบ หน่วยงานเจ้าของภารกิจ และรูปแบบการจัดสรรงบประมาณ
ถ้าอยากรู้ว่าโครงการหนึ่งใช้งบจากไหน คำถามที่สำคัญที่สุดจึงไม่ใช่แค่ “ใช้งบเท่าไร” แต่ต้องถามต่อว่า ใครเป็นเจ้าของงบ ใครเป็นผู้อนุมัติ ใครเป็นผู้ดำเนินโครงการ และเงินก้อนนั้นมาจากรายได้ประเภทใด เมื่อไล่ย้อนกลับทีละขั้น เราจึงจะเห็นภาพว่าเงินจากระบบงบประมาณของประเทศเดินทางมาถึงพื้นที่จริงได้อย่างไร
เปิด 5 ประเทศในโลกที่ใช้ “ระบบกษัตริย์” สืบทอดยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์ บางราชวงศ์มีรากเก่าแก่กว่าพันปี!
เปิด 5 มหาวิทยาลัยระดับโลกที่มีศิษย์เก่าเป็นมหาเศรษฐีมากที่สุด พร้อมส่องมหาวิทยาลัยดังของไทยที่ปั้นนักธุรกิจแสนล้าน
ส่องวิถีสายมู 5 ซูเปอร์สตาร์อินเตอร์ กับเครื่องรางไทยที่พกติดตัวจนกลายเป็นกระแสทั่วโลก
น้ำมันหอยทำมาจากอะไร? เปิดความลับเครื่องปรุงคู่ครัวไทย จากหอยนางรมสู่ซอสสีน้ำตาลรสกลมกล่อม
หนังไทยเรื่องแรก ที่ทำรายได้ทะลุ 1 พันล้านบาทในต่างประเทศ
เปิดประวัติ 5 ตระกูลขุนนางผู้ทรงอิทธิพลของไทย จากราชสำนักโบราณสู่ชื่อสกุลที่ยังปรากฏถึงปัจจุบัน
ประวัตินามสกุลคนไทย เมื่อก่อนตั้งได้ แต่เดี๋ยวนี้ห้ามตั้ง
หวย 1 ธันวาคม 2569 เปิดสถิติย้อนหลัง 20 ปี! เจาะเลขรางวัลที่ 1-เลขท้าย 2 ตัว มีเลขไหนเคยออกซ้ำบ้าง?
ฟ้าผ่าเปรี้ยง? พุทธอภิวรรณ ประกาศอำลาช่อง 8 ปิดฉาก “ลุยชนข่าว”!
ไขปริศนาโบราณ: นักโบราณคดีพบทารกนาสกา "ตาสองข้างรวมเป็นเบ้าเดียว" ถูกฝังอย่างเท่าเทียมเมื่อ 1,600 ปีก่อน
ไขปริศนาเกาะลวงตา "Buss Island" จากบันทึกการเดินทางกลางทะเลสู่แผนที่โลกที่ไม่มีอยู่จริง
น้องอันดามัน” เยี่ยมบุ๋ม ปนัดดา รอบ 2 เจอสื่อถามถึงแม่ เผยคำตอบสั้น ๆ ทำเอาหลายคนเข้าใจทันทีว่าทำไมไม่พูด!




