คฤหาสน์ปริศนากลางป่าระนอง ซ่อนตัวนับ 100 ปี ก่อนมีคนชี้ว่าเจ้าของอาจเป็นบุคคลนี้

• คฤหาสน์โบราณถูกพบที่เชิงเขาพริกไทย จ.ระนอง หลังการถางป่าในปี 2566
• อาคารมีลักษณะเป็น “อังมอเหลา” หรือคฤหาสน์แบบจีนผสมตะวันตกที่พบในภาคใต้
• ยังไม่มีเอกสารยืนยันปีสร้างโดยตรง แต่ข้อมูลจากทายาทตระกูล ณ ระนอง เชื่อมโยงบ้านหลังนี้กับเจ้าเมืองระนองคนที่ 3

บ้านหลังใหญ่ 2 ชั้นที่มีต้นไม้ขึ้นกลางอาคาร อาจฟังดูเหมือนฉากในหนัง แต่สถานที่แห่งนี้เคยมีอยู่จริงที่ เชิงเขาพริกไทย ต.บางนอน อ.เมือง จ.ระนอง

ที่น่าสนใจคือ ก่อนปี 2566 แทบไม่มีใครภายนอกรู้ว่าบนเนินเขาที่ถูกต้นไม้ปกคลุมหนาทึบ มีสิ่งก่อสร้างขนาดใหญ่ซ่อนอยู่

จากป่ารก กลายเป็นการค้นพบครั้งใหญ่

เรื่องเริ่มขึ้นราวเดือนกุมภาพันธ์ 2566 เมื่อมีการซื้อที่ดินบริเวณใกล้เขาพริกไทยเพื่อเตรียมพัฒนาเป็นโครงการหมู่บ้านจัดสรร พื้นที่ที่เคยมีสวนยางและป่ารกจึงถูกปรับพื้นที่

เมื่อแนวต้นไม้บนเนินถูกเปิดออก อาคารขนาดใหญ่ที่ถูกซ่อนอยู่ด้านในก็ปรากฏขึ้น

ตัวบ้านเป็นอาคารสี่เหลี่ยมผืนผ้า 2 ชั้น ด้านหน้ามีมุขโค้งและช่องหน้าต่างขนาดใหญ่ ภายในเหลือเพียงโครงสร้างเก่า เศษอิฐ ปูน กระเบื้อง และชิ้นส่วนหินอ่อน

ภาพที่สะดุดตาที่สุดคือ ต้นไม้ขนาดใหญ่บางต้นเติบโตขึ้นจากภายในตัวอาคาร และแทงยอดทะลุเพดานขึ้นไป จนทำให้บ้านทั้งหลังดูเหมือนถูกป่ากลืนกลับคืนไปแล้ว

บ้านหลังนี้สร้างขึ้นเมื่อไร

ตรงนี้คือส่วนที่ยังตอบไม่ได้เต็มร้อย

การศึกษาที่เผยแพร่เกี่ยวกับอาคารระบุว่า ยังไม่พบเอกสารที่ระบุชัดว่าคฤหาสน์บนเขาพริกไทยสร้างขึ้นในปีใด

อย่างไรก็ตาม รูปแบบอาคารถูกอธิบายว่าเข้ากับสถาปัตยกรรมที่เรียกว่า “อังมอเหลา” ซึ่งเป็นอาคารแบบจีนผสมตะวันตก และเริ่มได้รับความนิยมในภาคใต้ของไทยช่วงปลายรัชกาลที่ 5 ถึงต้นรัชกาลที่ 6

ในระนองเองมีอาคารลักษณะใกล้เคียงกันที่สามารถระบุปีสร้างได้ เช่น บ้านหลวงพจน์วิจิตร ซึ่งสร้างใน พ.ศ. 2447 แต่ยังไม่สามารถนำปีดังกล่าวมาใช้ฟันธงว่าคฤหาสน์เขาพริกไทยสร้างในปีเดียวกันได้

นี่จึงเป็นจุดสำคัญของเรื่อง เพราะ รูปแบบสถาปัตยกรรมช่วยจำกัดช่วงเวลาได้ แต่ยังไม่ใช่หลักฐานระบุปีสร้างโดยตรง

แล้วใครเป็นเจ้าของ

ปริศนาเริ่มมีคำตอบจากข้อมูลของ คุณโกศล ณ ระนอง ทายาทรุ่นที่ 5 ของตระกูล ณ ระนอง

จากคำบอกเล่าที่สืบทอดกันในครอบครัว ปู่ของคุณโกศลเคยมีบ้านอยู่บริเวณเขาพริกไทย บุคคลดังกล่าวคือ พระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี หรือคอยู่หงี่ ณ ระนอง เจ้าเมืองระนองคนที่ 3

ข้อมูลนี้ทำให้เกิดข้อสันนิษฐานว่าคฤหาสน์ร้างแห่งนี้อาจเป็นบ้านพักของอดีตเจ้าเมืองระนองคนดังกล่าว

แต่ต้องเน้นคำว่า “อาจ”

เพราะในปัจจุบันยังไม่มีเอกสารหรือภาพถ่ายเก่าที่พบและสามารถยืนยันโดยตรงว่า “คฤหาสน์หลังนี้สร้างโดยคอยู่หงี่” ดังนั้น การระบุว่าเป็นบ้านของเจ้าเมืองระนองควรถือเป็นข้อสันนิษฐานที่มีข้อมูลสนับสนุน ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่พิสูจน์ได้สมบูรณ์แล้ว

ทำไมบ้านใหญ่จึงไปอยู่บนเนินเขา

ตำแหน่งของอาคารก็เป็นอีกหนึ่งเบาะแส

คฤหาสน์ตั้งอยู่บนเนิน ด้านหน้าเป็นพื้นที่ลาดลงสู่ที่ราบ ส่วนด้านหลังมีภูเขา ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดเรื่องการเลือกทำเลตามความเชื่อด้านฮวงจุ้ยของชาวจีนในอดีต

เมื่อประกอบกับขนาดของอาคารและบริบทของเมืองระนองในยุคที่ตระกูล ณ ระนองมีบทบาทสำคัญ จึงมีการตั้งข้อสังเกตว่า บ้านหลังนี้อาจเป็นที่พักของบุคคลฐานะสูงในสังคมระนองยุคนั้น

แต่ฮวงจุ้ยไม่สามารถใช้เป็นหลักฐานยืนยันตัวเจ้าของได้ สิ่งที่ทำได้คือใช้เป็น “บริบทประกอบ” เพื่ออธิบายว่าทำเลแห่งนี้อาจมีเหตุผลในการเลือกสร้างบ้าน

จากบ้านของคนสำคัญ สู่บ้านที่ถูกป่ากลืน

พระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี หรือคอยู่หงี่ ถึงแก่อนิจกรรมในวันที่ 2 สิงหาคม พ.ศ. 2475

หลังจากนั้นมีข้อมูลจากคำให้สัมภาษณ์ของทายาทว่า ผู้จัดการมรดกได้ขายที่ดินพร้อมคฤหาสน์ประมาณ 300 ไร่ให้เอกชน เรื่องราวของบ้านจึงค่อย ๆ หายไปจากความทรงจำของผู้คน

เวลาผ่านไป พื้นที่กลับกลายเป็นสวนและป่ารก จนต้นไม้ปกคลุมตัวอาคารเกือบทั้งหมด

กระทั่งการปรับพื้นที่ในปี 2566 เปิดม่านต้นไม้ออกอีกครั้ง บ้านที่เคยถูกซ่อนอยู่บนเนินเขาจึงกลับมาเป็นที่สนใจของคนภายนอก

ปริศนาที่จริง ๆ แล้วอาจยังไม่จบ

เรื่องนี้จึงไม่ใช่แค่ “บ้านลึกลับที่ไม่มีใครรู้ว่าใครสร้าง”

เพราะวันนี้เรามีเบาะแสสำคัญแล้วว่า บ้านหลังนี้อาจเชื่อมโยงกับ คอยู่หงี่ ณ ระนอง อดีตเจ้าเมืองระนองคนที่ 3

สิ่งที่ยังขาดคือหลักฐานชิ้นสำคัญ เช่น เอกสารการก่อสร้าง ภาพถ่ายเก่า หรือเอกสารกรรมสิทธิ์ที่สามารถเชื่อมตัวอาคารเข้ากับเจ้าของได้โดยตรง

นั่นทำให้คฤหาสน์กลางป่าแห่งนี้อยู่ตรงรอยต่อระหว่าง “ประวัติศาสตร์ที่มีหลักฐาน” กับ “ความทรงจำที่สืบทอดกันมา”

และบางครั้ง สิ่งที่น่าสนใจที่สุดของสถานที่เก่าอาจไม่ใช่การมีคำตอบทันที แต่คือการค้นพบว่าเบื้องหลังอาคารหนึ่งหลังยังมีเรื่องราวอีกมากที่เอกสารในอดีตทิ้งช่องว่างเอาไว้

ถ้าคฤหาสน์แห่งนี้ถูกยืนยันในอนาคตว่าเป็นบ้านของอดีตเจ้าเมืองระนองจริง คุณคิดว่าควรอนุรักษ์ไว้เป็นมรดกประวัติศาสตร์ของเมือง หรือปล่อยให้พื้นที่เดินหน้าต่อไปตามการใช้ประโยชน์ที่ดิน