ฉีดปีละ 2 ครั้ง ป้องกัน HIV ได้ ? เปิดนวัตกรรมใหม่ที่กำลังเปลี่ยนการป้องกัน HIV

เราลองจินตนาการว่าการป้องกัน HIV ไม่จำเป็นต้องรับประทานยา PrEP ทุกวัน แต่สามารถใช้ยาฉีดเพียงปีละ 2 ครั้ง สิ่งนี้ไม่ใช่แนวคิดจากนิยายวิทยาศาสตร์ แต่เป็นวิธีป้องกัน HIV ที่มีหลักฐานทางคลินิกสนับสนุนแล้ว ยาชนิดนี้คือ Lenacapavir

▪️Lenacapavir คืออะไร ?

Lenacapavir เป็นยาต้านไวรัสที่ออกฤทธิ์ยาวนาน และถูกนำมาพัฒนาเป็นวิธีป้องกัน HIV หรือที่เรียกว่า PrEP — Pre-Exposure Prophylaxis จุดเด่นคือ สามารถฉีดใต้ผิวหนังทุกประมาณ 26 สัปดาห์หรือประมาณปีละ 2 ครั้ง

องค์การอนามัยโลก (WHO) ได้แนะนำ Lenacapavir แบบฉีดปีละสองครั้งเป็นทางเลือกเพิ่มเติมสำหรับการป้องกัน HIV ตั้งแต่ปี 2568 

▪️เหตุใดต้องพัฒนา PrEP แบบฉีด ?

PrEP แบบรับประทานมีประสิทธิภาพสูงเมื่อใช้ตามคำแนะนำ แต่ปัญหาคือ การรับประทานยาทุกวันอาจเป็นเรื่องยากสำหรับบางคน บางคนลืมยา บางคนไม่ต้องการพกยา บางคนกังวลเรื่องความเป็นส่วนตัว บางคนรู้สึกว่าการต้องรับประทานยาทุกวันเป็นภาระ การฉีดปีละสองครั้งจึงอาจช่วยลดอุปสรรคเหล่านี้

WHO ระบุว่า การมีทางเลือกแบบออกฤทธิ์ยาวนานอาจช่วยเพิ่มการเข้าถึง และการใช้ PrEP อย่างต่อเนื่อง 

▪️ป้องกัน HIV ได้ดีแค่ไหน ?

หนึ่งในหลักฐานสำคัญมาจากการทดลอง PURPOSE 1 การทดลองนี้ศึกษากลุ่มหญิงวัยรุ่น และหญิงสาวในแอฟริกาใต้ และยูกันดา ในกลุ่มผู้เข้าร่วมที่ได้รับ Lenacapavir ไม่มีผู้ติดเชื้อ HIV จากจำนวน 2,134 คนในกลุ่มที่ได้รับยาในช่วงการวิเคราะห์ดังกล่าว 

อีกการศึกษาสำคัญคือ PURPOSE 2 ซึ่งศึกษาในผู้ชาย Cisgender รวมถึงผู้หญิงข้ามเพศ ผู้ชายข้ามเพศ และคน Nonbinary ที่มีเพศสัมพันธ์กับผู้ชาย

จากผู้เข้าร่วม 3,265 คน พบการติดเชื้อ HIV 2 รายในกลุ่ม Lenacapavir เทียบกับ 9 รายในกลุ่มที่รับ PrEP แบบรับประทานรายวัน

ผลลัพธ์ดังกล่าวแสดงให้เห็นถึงประสิทธิภาพสูงของการป้องกันด้วย Lenacapavir แต่ “ป้องกัน HIV” ไม่ได้หมายความว่า “ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ทุกชนิด” ซึ่งเป็นเรื่องที่สำคัญมาก Lenacapavir ในบริบทนี้เป็น PrEP สำหรับป้องกัน HIV ไม่ได้หมายความว่าจะป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นทั้งหมด เช่น ซิฟิลิส หนองในหรือเริม ดังนั้น การป้องกัน HIV ยังควรเป็นส่วนหนึ่งของแนวทางป้องกันที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล

▪️ต้องตรวจ HIV ก่อนหรือไม่ ?

คำตอบคือ ต้องตรวจ HIV ก่อน โดย WHO ระบุว่า การใช้ PrEP แบบฉีดระยะยาวควรมีการตรวจ HIV เพื่อให้มั่นใจว่าผู้รับบริการไม่มีการติดเชื้อ HIV อยู่ก่อนเริ่มหรือระหว่างการใช้ PrEP เหตุผลสำคัญคือ หากคนที่มี HIV อยู่แล้วใช้ยาป้องกันเพียงอย่างเดียว โดยไม่ได้รับการประเมิน และรักษาอย่างเหมาะสม อาจเกิดปัญหาเรื่องการดื้อยาได้ ดังนั้น การใช้ยาชนิดนี้จึงควรอยู่ภายใต้ระบบบริการสุขภาพ และการติดตามที่เหมาะสม

▪️มีผลข้างเคียงหรือไม่ ?

การทดลองพบว่า สิ่งที่พบได้ค่อนข้างบ่อยคือ ปฏิกิริยาบริเวณที่ฉีด ในการทดลอง PURPOSE 1 พบปฏิกิริยาบริเวณฉีดมากกว่าในกลุ่ม Lenacapavir เมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุม อย่างไรก็ตาม งานวิจัยดังกล่าวไม่พบปัญหาด้านความปลอดภัยที่สำคัญตามที่รายงานในการทดลอง แต่ยาใดๆก็ไม่ควรถูกมองว่าเหมาะกับทุกคนโดยอัตโนมัติ

▪️เหตุใดข่าวนี้ถึงสำคัญ ?

เพราะการป้องกัน HIV ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการค้นพบยาอย่างเดียว แต่อยู่ที่ว่า คนที่ต้องการใช้สามารถเข้าถึงยาได้หรือไม่ ยามีราคาเท่าไร ? ประเทศต่างๆสามารถจัดหาได้หรือไม่ ? ระบบสาธารณสุขมีสถานที่ฉีด และติดตามผู้ใช้หรือไม่ ? ผู้คนยอมรับการฉีดหรือไม่ ? และที่สำคัญคือ คนที่มีความเสี่ยงต่อ HIV รู้หรือไม่ว่ามีทางเลือกใหม่เกิดขึ้นแล้ว

▪️คนไทยสามารถฉีดได้เลยหรือไม่ ?

ไม่ควรเข้าใจว่าเพียงเพราะ WHO แนะนำหรือมีการอนุมัติในบางประเทศ ทุกคนในประเทศไทยสามารถเดินเข้าไปรับยาได้ทันที การเข้าถึงยาขึ้นอยู่กับการอนุมัติ การขึ้นทะเบียน ระบบบริการ และแนวทางของแต่ละประเทศ ดังนั้น ผู้ที่สนใจ PrEP ควรปรึกษาคลินิกหรือสถานพยาบาลที่ให้บริการด้าน HIV โดยตรง เพื่อดูว่าทางเลือกใดเหมาะกับตนเอง และมีให้บริการหรือไม่

▪️จากยาเม็ดทุกวันสู่การป้องกันปีละสองครั้ง

สิ่งที่น่าสนใจที่สุดของ Lenacapavir อาจไม่ใช่เพียงตัวเลขประสิทธิภาพ แต่คือแนวคิดใหม่ของการป้องกันโรค จากเดิมที่ต้องจำว่า “วันนี้ฉันกิน PrEP หรือยัง ?”อาจกลายเป็น “ฉันต้องไปพบแพทย์ตามกำหนดปีละสองครั้ง” หากระบบบริการสามารถรองรับได้ วิธีนี้อาจทำให้การป้องกัน HIV สะดวกขึ้นสำหรับคนจำนวนมาก แต่ยังต้องติดตามเรื่องการเข้าถึง ราคา การตรวจ HIV และการนำไปใช้จริงในประเทศต่างๆ

▪️สรุป

เป็นที่ยืนยันว่า มี PrEP แบบฉีดปีละ 2 ครั้งที่มีหลักฐานว่าสามารถป้องกัน HIV ได้อย่างมีประสิทธิภาพสูง แต่ไม่ใช่ “วัคซีน HIV” และไม่ได้หมายความว่าไม่ต้องตรวจ HIV หรือไม่ต้องป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น มันคืออีกทางเลือกหนึ่งของ PrEP ที่กำลังเปลี่ยนวิธีคิดเรื่องการป้องกัน HIV จากการรับประทานยาทุกวันไปสู่การป้องกันแบบออกฤทธิ์ยาวนาน