ทำไมเราถึงเรียกคนกวนๆ ว่า “กวนตีน”? เปิดที่มาคำโบราณสุดคลาสสิกที่ใช้กันติดปากแต่หลายคนไม่เคยรู้!

ในชีวิตประจำวันของคนไทย เวลาที่เราเจอเพื่อนสนิททำตัวยวนประสาท ยั่วโมโห หรือพูดจายวนยั่วให้รู้สึกหงุดหงิด คำสำนวนติดปากที่เรามักจะหลุดปากพูดออกมาโดยอัตโนมัติก็คือคำว่า “กวนตีน” ซึ่งถือเป็นคำสแลงยอดฮิตตลอดกาลที่ใช้กันทุกยุคทุกสมัย

แต่เคยสงสัยกันไหมครับว่า... ทำไมต้องเป็นคำว่า "กวน" ผสมกับคำว่า "ตีน"? อวัยวะอย่างเท้าไปเกี่ยวอะไรกับการทำตัวยวนประสาท? คำนี้มีที่มาจากไหนในประวัติศาสตร์ภาษาไทย?

หากเราลองย้อนกลับไปสืบค้นรากศัพท์และการใช้ภาษาของคนไทยในอดีต คำว่า "กวน" และ "ตีน" ไม่ได้ถูกสร้างขึ้นมามั่วๆ แต่มีที่มาจากพฤติกรรมในสังคมโบราณ 2 ข้อสันนิษฐานหลักที่น่าสนใจมากครับ:

1. ที่มาจาก “สัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมไทย” เรื่องเท้าและหัว ในวัฒนธรรมไทยตั้งแต่โบราณ "หัว" คือของสูง เป็นศูนย์รวมของขวัญและจิตวิญญาณ ส่วน "เท้า" หรือ "ตีน" คืออวัยวะที่อยู่ต่ำที่สุด และถือเป็นเรื่องไร้มารยาทอย่างยิ่งหากนำเท้าไปชี้ นำไปกวาด หรือนำไปสัมผัสสิ่งใดโดยไม่จำเป็น คำว่า "กวน" แปลว่า การทำให้ปั่นป่วน การก่อรบกวน หรือการทำให้สิ่งสาดกระเซ็นขึ้นมา ดังนั้น การ "กวนตีน" ในเชิงเปรียบเทียบโบราณ จึงหมายถึง การกระทำใดๆ ที่ไปกระตุ้นหรือสะกิดให้อีกฝ่ายต้องเอา "ตีน" ขึ้นมาตอบแทน หรือแปลง่ายๆ คือ "การทำตัวชวนให้โดนถีบโดนยัน" นั่นเอง!

2. ที่มาจาก “วงมวยไทยโบราณและการชนไก่” ในวงการมวยไทยโบราณและการชนไก่ตามลานวัดยามว่าง นักมวยหรือไก่ชนที่มีสไตล์การต่อสู้แบบ "เชิงกวน" มักจะไม่เข้าปะทะตรงๆ แต่จะใช้วิธีแย๊บเบาๆ แหย่เท้าเข้าออก ยั่วโมโหให้ฝ่ายตรงข้ามหลุดฟอร์ม คุมอารมณ์ไม่อยู่ แล้วก้าวพรวดพลาดเข้ามาตกเป็นเหยื่อ สไตล์การใช้เท้าแหย่ยั่วหลอกล่อนี้เอง ที่คนรุ่นเก่าเรียกว่าการ "กวนตีน" ซึ่งต่อมาถูกนำมาเปรียบเทียบกับคนที่มีนิสัยชอบพูดจายวนโทสะคนอื่นในชีวิตประจำวัน

นอกจากคำว่ากวนตีนแล้ว ภาษาไทยยังมีสำนวนโบราณอีกหลายคำที่มีรากศัพท์น่าทึ่ง เช่น

• “ชักแม่น้ำทั้งห้า” มีที่มาจากวรรณคดีมหาชาติชาดก ตอนที่ชูชกจะขอสองกุมารจากพระเวสสันดร ชูชกได้พูดจายอพระเกียรติโดยอ้างถึงแม่น้ำสายใหญ่ทั้ง 5 สายในอินเดีย (คงคา, ยมุนา, อจิรวดี, สรภู, มหิมหานที) เพื่อให้พระเวสสันดรใจอ่อน ปัจจุบันจึงหมายถึงการพูดอ้อมค้อมยกเหตุผลต่างๆ นานาเพื่อขอสิ่งต้องการ

• “ใส่ไข่ / ต้ม แซ่บ” คำว่าใส่ไข่ มาจากการสั่งอาหารโบราณที่เวลากินอะไรแล้วใส่ไข่เพิ่ม จะทำให้รสชาติอร่อยและดูมีอะไรมากขึ้น จึงถูกนำมาเปรียบเปรยกับการแต่งเติมเรื่องราวให้เวอร์เกินจริง

ภาษาไทยเป็นภาษาที่มีชีวิตและเต็มไปด้วยสีสัน การรู้ที่มาของคำที่เราใช้ทุกวัน ไม่เพียงแต่ช่วยให้เราสนุกกับการใช้ภาษามากขึ้น แต่ยังทำให้เราเห็นภาพวิถีชีวิตและคนรุ่นก่อนที่ซ่อนอยู่ในถ้อยคำเหล่านั้นได้อย่างน่าอัศจรรย์ใจครับ!