มอสส์บนต้นไม้บอกทิศเหนือได้จริงหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

พอเดินหลุดจากเส้นทางในป่า หลายคนอาจนึกถึงบทเรียนลูกเสือที่ว่า ให้มองหามอสส์สีเขียวบนเปลือกไม้ เพราะมันขึ้นด้านทิศเหนือเสมอ ฟังดูเป็นเข็มทิศธรรมชาติที่ไม่ต้องใช้ถ่าน ไม่ต้องมีสัญญาณโทรศัพท์ แต่ก่อนจะตัดสินใจเดินตามด้านที่มอสส์หนาที่สุด ควรหยุดคิดสักนิดว่า ต้นไม้นั้นกำลังบอกทิศจริง หรือแค่กำลังบอกว่าจุดนั้นเปียกกว่ากัน

มอสส์ไม่ได้มีหน้าที่ชี้ทิศ

มอสส์ต้องอาศัยน้ำ ความชื้น และแสงในระดับที่เหมาะกับแต่ละชนิด จึงมักเจริญได้ดีในบริเวณร่มชื้น เช่น โคนต้นไม้ รอยแตกของเปลือกไม้ ก้อนหินใกล้ลำธาร หรือด้านที่มีพุ่มไม้อื่นบังแดด ปัจจัยเหล่านี้เปลี่ยนไปตามภูมิประเทศ ฝน ลม ความลาดชัน และเงาของต้นไม้รอบข้าง ไม่ได้ผูกติดกับทิศเหนืออย่างตายตัว

คำตอบคือ มอสส์ใช้เป็นเข็มทิศที่เชื่อถือไม่ได้ โดยเฉพาะเมื่ออยู่ในป่าทึบหรือป่าฝนเขตร้อนที่ความชื้นสูงแทบตลอดวัน มอสส์อาจขึ้นได้หลายด้านของลำต้น หรือหนาเป็นพิเศษในด้านที่รับน้ำฝน ลมชื้น หรือถูกบังแดดจากเนินและพืชพรรณข้างเคียง

ทำไมความเชื่อนี้ถึงฟังดูมีเหตุผล

ในพื้นที่เปิดของซีกโลกเหนือ ด้านใต้ของต้นไม้หรือก้อนหินมักได้รับแสงมากกว่า จึงแห้งกว่า ส่วนด้านเหนืออาจเย็นและชื้นกว่า ทำให้เห็นมอสส์หนากว่าได้บ่อยในบางสภาพแวดล้อม แต่คำว่า “บ่อย” ไม่ได้แปลว่า “เสมอ” และการสังเกตเพียงต้นเดียวก็ไม่พอจะระบุทิศได้

ยิ่งเป็นพื้นที่ภูเขา ริมลำธาร หรือป่าที่เรือนยอดปิดแน่น แสงแดดไม่ได้ส่องจากทิศเดียวตลอดทั้งวัน ผิวต้นไม้ยังมีรอยแตก กิ่งก้าน และเถาวัลย์สร้างเงาเฉพาะจุดอีกมาก มอสส์จึงสะท้อนสภาพเล็ก ๆ รอบต้นนั้น มากกว่าตำแหน่งบนแผนที่โลก

ถ้าหลงป่า ควรใช้สิ่งใดแทน

เครื่องมือที่ออกแบบมาเพื่อบอกทิศโดยตรงยังน่าไว้ใจกว่า ได้แก่ แผนที่ภูมิประเทศ เข็มทิศ และอุปกรณ์ระบุตำแหน่งที่เตรียมแบตเตอรี่สำรองไว้ การมีอุปกรณ์อย่างเดียวไม่พอ ควรฝึกอ่านแผนที่และใช้เข็มทิศก่อนเข้าป่า เพราะเมื่อเริ่มสับสน คนเรามักตีความสิ่งรอบตัวให้เข้ากับทิศที่ตัวเองอยากเชื่อ

• หยุดเดินและตั้งสติ ก่อนพาตัวเองไกลจากจุดสุดท้ายที่รู้ตำแหน่ง

• ตรวจแผนที่ เข็มทิศ พิกัดจากโทรศัพท์ และจุดสังเกตที่จำได้

• ย้อนรอยเดิมเฉพาะเมื่อมั่นใจว่าปลอดภัยและรู้เส้นทาง

• หากระบุตำแหน่งไม่ได้ ให้ติดต่อขอความช่วยเหลือเมื่อมีสัญญาณ

อย่าเดินลึกกว่าเดิมเพราะต้องการพิสูจน์ความเชื่อ

แนวทางความปลอดภัยของหน่วยอุทยานสหรัฐฯ แนะนำให้ใช้แผนที่ เข็มทิศ อุปกรณ์ระบุตำแหน่ง หรือจุดสังเกตเพื่อหาตำแหน่ง หากทำไม่ได้และไม่มีเหตุคุกคามชีวิตทันที การอยู่กับที่ช่วยให้ทีมค้นหาตามตัวได้ง่ายกว่า การเป่านกหวีด ใช้ไฟฉายหรือกระจกสะท้อนแสง และหาที่กำบังเพื่อรักษาความอบอุ่น ล้วนมีประโยชน์กว่าการเดินตามมอสส์แบบเสี่ยงดวง

มอสส์เป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติที่น่าดู ไม่ใช่เครื่องนำทางฉุกเฉิน ครั้งหน้าที่เห็นมันเกาะอยู่บนต้นไม้ ให้จำไว้ว่าเจ้าก้อนสีเขียวกำลังเลือก ความชื้นและร่มเงา ไม่ได้กำลังชี้ทางกลับบ้านให้เรา