น้ำในกระบองเพชรช่วยคนหลงทะเลทรายได้จริงหรือ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ภาพคนคอแห้งกลางทะเลทรายที่ใช้มีดผ่ากระบองเพชร แล้วก้มดื่มน้ำใสจากข้างใน ดูเหมือนทางรอดในหนังคาวบอย แต่กระบองเพชรไม่ได้เป็นขวดน้ำธรรมชาติที่เสียบหลอดแล้วดื่มได้ทันที

สิ่งที่เก็บอยู่ในลำต้นคือความชื้นสำหรับให้พืชอยู่รอด ไม่ใช่อ่างน้ำดื่ม ปลอกนอกทั้งหนา แข็ง และเต็มไปด้วยหนาม การพยายามผ่าต้นกลางอากาศร้อนยังใช้แรงมากจนเหงื่อออกเพิ่ม ขณะที่เนื้อด้านในมักเป็นเยื่อเมือกชื้นคล้ายฟองน้ำ ไม่ได้มีน้ำใสเป็นแอ่งให้ตักดื่ม

ข้อควรระวังคือของเหลวจากกระบองเพชรจำนวนมากทำให้ระบบทางเดินอาหารปั่นป่วนได้ กรมอุทยานแห่งชาติสหรัฐฯ อธิบายว่าของเหลวในกระบองเพชรมีกรดอินทรีย์สูงจากกระบวนการดำรงชีวิตของพืช จึงไม่เหมาะจะดื่มโดยตรง

คำอธิบายว่า “ทุกต้นเป็นด่างเข้มข้นและมีอัลคาลอยด์เป็นพิษ” ไม่แม่นนัก เพราะสารต่างกันไปตามชนิด กระบองเพชรบางชนิดมีกรดออกซาลิก บางชนิดมีอัลคาลอยด์รสขมที่อาจเป็นพิษ และบางชนิดมีสารที่กระตุ้นให้ท้องเสียหรืออาเจียน จุดร่วมคือเราไม่ควรเสี่ยงดื่มจากต้นที่ระบุชนิดไม่ได้

พิพิธภัณฑ์ทะเลทรายแอริโซนา-โซโนราเตือนว่ากระบองเพชรถังส่วนใหญ่ไม่ใช่แหล่งน้ำที่เปิดใช้ได้ง่าย แม้กระบองเพชรถังเบ็ด Ferocactus wislizeni จะเป็นชนิดที่มีบันทึกการใช้เป็นความชื้นฉุกเฉิน แต่ก็ยังทำให้ท้องเสียได้ โดยเฉพาะเมื่อท้องว่าง สถานการณ์นี้อันตรายสำหรับคนที่เริ่มขาดน้ำอยู่แล้ว

ท้องเสียและอาเจียนไม่ได้ทำให้เสียแค่แรง ร่างกายยังสูญเสียน้ำและเกลือแร่ต่อเนื่อง สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ ระบุว่าภาวะท้องเสียสัมพันธ์กับการขาดน้ำได้ และสัญญาณที่ควรระวังคือปากแห้ง กระหายน้ำมาก ปัสสาวะน้อย สีเข้ม อ่อนเพลีย เวียนศีรษะ หรือซึมลง

หากติดอยู่ในพื้นที่ร้อนและน้ำหมด ทางเลือกเร่งด่วนกว่าคือหยุดใช้แรง หาที่ร่ม ลดการโดนแดด ส่งสัญญาณขอความช่วยเหลือ และติดต่อหน่วยฉุกเฉินเมื่อทำได้ อย่าเสียแรงผ่าพืชหนามโดยหวังว่าจะได้น้ำดื่มสะอาด การออกเดินกลางแดดเพื่อหา “ต้นน้ำ” เพิ่มความเสี่ยงจากความร้อนขึ้นอีกชั้น

กระบองเพชรบางชนิดมีผลหรือส่วนที่มนุษย์กินได้ เช่น กระบองเพชรแพร์หนาม แต่ความเป็นอาหารไม่ได้แปลว่าเนื้อหรือของเหลวจากทุกต้นใช้แทนน้ำดื่มได้ การแยกชนิดผิดเพียงครั้งเดียวอาจทำให้อาการหนักขึ้น แถมการทำลายกระบองเพชรป่ายังผิดกฎหมายในหลายพื้นที่ของสหรัฐฯ

ข้อสรุปจึงไม่ใช่ว่า “กระบองเพชรทุกต้นฆ่าคน” และก็ไม่ใช่ว่ามันเป็นยาระบายแบบเดียวกันหมด ความจริงคือความชื้นในต้นมีสารและคุณสมบัติแตกต่างกันมาก แทบไม่มีทางรู้ได้จากหน้าตาเพียงอย่างเดียว และผลเสียอย่างอาเจียนหรือท้องเสียอาจเร่งภาวะขาดน้ำของผู้หลงทางได้ ความเชื่อจากหนังจึงไม่ควรถูกใช้เป็นแผนเอาชีวิตรอดจริง