หน้าแรก ตรวจหวย เว็บบอร์ด ควิซ แชร์ลิ้ง Page อัลบั้ม คำคม Glitter เกมถอดรหัสภาพ คำนวณ การเงิน ราคาทองคำ กินอะไรดี
ข้อตกลงการใช้บริการนโยบายความเป็นส่วนตัวนโยบายเนื้อหานโยบายการสร้างรายได้About Usติดต่อเว็บไซต์แจ้งเนื้อหาไม่เหมาะสม

ประวัติผัดไทย ไขปริศนา 7 เรื่องที่หลายคนไม่รู้ จอมพล ป. คิดค้นจริงหรือ?

เขียนโดย หนึ่งวัน พันกว่าเรื่อง

ถ้าถามคนไทยว่า ประวัติผัดไทย เริ่มต้นจากไหน คำตอบที่ได้ยินบ่อยที่สุดคือ "จอมพล ป. พิบูลสงคราม คิดค้นขึ้นช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2" เรื่องเล่านี้ถูกเล่าต่อกันจนแทบกลายเป็นความจริงที่ไม่มีใครตั้งคำถาม

แต่เมื่อนักประวัติศาสตร์และนักเขียนสายอาหารลองย้อนกลับไปค้นหนังสือพิมพ์ เอกสารราชการ และตำรากับข้าวเก่า ภาพที่ได้กลับซับซ้อนกว่านั้นมาก บางคนถึงกับบอกว่า ในสูตรก๋วยเตี๋ยวที่รัฐบาลยุคนั้นแจกจ่าย ไม่มีชื่อ "ผัดไทย" อยู่เลยสักบรรทัด

บทความนี้ชวนไขปริศนา ที่มาของผัดไทย ผ่าน 7 เรื่องที่หลายคนไม่รู้ โดยเรียบเรียงจากแหล่งข้อมูลที่ตรวจสอบได้ ทั้งนิตยสารศิลปวัฒนธรรม บีบีซีไทย ไทยพีบีเอส กระทรวงวัฒนธรรม และบทสัมภาษณ์นักประวัติศาสตร์อาหาร จุดไหนที่หลักฐานยังขัดกันอยู่ เราจะบอกไว้ตรง ๆ

สรุปสั้น ประวัติผัดไทย ใน 1 นาที

ผัดไทยคืออะไร นิยามแบบทางการว่าไว้อย่างไร

ก่อนย้อนอดีต มาดูนิยามกันก่อน ไทยพีบีเอสอ้างความหมายตามราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ว่าผัดไทยคือ "อาหารคาวอย่างหนึ่ง ใช้ก๋วยเตี๋ยวเส้นเล็กผัดกับเครื่องปรุงมีน้ำมะขามเปียก เต้าหู้เหลือง หัวไช้โป๊ กุ้งแห้งหรือกุ้งสด ใบกุยช่าย ถั่วงอก เป็นต้น"

ส่วนหนังสืออาหารไทยมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของกระทรวงวัฒนธรรม อธิบายว่าผัดไทยมีสามรส คือ เปรี้ยว เค็ม หวาน ได้จากน้ำมะขามเปียก น้ำปลา และน้ำตาล มักกินแนมกับหัวปลี ใบบัวบก ต้นกุยช่าย และถั่วงอก

จำ 2 คำนี้ไว้ให้ดี คือ "เส้นเล็ก" กับ "น้ำมะขามเปียก" เพราะเป็นกุญแจสำคัญในการแยกผัดไทยออกจากก๋วยเตี๋ยวผัดจานอื่น ๆ ในเรื่องที่เรากำลังจะเล่า

7 เรื่องที่หลายคนไม่รู้ เกี่ยวกับประวัติผัดไทย

1. หัวใจของผัดไทย คือ "เส้น" และ "การผัด" ที่มาจากครัวจีน

ในบทความของ BBC Travel "McDang" ซึ่งผู้เขียนบทความพูดคุยด้วย อธิบายว่าไทยเป็นวัฒนธรรมข้าว ส่วน "เส้น" และ "การผัด" ซึ่งเป็นสององค์ประกอบหลักของผัดไทย เข้ามาพร้อมผู้อพยพชาวจีนเมื่อราว 250 ปีก่อน แต่สิ่งที่ทำให้มันเป็นอาหารไทยคือซอสและเครื่องปรุง

ผศ.ดร.ชาติชาย มุกสง นักประวัติศาสตร์จากมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ให้สัมภาษณ์นิตยสาร Smithsonian ในทำนองเดียวกันว่า อาหารไทยดั้งเดิมถนัดการต้ม ย่าง นึ่ง และหมัก ส่วนการผัดเป็นวิธีของจีน แต่ผัดไทยยังเป็น "ไทย" เพราะรสเผ็ด เค็ม เปรี้ยว หวาน ที่สมดุล

ด้านสุจิตต์ วงษ์เทศ เขียนในมติชนว่า ไม่พบหลักฐานตรง ๆ ว่าก๋วยเตี๋ยวผัดแบบจีนมีในไทยครั้งแรกเมื่อไร แต่น่าเชื่อว่ามีมาตั้งแต่ต้นอยุธยา เพราะนักโบราณคดีใต้น้ำพบกองกระทะเหล็กจากจีนในเรือจมที่อ่าวไทย

2. ก่อนมีชื่อผัดไทย ตำรากับข้าวเก่ามี "ญาติใกล้ชิด" อยู่แล้ว

กฤช เหลือลมัย เขียนไว้ในนิตยสารศิลปวัฒนธรรมว่า ร่องรอยที่ชัดเจนที่สุดของอาหารยุคก่อนที่ส่งอิทธิพลถึงผัดไทย อยู่ในหนังสือ แม่ครัวหัวป่าก์ ของท่านผู้หญิงเปลี่ยน ภาสกรวงศ์ ซึ่งมีสูตรชื่อ "เข้าผัดหมี่"

สูตรนี้ใช้ทั้งเต้าหู้เหลือง ถั่วงอก ใบกุยช่าย ปรุงด้วยเต้าเจี้ยว น้ำตาลทราย น้ำปลา และน้ำส้ม โรยไข่เจียว พริกป่น และมีมะนาวหั่นซีก ผู้เขียนมองว่าคล้ายทั้งผัดไทยและผัดหมี่แบบจีน

ข้อสันนิษฐานของกฤชคือ ผัดไทยน่าจะเกิดหลังจากนั้น โดยค่อย ๆ เปลี่ยนน้ำผัดจาก น้ำส้มสายชู มาเป็น น้ำมะขามเปียกสามรส แบบครัวไทย จนกลายเป็นสูตรเฉพาะในช่วงหลังกึ่งพุทธกาล

3. นโยบาย "กินก๋วยเตี๋ยว" ปี 2485 เกิดจากวิกฤต ไม่ใช่แค่เรื่องรักชาติ

ปีที่รัฐบาลจอมพล ป. ชูก๋วยเตี๋ยวคือ พ.ศ. 2485 สุจิตต์ วงษ์เทศ สรุปว่าปีนั้นเศรษฐกิจตกต่ำ ข้าวยากหมากแพงจากเหตุอย่างน้อย 2 อย่าง

ไทยพีบีเอสอธิบายเพิ่มว่า น้ำท่วมทำให้ข้าวเสียหายหนักจนราคาพุ่ง รัฐบาลจึงชวนให้ลดการกินข้าว หันมากินก๋วยเตี๋ยว และส่งเสริมอาชีพขายก๋วยเตี๋ยวซึ่งใช้ทุนไม่สูง

ไทม์ไลน์ที่ศิลปวัฒนธรรมเรียบเรียงจากงานของ ผศ.ดร.ชาติชาย มุกสง มีจุดสำคัญดังนี้

4. สูตรก๋วยเตี๋ยว 8 ชนิดของรัฐบาล ไม่มีชื่อ "ผัดไทย"

นี่คือหลักฐานที่ทำให้เรื่องเล่าเดิมสั่นคลอน กรมประชาสงเคราะห์เผยแพร่สูตรก๋วยเตี๋ยว 8 ชนิด ผ่านหนังสือพิมพ์ เช่น ศรีกรุง ฉบับ 14 พ.ย. 2485 ตามที่ไทยพีบีเอสระบุ และนิกร ฉบับ 20 พ.ย. 2485 ตามที่บีบีซีไทยและศิลปวัฒนธรรมอ้างถึง ได้แก่

ผศ.ดร.ชาติชาย ให้สัมภาษณ์บีบีซีไทยว่า "ในสูตรนั้นไม่มีผัดไทย แต่มีก๋วยเตี๋ยวผัดถั่วงอก ซึ่งเป็นก๋วยเตี๋ยวผัดที่ใกล้เคียงกับผัดไทย แต่ก็ไม่ใช่รสชาติผัดไทยอย่างที่เรารู้จักกันอยู่ทุกวันนี้"

ไทยพีบีเอสก็มองคล้ายกันว่า แม้ก๋วยเตี๋ยวผัดถั่วงอกจะมีเส้นเล็ก ถั่วงอก ไข่เป็ด ถั่วลิสง ใบกุยช่าย แต่ในปัจจุบันน่าจะใกล้กับ "ผัดหมี่โคราช" หรือ "ผัดเส้นเล็กใส่ถั่วงอก" มากกว่า

มีรายละเอียดเล็ก ๆ ที่น่าสนใจด้วย ศิลปวัฒนธรรมระบุว่าวันที่ 13 พ.ย. 2485 รายการวิทยุของ "นายมั่น" พูดถึงก๋วยเตี๋ยวที่ปรุงแบบ "ผัดอย่างไทย" แต่ไม่ใช่ตำรับผัดไทยปัจจุบัน น่าจะเป็นการเรียกก๋วยเตี๋ยวผัดถั่วงอกและผัดกะทิ ให้ต่างจากผัดอย่างจีน เช่น ผัดกวางตุ้ง

ข้อควรรู้: ไม่ใช่ทุกแหล่งจะเห็นตรงกัน อินโฟกราฟิกอีกชิ้นของไทยพีบีเอสยังระบุว่าผัดไทยถูกดัดแปลงมาจากก๋วยเตี๋ยวผัดถั่วงอก ก๋วยเตี๋ยวกวางตุ้ง และก๋วยเตี๋ยวผัดแห้ง ในบันทึก 8 สูตรนี้

5. ครอบครัวจอมพล ป. เล่าว่าเคยกินก๋วยเตี๋ยวผัดแบบนี้มาก่อนแล้ว

กฤช เหลือลมัย เล่าว่าเขาลองค้นเอกสาร และถามผู้คนในแวดวงหนังสือเก่า แต่ไม่มีใครเคยเห็น "สูตรผัดไทยที่กรมโฆษณาการพิมพ์แจก" ตามที่เล่ากันเลย

เขายังเล่าว่า อาจารย์ณัฐพล ใจจริง นักประวัติศาสตร์การเมืองไทยสมัยใหม่ เคยคุยเรื่องนี้กับทายาทจอมพล ป. และได้รับคำตอบว่าผัดไทยไม่เกี่ยวกับท่านจอมพล ทั้งครอบครัวเคยกินก๋วยเตี๋ยวผัดแบบนี้ที่ย่านราชวงศ์มาตั้งแต่ก่อนจอมพล ป. เป็นนายกรัฐมนตรี

บีบีซีไทยรายงานเพิ่มว่า ตามการเล่าของ ผศ.ดร.ชาติชาย ก๋วยเตี๋ยวผัดที่ราชวงศ์นั้นเป็น "ผัดอย่างจีน" มีกวางตุ้งและถั่วงอก ไม่ใช่รสสามรสแบบผัดไทยปัจจุบัน แต่ "เป็นผัดซีอิ๊วเสียมากกว่า"

6. ชื่อ "ผัดไทย" เพิ่งพบในเอกสารยุค 2500 และไม่มีใครรู้ว่าใครตั้ง

จุดนี้คือปริศนาใหญ่ที่สุดของ ประวัติผัดไทย ผศ.ดร.ชาติชาย บอกบีบีซีไทยว่า จากการค้นเอกสารประวัติศาสตร์ คำว่า "ผัดไทย" ปรากฏหลักฐานตั้งแต่ปี 2503 เป็นต้นมา

ส่วนบทความใน Smithsonian อ้างอิงนักวิชาการคนเดียวกันว่า การเอ่ยถึง "ก๋วยเตี๋ยวผัดไทย" ครั้งแรกในตำราอาหาร อยู่ในหนังสือคู่มือแม่บ้านทางวิทยุและโทรทัศน์ ฉบับเมษายน 1962 หรือ พ.ศ. 2505 ซึ่งตารางอาหารประจำสัปดาห์แยกเมนู "ก๋วยเตี๋ยวผัดไทย" ในวันจันทร์ ออกจาก "ก๋วยเตี๋ยวผัด" ในวันพฤหัสบดี

ตัวเลขปีจากสองแหล่งนี้ไม่ตรงกันพอดี แต่ชี้ไปทางเดียวกันว่า ชื่อผัดไทยในเอกสารเป็นเรื่องของ ทศวรรษ 2500 ไม่ใช่ปี 2485 ผศ.ดร.ชาติชาย ตั้งข้อสันนิษฐานว่าช่วงนั้นไทยใกล้ชิดสหรัฐฯ มีทหารอเมริกันและนักท่องเที่ยวเข้ามามาก ทำให้ต้องสร้าง "ความเป็นไทย" ที่ชัดเจนไว้นำเสนอ

สุจิตต์ วงษ์เทศ เขียนว่าไม่พบหลักฐานว่าใครตั้งชื่อ และเมื่อไร แต่คำว่า "ไทย" น่าจะใช้ให้ต่างจากก๋วยเตี๋ยวผัดแบบจีน และสอดคล้องกับกระแสชาตินิยมหลังรัฐบาลเปลี่ยนชื่อประเทศจากสยามเป็นไทยเมื่อ พ.ศ. 2482

เรื่องที่หลายคนไม่รู้อีกข้อคือ สุจิตต์เล่าว่าผัดไทยยุคแรกเป็นก๋วยเตี๋ยว "ของพิเศษ" ราคาแพงกว่าผัดซีอิ๊วหรือราดหน้า ไม่ได้มีขายทั่วไป อาจเพราะต้องใช้เส้นจากจันทบุรี หรือ "เส้นจันท์" และเพิ่งแพร่หลายกว้างขวางตามกระแสวัฒนธรรมท่องเที่ยว

7. จากอาหารริมทาง สู่มรดกชาติและพจนานุกรม Oxford

ก้าวสำคัญของผัดไทยในฐานะ "อาหารประจำชาติ" เกิดขึ้นหลายครั้ง

สรุปแล้ว ผัดไทยเกิดสมัยจอมพล ป. จริงไหม

ถ้าเอาหลักฐานทั้งหมดมาวางเรียงกัน คำตอบที่ซื่อตรงที่สุดคือ "ยังไม่มีข้อยุติ" แต่แยกได้เป็น 2 มุมมองหลัก

จุดที่ทั้งสองฝั่งเห็นตรงกันคือ ผัดไทยเป็น อาหารลูกผสมไทย-จีน ที่ใช้เส้นและเทคนิคการผัดแบบจีน แต่ปรุงด้วยรสชาติแบบไทย

ผัดไทยต่างจากผัดซีอิ๊วยังไง

คำถามนี้คนค้นหากันเยอะ และเกี่ยวกับประวัติศาสตร์โดยตรง เพราะผัดซีอิ๊วคือหนึ่งในก๋วยเตี๋ยวผัดแบบจีนที่สุจิตต์ วงษ์เทศ ยกเป็นต้นแบบของผัดไทย

ผัดไทยแต่ละถิ่นไม่เหมือนกัน

ผัดไทยไม่ได้มีสูตรเดียว ไทยพีบีเอสยกตัวอย่างว่าภาคเหนือมีการใช้เส้นข้าวซอยมาผัด จันทบุรีใส่สับปะรดและปู ส่วนอ่างทองโรยหน้าด้วยมะม่วงดิบ

ขณะที่กฤช เหลือลมัย เล่าว่าที่อ่างทองยังมีผัดไทยโรยมะเฟืองเปรี้ยวสับหยาบ และจันทบุรีมีเส้นจันท์ผัดปู ส่วน Smithsonian เล่าว่าแบบที่ใช้เส้นจันท์จะเป็นจานแห้ง ขณะที่แบบโคราชใช้เส้นที่บางกว่าและรสเปรี้ยวชัดจากมะขามท้องถิ่น

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ผัดไทยเกิดขึ้นสมัยไหน?

ยังไม่มีข้อยุติ ความเชื่อที่แพร่หลายผูกกับนโยบายก๋วยเตี๋ยวของรัฐบาลจอมพล ป. ในปี 2485 แต่ ผศ.ดร.ชาติชาย มุกสง พบว่าชื่อผัดไทยเพิ่งปรากฏในเอกสารช่วงทศวรรษ 2500 ส่วนก๋วยเตี๋ยวผัดแบบจีนมีในไทยมานานก่อนหน้านั้น

ทำไมเรียกผัดไทย?

ไม่พบหลักฐานว่าใครตั้งชื่อ สุจิตต์ วงษ์เทศ สันนิษฐานว่าคำว่า "ไทย" ใช้ให้ต่างจากก๋วยเตี๋ยวผัดแบบจีน และสอดคล้องกับกระแสชาตินิยมหลังเปลี่ยนชื่อประเทศเป็นไทยในปี 2482

จอมพล ป. เป็นคนคิดค้นผัดไทยจริงไหม?

ยังไม่พบหลักฐานยืนยัน สูตรก๋วยเตี๋ยว 8 ชนิดที่รัฐบาลเผยแพร่ปี 2485 ไม่มีชื่อผัดไทย และทายาทของจอมพล ป. เคยบอกว่าครอบครัวกินก๋วยเตี๋ยวผัดแบบนี้มาก่อนแล้ว แต่หนังสือของกระทรวงวัฒนธรรมยังระบุว่าผัดไทยเป็นที่รู้จักตั้งแต่ยุคนั้น

ผัดไทยต่างจากผัดซีอิ๊วยังไง?

ผัดไทยใช้เส้นเล็กและน้ำผัดสามรสจากมะขามเปียก น้ำปลา และน้ำตาล ส่วนผัดซีอิ๊วเป็นการผัดแบบจีนปรุงด้วยซีอิ๊ว และที่คุ้นกันมักใช้เส้นใหญ่

ผัดไทยเป็นมรดกชาติตั้งแต่เมื่อไร?

กระทรวงวัฒนธรรมประกาศขึ้นทะเบียนผัดไทยเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ เมื่อ 2 ก.ย. 2554 พร้อมน้ำปลาไทยและต้มยำกุ้ง

ผัดไทยใส่อะไรบ้าง?

ตามนิยามของราชบัณฑิตยสถาน มีเส้นเล็ก น้ำมะขามเปียก เต้าหู้เหลือง หัวไชโป๊ กุ้งแห้งหรือกุ้งสด ใบกุยช่าย และถั่วงอก มักกินคู่กับหัวปลี ถั่วลิสงคั่ว พริกป่น และมะนาว

สรุป ประวัติผัดไทย ไม่ได้มีคำตอบเดียว

ประวัติผัดไทย คือเรื่องของอาหารลูกผสมที่เดินทางผ่านหลายยุค ตั้งแต่เส้นและกระทะจากผู้อพยพชาวจีน นโยบายก๋วยเตี๋ยวยามวิกฤตปี 2485 ชื่อ "ผัดไทย" ที่พบในเอกสารยุค 2500 จนถึงการเป็นมรดกชาติในปี 2554

เรื่องเล่าว่าจอมพล ป. "คิดค้น" ผัดไทยอาจไม่ใช่ภาพทั้งหมด แต่ก็ไม่ได้ทำให้ผัดไทยอร่อยน้อยลง กลับทำให้เราเห็นว่าอาหารจานหนึ่งสะท้อนการเมือง เศรษฐกิจ และการปรับตัวของผู้คนได้มากแค่ไหน

แล้วคุณล่ะ เคยได้ยินเรื่องผัดไทยแบบไหนมาก่อน หรือบ้านเกิดของคุณมีผัดไทยสูตรเด็ดที่ไม่เหมือนใคร มาแชร์กันในคอมเมนต์ได้เลย

ที่มา: ศิลปวัฒนธรรม (กฤช เหลือลมัย, ก.ค. 2559 / ไทม์ไลน์จากงานของ ผศ.ดร.ชาติชาย มุกสง), บีบีซีไทย (23 มิ.ย. 2565), ไทยพีบีเอส, มติชน (สุจิตต์ วงษ์เทศ), MGR Online (2 ก.ย. 2554), กระทรวงวัฒนธรรม หนังสืออาหารไทยมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม, Smithsonian Magazine (1 ก.ค. 2567), BBC Travel

⚠ แจ้งเนื้อหาไม่เหมาะสม 
หนึ่งวัน พันกว่าเรื่อง's profile
มีผู้เข้าชมแล้ว 1 ครั้ง
เขียนโดย หนึ่งวัน พันกว่าเรื่อง
เป็นกำลังใจให้เจ้าของกระทู้โดยการ VOTE และ SHARE
Hot Topic ที่น่าสนใจอื่นๆ
ตารางหวย ปกเขียว งวด 1 ธันวาคม 69มหาทักษา เปิดตารางเลขมงคล งวด 1 ธ.ค. 69 ส่องเลข 5 ตัว จับสลับจัดชุด 2 ตัวท้าย–3 ตัวท้ายเลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569สัญญาณอันตรายจากเครื่องใช้ไฟฟ้าและปลั๊กไฟในบ้าน"เท้ง ณัฐพงษ์" ส่งกำลังใจ "ไอซ์ รักชนก" ก่อนศาลอุทธรณ์ชี้ชะตาคดี ม.112 วันที่ 23 พ.ย. นี้ ย้ำหลักสิทธิประกันตัวและหวังกลับมาร่วมซักฟอกต้นเดือน ธ.ค.เลือกซื้อไข่ไก่สดจากตลาดอย่างไรเจอหนวดแมวตกอยู่บนพื้น อย่าเพิ่งตกใจ เพราะอาจเป็นเรื่องธรรมชาติทำไมเพื่อนร่วมงานเงียบๆ ถึงสังเกตเห็นเรื่องที่คนอื่นมองข้ามวิธีต้มกะทิในแกงไทยและเก็บแกงให้ปลอดภัยเปิด 5 อาชีพที่เคยมีอยู่จริงในไทย แต่ปัจจุบันแทบไม่มีคนทำแล้วสถิติหวย 1 ธันวาคม ย้อนหลัง 11 ปี เลขท้าย 2 ตัวมีเลข 8 ถึง 5 งวด แต่เลข 5 ไม่โผล่เลยทำไมคนยุ่งบางคนยังหาเวลาอ่านหนังสือและออกกำลังกายได้
ดู Hot Topic ทั้งหมด
กระทู้อื่นๆในบอร์ด สาระ เกร็ดน่ารู้
ทำไมเพื่อนร่วมงานเงียบๆ ถึงสังเกตเห็นเรื่องที่คนอื่นมองข้ามเลือกซื้อไข่ไก่สดจากตลาดอย่างไรสัญญาณอันตรายจากเครื่องใช้ไฟฟ้าและปลั๊กไฟในบ้านทำไมคนยุ่งบางคนยังหาเวลาอ่านหนังสือและออกกำลังกายได้
ตั้งกระทู้ใหม่