โลมาปากขวดเรียกหาเพื่อนด้วยเสียงเฉพาะตัวได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

กลางทะเลที่ทั้งกว้าง มืด และเต็มไปด้วยเสียงจากคลื่นกับเรือ โลมาจะตามหาเพื่อนในฝูงได้อย่างไร หากมองไม่เห็นกัน? คำตอบไม่ได้อยู่ที่การร้องเสียงเดิมซ้ำ ๆ แบบสัตว์หลายชนิด แต่เป็นเสียงผิวปากที่แต่ละตัวพัฒนาลวดลายของตัวเองขึ้นมา

งานวิจัยเรียกเสียงนี้ว่า signature whistle หรือเสียงนกหวีดประจำตัว พบเด่นชัดในโลมาปากขวด (bottlenose dolphin) แต่ละตัวมีรูปแบบการเปลี่ยนระดับเสียงเฉพาะ ไม่ได้อาศัยเพียงน้ำเสียงหรือรูปร่างของผู้ส่งสัญญาณ จึงทำหน้าที่คล้ายข้อมูลบอกตัวตนที่เพื่อนร่วมฝูงแยกออกได้

เสียงนี้ไม่ได้ติดตัวมาตั้งแต่เกิด

ลูกโลมาพัฒนาเสียงประจำตัวในช่วงแรกของชีวิตผ่านการเรียนรู้เสียง พวกมันไม่ได้รับ “ชื่อ” จากพ่อแม่ในความหมายเดียวกับมนุษย์ และเสียงก็ไม่จำเป็นต้องเหมือนแม่หรือสมาชิกใกล้ชิด จุดสำคัญคือโลมาแต่ละตัวสร้างรูปแบบที่ต่างจากตัวอื่นพอให้ใช้ระบุเจ้าของเสียงได้

นักวิจัยติดตามเสียงของโลมาปากขวดในอ่าวซาราโซตา รัฐฟลอริดา มาหลายทศวรรษ และพบว่าโลมาบางตัวสามารถเลียนแบบ signature whistle ของอีกตัวได้ การเลียนแบบนี้มักเกิดเป็นครั้งคราวในบริบทที่มีปฏิสัมพันธ์ทางสังคม จึงไม่ใช่การร้องมั่ว ๆ เพื่อทำให้ทะเลเสียงดังขึ้น

เมื่อได้ยินเสียงของตัวเอง โลมาตอบกลับ

การทดลองเปิดเสียงให้โลมาปากขวดในธรรมชาติฟัง ใช้ทั้งเสียงเลียนแบบ signature whistle ของตัวนั้นเอง และเสียงควบคุมจากโลมาตัวคุ้นเคยหรือต่างกลุ่ม ผลคือโลมาตอบกลับต่อเสียงที่เลียนแบบเสียงประจำตัวของมันเองอย่างชัดเจน หลักฐานนี้สนับสนุนว่าเสียงดังกล่าวใช้เป็นป้ายระบุตัวตนที่ส่งถึงรายตัวได้

ดังนั้นภาพว่าโลมาตะโกน “ชื่อเพื่อน” ใต้ทะเลจึงมีแก่นความจริงอยู่มาก: โลมาตัวหนึ่งอาจคัดลอกลวดลายเสียงเฉพาะของอีกตัวเพื่อเรียกหรือระบุถึงตัวนั้นได้ แต่เราไม่ควรเติมเกินหลักฐานว่าได้ยินแล้วจะว่ายกลับมาทันทีทุกครั้ง เพราะการตอบสนองขึ้นกับระยะห่าง สถานการณ์ และความสัมพันธ์ของโลมาในเวลานั้น

อีกจุดที่ควรแก้จากคำเล่าต่อกันคือ ข้อค้นพบนี้เป็นหลักฐานแข็งแรงสำหรับ โลมาปากขวด ไม่ใช่การยืนยันว่าโลมาทุกชนิดบนโลกใช้ระบบเดียวกัน และโลมาก็ไม่ใช่สัตว์ชนิดเดียวที่นักวิทยาศาสตร์กำลังศึกษาการใช้เสียงเรียนรู้เพื่อระบุตัวบุคคล นกแก้วบางชนิดมีปรากฏการณ์ใกล้เคียงกันเช่นกัน

ถึงอย่างนั้น signature whistle ก็ทำให้เราเห็นชีวิตสังคมของโลมาในมุมใหม่ การสื่อสารใต้น้ำของมันไม่ได้มีแค่สัญญาณเตือนภัยหรือเสียงบอกตำแหน่ง แต่ยังมีสัญญาณที่ผูกกับ “ใครเป็นใคร” อยู่ในนั้นด้วย