น้ำท่วมทำให้ต้นไม้ถูกใยแมงมุมคลุมได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หลังน้ำลด หากมองออกไปเห็นต้นไม้ริมทางทั้งต้นเปลี่ยนเป็นก้อนขาวฟู มีใยบาง ๆ พันจากกิ่งถึงโคนต้น ภาพนั้นดูเหมือนฉากหนังภัยพิบัติมากกว่าธรรมชาติจริง หลายคนเรียกมันว่า “ต้นไม้ผีสิง” หรือ Spider Frost แต่ชื่อเหล่านี้เป็นคำเรียกภาพปรากฏการณ์ ไม่ใช่ชื่อวิทยาศาสตร์ของแมงมุมชนิดใดชนิดหนึ่ง

สิ่งที่เกิดขึ้นไม่ได้แปลว่าแมงมุมเพิ่งเพิ่มจำนวนขึ้นอย่างผิดปกติ น้ำท่วมต่างหากที่บังคับให้สัตว์ตัวเล็กจำนวนมากซึ่งปกติซ่อนอยู่ตามใบไม้ เปลือกไม้ และพื้นดิน ต้องปรากฏตัวพร้อมกันในจุดสูงที่ยังไม่จมน้ำ

พื้นดินหายไปจากใต้เท้า

แมงมุมจำนวนมากอาศัยและล่าเหยื่อใกล้พื้นดิน พอน้ำท่วมขัง พื้นที่หลบซ่อนและทางเดินของพวกมันถูกตัดขาด ต้นไม้ พุ่มหญ้า เสา และป้ายริมทางจึงกลายเป็นที่พักชั่วคราวเหนือผิวน้ำ เมื่อสัตว์ตัวเล็กหลายพันหรือหลายล้านตัวพากันปีนสู่ที่สูงในเวลาไล่เลี่ยกัน ภาพที่เคยไม่สะดุดตาก็กลายเป็นผืนใยขนาดใหญ่ได้

เหตุการณ์หลังอุทกภัยปากีสถานปี 2010 เป็นตัวอย่างที่ถูกบันทึกไว้อย่างกว้างขวาง พื้นที่บางส่วนจมน้ำนานจนแมงมุมพากันขึ้นต้นไม้ แล้วใยทับซ้อนกันเป็นชั้นหนา รายงานในเวลานั้นระบุว่าภาพต้นไม้ที่ถูกห่อด้วยใยเกิดขึ้นในพื้นที่น้ำท่วมจริง ไม่ใช่งานจัดฉาก

เส้นไหมที่ใช้หนีน้ำ

พฤติกรรมสำคัญเรียกว่า ballooning แมงมุมปล่อยเส้นใยละเอียดให้ลมหรือกระแสอากาศพัดพาไป ในภาวะปกติ มันอาจใช้วิธีนี้กระจายตัวไปยังแหล่งอาศัยใหม่ แต่หลังน้ำท่วม เส้นใยจำนวนมากไม่ได้พาไปไกลเสมอไป บางเส้นไปเกี่ยวกับยอดหญ้า กิ่งไม้ หรือสิ่งก่อสร้างที่สูงกว่า แล้วแมงมุมปีนตามเส้นนั้นขึ้นไป

เมื่อเกิดพร้อมกันเป็นจำนวนมาก เส้นใยจากแมงมุมแต่ละตัวเกี่ยวและซ้อนทับกันเอง จึงดูราวกับมีใครนำผ้าขาวผืนมหึมามาคลุมต้นไม้ทั้งแนว ความหนาแน่นของใยไม่ได้หมายความว่าเป็นใยจากแมงมุมยักษ์ตัวเดียว แต่เป็นร่องรอยรวมกันของสัตว์ตัวเล็กจำนวนมาก

ออสเตรเลียก็เคยเจอภาพเดียวกัน

หลังน้ำท่วมในรัฐวิกตอเรียของออสเตรเลียเมื่อปี 2021 มีรายงานใยแมงมุมแผ่คลุมทุ่งหญ้า ริมถนน และพืชพรรณเป็นบริเวณกว้าง ผู้เชี่ยวชาญอธิบายว่าเป็นแมงมุมที่อยู่บนพื้นดินกำลังหาที่สูงกว่าเดิม และใยบางมากเหล่านี้ปลิวไหวจนดูคล้ายคลื่นสีขาว

จุดที่น่าสนใจคือ แมงมุมกลุ่มนี้จำนวนหนึ่งไม่ได้เป็นแมงมุมที่สร้างใยดักเหยื่อเป็นบ้านถาวรอยู่แล้ว ใยที่เห็นจึงเป็นอุปกรณ์เคลื่อนย้ายและยึดเกาะในภาวะฉุกเฉินมากกว่าจะเป็น “รัง” ขนาดยักษ์

น่ากลัวต่อสายตา แต่มีบทบาทในระบบนิเวศ

แมงมุมเป็นผู้ล่าแมลงตามธรรมชาติ งานวิจัยเกี่ยวกับแมงมุมที่กระจายตัวทางอากาศก็จัดพวกมันไว้ในกลุ่มผู้ล่าที่ช่วยควบคุมแมลงศัตรูพืชได้ หลังน้ำท่วมปากีสถาน มีข้อสังเกตว่าบริเวณต้นไม้ที่มีแมงมุมรวมตัวกันพบยุงพาหะมาลาเรียน้อยกว่าที่คาดจากสภาพน้ำนิ่ง

อย่างไรก็ตาม ข้อสังเกตนี้ยังไม่ใช่หลักฐานว่าผืนใยกำจัดยุงได้โดยตรงหรือแทนมาตรการสาธารณสุขได้ทั้งหมด สิ่งที่ยืนยันได้ชัดกว่าคือ ภาพต้นไม้ขาวโพลนเป็นสัญญาณของการอพยพหนีน้ำของสัตว์พื้นดินจำนวนมาก และเตือนว่าระบบนิเวศใต้ผิวน้ำกำลังถูกเปลี่ยนไปอย่างหนักจากน้ำท่วม